મહાભારત · અધ્યાય 1.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.78.1
जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि ।
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः ॥ १.७८.१ ॥
જરા પ્રાપ્ત કરીને યયાતિએ પોતાના નગરે પહોંચીને પોતાના જ્યેષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ પુત્ર યદુને આ વચન કહ્યું.
1.78.2
जरावली च मां तात पलितानि च पर्यगुः ।
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ १.७८.२ ॥
હે પુત્ર, જરાની કરચલીઓ અને સફેદ વાળે મને ઘેરી લીધો છે. ઉશનસ (કાવ્ય)ના શાપને કારણે હું યૌવનમાં હજી તૃપ્ત થયો નથી.
1.78.3
त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम् ॥ १.७८.३ ॥
હે યદુ, તું જરાનું દુઃખ સ્વીકાર. તારા યૌવનથી હું વિષયોનો ઉપભોગ કરું.
1.78.4
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम् ।
दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.४ ॥
હજાર વર્ષ પૂરાં થાય ત્યારે હું તને ફરી મારું યૌવન આપીને જરાનું દુઃખ ફરી સ્વીકારીશ.
1.78.5
जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः ।
तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीष्य इति मे मतिः ॥ १.७८.५ ॥
જરામાં ખાનપાનથી ઉત્પન્ન થતા ઘણા દોષો છે. તેથી હે રાજન, તારી જરા હું લઈશ નહીં, એવો મારો વિચાર છે.
1.78.6
सितश्मश्रुर्निरानन्दो जरया शिथिलीकृतः ।
वलीसङ्गतगात्रस्तु दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः ॥ १.७८.६ ॥
સફેદ દાઢીવાળો, આનંદહીન, જરાથી શિથિલ થયેલો, કરચલીઓથી ભરેલા અંગવાળો, જોવામાં દુઃખદ, દુર્બળ અને કૃશ.
1.78.7
अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवतैः ।
सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.७ ॥
કાર્ય કરવામાં અસમર્થ થઈ યુવાનો અને સાથે રહેનારાઓ દ્વારા તિરસ્કૃત થનારી તે જરાને હું ઇચ્છતો નથી.
1.78.8
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप ।
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्मादन्यं वृणीष्व वै ॥ १.७८.८ ॥
હે રાજા, મારા કરતાં પણ પ્રિય એવા તારા ઘણા પુત્રો છે. હે ધર્મજ્ઞ, જરા સ્વીકારવા માટે બીજા કોઈને પસંદ કર.
1.78.9
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा तव भविष्यति ॥ १.७८.९ ॥
તું મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, છતાં તારું યૌવન મને આપતો નથી; તેથી હે પુત્ર, તું રાજ્યનો ભાગીદાર નહીં થાય; તારી પ્રજા પણ એમ જ થશે.
1.78.10
प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वसुं प्रत्युवाच ह ।
तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक ॥ १.७८.१० ॥
આમ નકારાયેલો રાજા તુર્વસુને બોલ્યો: હે તુર્વસુ, જરા સાથેના તે પાપને સ્વીકાર; યૌવનથી હું તારા વિષયોનો ઉપભોગ કરીશ, હે પુત્ર.
1.78.11
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.११ ॥
હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી હું તને તારું યૌવન પાછું આપીશ; અને હું પણ જરા સાથેનું તે પાપ સ્વીકારીશ.
1.78.12
न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् ।
बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणप्रणाशिनीम् ॥ १.७८.१२ ॥
હે તાત, જે જરા કામ અને ભોગનો નાશ કરે છે, બળ અને રૂપનો અંત લાવે છે, બુદ્ધિ અને પ્રાણનો નાશ કરે છે, તેને હું ઇચ્છતો નથી.
1.78.13
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ॥ १.७८.१३ ॥
હે તુર્વસુ, તું મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, છતાં તું તારી યુવાની મને આપતો નથી; તેથી તારી પ્રજાનો નાશ થશે.
1.78.14
संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च ।
पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि ॥ १.७८.१४ ॥
હે મૂઢ, મિશ્ર આચાર-ધર્મવાળા, પ્રતિલોમ આચરણ કરનારા, માંસાહારીઓ અને અધમો પર તું રાજા થઈશ.
1.78.15
गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च ।
पशुधर्मेषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि ॥ १.७८.१५ ॥
ગુરુપત્નીઓમાં આસક્ત, તિર્યક યોનિમાંથી આવેલા, પશુધર્મી, પાપીઓ અને મ્લેચ્છો પર તું રાજા થઈશ.
1.78.16
एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः ।
शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.७८.१६ ॥
આ રીતે યયાતિએ પોતાના પુત્ર તુર્વસુને શાપ આપીને શર્મિષ્ઠાના પુત્ર દ્રુહ્યુને આ વચન કહ્યું.
1.78.17
द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् ।
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च ॥ १.७८.१७ ॥
હે દ્રુહ્યુ, વર્ણ અને રૂપનો નાશ કરનારી જરા તું સ્વીકાર; અને હજાર વર્ષ મને તારી યુવાની આપ.
1.78.18
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.१८ ॥
હજાર વર્ષ પૂરાં થયે હું તારી યુવાની પાછી આપીશ, અને પાપ તથા જરા ફરી પોતે લઈશ.
1.78.19
न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् ।
वाग्भङ्गश्चास्य भवति तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.१९ ॥
વૃદ્ધ હાથી, રથ, ઘોડો ભોગવી શકતો નથી, સ્ત્રીને પણ ભોગવી શકતો નથી; તેની વાણી પણ લથડે છે. એવી જરાને હું ઇચ્છતો નથી.
