महाभारत · अध्याय 1.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.78.1
जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि ।
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः ॥ १.७८.१ ॥
जरा प्राप्त झालेल्या ययातीने आपल्या नगरात पोहोचून आपला ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ पुत्र यदू याला असे म्हटले.
1.78.2
जरावली च मां तात पलितानि च पर्यगुः ।
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ १.७८.२ ॥
हे पुत्रा, म्हातारपणाच्या सुरकुत्या आणि पांढरे केस मला व्यापून टाकले आहेत. उशनस् (काव्य) यांच्या शापामुळे तारुण्यात मी अजूनही तृप्त झालेलो नाही.
1.78.3
त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम् ॥ १.७८.३ ॥
हे यदू, तू म्हातारपणाचे दुःख स्वीकार. तुझ्या तारुण्याने मी विषयांचा उपभोग घेईन.
1.78.4
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनस्ते यौवनं त्वहम् ।
दत्त्वा स्वं प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.४ ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर मी तुला पुन्हा माझे तारुण्य देईन आणि म्हातारपणाचे दुःख पुन्हा स्वीकारीन.
1.78.5
जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः ।
तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीष्य इति मे मतिः ॥ १.७८.५ ॥
म्हातारपणात खाणे-पिणे यामुळे निर्माण होणारे अनेक दोष असतात. म्हणून हे राजा, तुझे म्हातारपण मी घेणार नाही, हेच माझे मत आहे.
1.78.6
सितश्मश्रुर्निरानन्दो जरया शिथिलीकृतः ।
वलीसङ्गतगात्रस्तु दुर्दर्शो दुर्बलः कृशः ॥ १.७८.६ ॥
पांढरी दाढी असलेला, आनंदहीन, म्हातारपणाने शिथिल झालेला, सुरकुत्यांनी भरलेल्या अवयवांचा, पाहण्यास कठीण, दुर्बल आणि कृश असा माणूस.
1.78.7
अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवतैः ।
सहोपजीविभिश्चैव तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.७ ॥
कार्य करण्यास असमर्थ होऊन तरुणांकडून आणि सोबत राहणाऱ्यांकडून अपमानित होणारी ती जरा मला नको आहे.
1.78.8
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप ।
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ तस्मादन्यं वृणीष्व वै ॥ १.७८.८ ॥
हे राजा, माझ्यापेक्षाही प्रिय असे तुझे पुष्कळ पुत्र आहेत. हे धर्मज्ञा, जरा स्वीकारण्यासाठी दुसऱ्या कोणाची निवड कर.
1.78.9
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मादराज्यभाक्तात प्रजा तव भविष्यति ॥ १.७८.९ ॥
तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, तरीही तुझे तारुण्य मला देत नाहीस; म्हणून हे पुत्रा, तू राज्याचा भागीदार होणार नाहीस; तुझी प्रजाही तशीच होईल.
1.78.10
प्रत्याख्यातस्तु राजा स तुर्वसुं प्रत्युवाच ह ।
तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक ॥ १.७८.१० ॥
असा नकार मिळाल्यावर राजा तुर्वसूला म्हणाला: हे तुर्वसू, जरेसह त्या पापाचा स्वीकार कर; तारुण्याने मी तुझे भोग उपभोगीन, हे पुत्रा.
1.78.11
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.११ ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर मी तुला तुझे तारुण्य पुन्हा देईन; आणि मीही जरेसह ते पाप स्वीकारीन.
1.78.12
न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् ।
बलरूपान्तकरणीं बुद्धिप्राणप्रणाशिनीम् ॥ १.७८.१२ ॥
हे तात, जी जरा कामभोग नष्ट करते, बल व रूप यांचा अंत करते आणि बुद्धी व प्राण नष्ट करते, ती मला नको आहे.
1.78.13
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ॥ १.७८.१३ ॥
हे तुर्वसू, तू माझ्या हृदयातून जन्मलास, तरीही तुझे तारुण्य मला देत नाहीस; म्हणून तुझ्या संततीचा नाश होईल.
1.78.14
संकीर्णाचारधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च ।
पिशिताशिषु चान्त्येषु मूढ राजा भविष्यसि ॥ १.७८.१४ ॥
हे मूढा, संकीर्ण आचार-धर्म असलेल्या, प्रतिलोम आचरण करणाऱ्या, मांसभक्षक आणि नीच लोकांचा तू राजा होशील.