1.78.20
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित् ॥ १.७८.२० ॥
મારા હૃદયમાંથી જન્મેલો તું પણ તારું યૌવન આપતો નથી, તેથી હે દ્રુહ્યુ, તારી પ્રિય કામના ક્યારેય પૂર્ણ થશે નહીં.
1.78.21
यत्राश्वरथमुख्यानामश्वानां स्याद्गतं न च ।
हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च ॥ १.७८.२१ ॥
શ્રેષ્ઠ અશ્વો અને રથો, ઘોડા, હાથી, પાલખીઓ અને ગધેડાને જવાનો માર્ગ જ્યાં ન હોય,
1.78.22
बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च ।
उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति। ॥ १.७८.२२ ॥
બકરાં, ગાયો અને પાલખીને જવાનો માર્ગ જ્યાં ન હોય, અને જ્યાં હંમેશાં નાવથી નદી પાર કરવી પડે,
1.78.23
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते ॥ १.७८.२३ ॥
હે અનુ, તું મારી જરા અને પાપ સ્વીકાર; હું તારા યૌવન સાથે એક હજાર વર્ષ વિચરીશ.
1.78.24
जीर्णः शिशुवदादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा ।
न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.२४ ॥
વૃદ્ધ બાળકની જેમ અયોગ્ય સમયે અન્ન લે છે, અશુદ્ધ રહે છે, યોગ્ય સમયે અગ્નિમાં હોમ કરતો નથી — એવી જરાને હું ઇચ્છતો નથી.
1.78.25
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
जरादोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्मात्त्वं प्रतिलप्स्यसे ॥ १.७८.२५ ॥
મારા હૃદયમાંથી જન્મેલા તેં તારું યૌવન મને આપ્યું નહીં; વૃદ્ધાવસ્થાનો દોષ તેં જ કહ્યો, તેથી તું પણ તે પામીશ.
1.78.26
प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव ।
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि ॥ १.७८.२६ ॥
યૌવન પામનારી તારી સંતતિ તારે કારણે જ નાશ પામશે; અને તું પણ આ રીતે અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં લાગેલો રહીશ.
1.78.27
प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान् ।
पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम् ॥ १.७८.२७ ॥
ચારેય દ્વારા નકારાયા પછી અને યદુ વગેરેને શાપ આપીને, આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન ન કરનાર પૂરુ છે એમ માની તે પૂરુ પાસે ગયો.
1.78.28
पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि ।
जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः ॥ १.७८.२८ ॥
હે પૂરુ, તું મારો પ્રિય પુત્ર છે, તું શ્રેષ્ઠ થઈશ. હે વત્સ, વૃદ્ધાવસ્થા, કરચલીઓ અને સફેદ વાળ મને ઘેરી વળ્યાં છે.
1.78.29
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ।
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव ॥ १.७८.२९ ॥
ઉશનસ્ કાવ્ય (શુક્ર)ના શાપને કારણે હું યૌવનમાં તૃપ્ત થયો નથી. હે પૂરુ, વૃદ્ધાવસ્થા સાથેનું એ કષ્ટ તું સ્વીકાર; હું થોડો સમય યૌવનના ભોગ ભોગવી શકું.
1.78.30
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.३० ॥
હજાર વર્ષ પૂરાં થશે ત્યારે હું તને તારું યૌવન પાછું આપીશ; અને હું પણ વૃદ્ધાવસ્થા સાથેનું એ કષ્ટ ફરી સ્વીકારીશ.
1.78.31
एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा ।
यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः ॥ १.७८.३१ ॥
આમ કહેવાતા પૂરુએ પિતાને તરત જ ઉત્તર આપ્યો: હે મહારાજ, તમે મને જે કહ્યું તે વચન હું અવશ્ય પૂરું કરીશ.
1.78.32
गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम् ।
गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः ॥ १.७८.३२ ॥
ગુરુનું વચન પુણ્યદાયક, સ્વર્ગ આપનારું અને મનુષ્યોનું આયુષ્ય વધારનારું છે; ગુરુની કૃપાથી જ શતક્રતુ ઇન્દ્રે ત્રણે લોકો પર શાસન કર્યું.
1.78.33
गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात् ।
यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम् ॥ १.७८.३३ ॥
ગુરુની અનુમતિ મેળવીને માણસ બધી કામનાઓ પામી શકે છે; તમે જેટલો સમય ઇચ્છો તેટલો સમય હું તમારી જરા ધારણ કરીશ.
1.78.34
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह ।
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान् ॥ १.७८.३४ ॥
હે રાજન, હું તમારી જરા સાથે તમારું પાપ પણ સ્વીકારીશ; મારી પાસેથી યૌવન લો અને ઇચ્છિત કામનાઓ ભોગવો.
1.78.35
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव ।
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम् ॥ १.७८.३५ ॥
જરાથી ઢંકાયેલો હું તમારી ઉંમર અને રૂપ ધારણ કરીશ; તમને યૌવન આપીને, તમે કહ્યું તેમ હું વિચરીશ.
1.78.36
पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते ।
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ॥ १.७८.३६ ॥
હે પૂરુ, હું તારાથી પ્રસન્ન છું, હે વત્સ; પ્રસન્ન થઈને તને આ આપું છું: રાજ્યમાં તારી પ્રજા બધી કામનાઓથી સમૃદ્ધ થશે.
1.78.37
एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः ।
संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि ॥ १.७८.३७ ॥
આમ કહીને મહાતપસ્વી યયાતિએ કાવ્ય (શુક્ર)નું સ્મરણ કર્યું અને ત્યારે મહાત્મા પૂરુમાં પોતાની જરા સંક્રમાવી.