1.78.15
गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु च ।
पशुधर्मेषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि ॥ १.७८.१५ ॥
गुरूपत्नींमध्ये आसक्त, तिर्यक् योनीतून आलेले, पशुधर्मी, पापी आणि म्लेंच्छ यांचा तू राजा होशील.
1.78.16
एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः ।
शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.७८.१६ ॥
अशा प्रकारे ययातीने आपला पुत्र तुर्वसूला शाप देऊन शर्मिष्ठेचा पुत्र द्रुह्यूला हे वचन सांगितले.
1.78.17
द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् ।
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं ददस्व च ॥ १.७८.१७ ॥
हे द्रुह्यू, वर्ण आणि रूप नष्ट करणारी जरा तू स्वीकार; आणि हजार वर्षे मला तुझे तारुण्य दे.
1.78.18
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चादास्यामि भूयोऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.१८ ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर मी तुझे तारुण्य परत देईन, आणि पाप व जरा पुन्हा स्वीकारीन.
1.78.19
न गजं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् ।
वाग्भङ्गश्चास्य भवति तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.१९ ॥
वृद्ध माणूस हत्ती, रथ, घोडा भोगू शकत नाही, स्त्रीचाही उपभोग घेऊ शकत नाही; त्याचे बोलणेही अडखळते. अशा जरेची मला इच्छा नाही.
1.78.20
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित् ॥ १.७८.२० ॥
माझ्या हृदयातून जन्मलास पण तुझे तारुण्य तू देत नाहीस, म्हणून हे द्रुह्यू, तुझी प्रिय इच्छा कधीही पूर्ण होणार नाही.
1.78.21
यत्राश्वरथमुख्यानामश्वानां स्याद्गतं न च ।
हस्तिनां पीठकानां च गर्दभानां तथैव च ॥ १.७८.२१ ॥
उत्तम अश्व व रथ, घोडे, हत्ती, पालख्या व गाढवे यांना जाण्यायोग्य मार्ग जिथे नसेल,
1.78.22
बस्तानां च गवां चैव शिबिकायास्तथैव च ।
उडुपप्लवसंतारो यत्र नित्यं भविष्यति। ॥ १.७८.२२ ॥
शेळ्या, गायी व पालखी यांना जाण्यायोग्य मार्ग जिथे नसेल, आणि जिथे सदैव होडीने नदी ओलांडावी लागेल,
1.78.23
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ।
एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते ॥ १.७८.२३ ॥
हे अनू, तू माझी जरा व पाप स्वीकार; मी तुझ्या तारुण्याने एक हजार वर्षे जगेन.
1.78.24
जीर्णः शिशुवदादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा ।
न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये ॥ १.७८.२४ ॥
वृद्ध बालकासारखा अयोग्य वेळी अन्न घेतो, अशुद्ध राहतो, योग्य वेळी अग्नीत आहुती देत नाही — अशा जरेची मला इच्छा नाही.
1.78.25
यत्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि ।
जरादोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्मात्त्वं प्रतिलप्स्यसे ॥ १.७८.२५ ॥
माझ्या हृदयातून जन्मलास, तरी तू आपले तारुण्य मला दिले नाहीस; जरेचा दोष तूच सांगितलास, म्हणून तूही तो प्राप्त करशील.
1.78.26
प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव ।
अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि ॥ १.७८.२६ ॥
तारुण्य प्राप्त होणारी तुझी संतती तुझ्यामुळेच नष्ट होईल; आणि तूही असाच अग्नीत आहुती देण्यात मग्न असशील.
1.78.27
प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान् ।
पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम् ॥ १.७८.२७ ॥
चौघांनी नकार दिल्यावर आणि यदू इत्यादींना शाप देऊन, आज्ञा न मोडणारा पूरूच आहे असे मानून तो पूरूजवळ गेला.
1.78.28
पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि ।
जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः ॥ १.७८.२८ ॥
हे पूरू, तू माझा प्रिय पुत्र आहेस, तू श्रेष्ठ होशील. हे वत्सा, जरा, सुरकुत्या आणि पांढरे केस माझ्यावर आले आहेत.
1.78.29
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ।
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।
कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव ॥ १.७८.२९ ॥
उशनस् काव्याच्या (शुक्राच्या) शापामुळे मी तारुण्यात तृप्त झालो नाही. हे पूरू, जरेसह तो दोष तू स्वीकार; मी काही काळ तारुण्यातील विषयसुखे भोगू शकेन.
1.78.30
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम् ।
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ १.७८.३० ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर मी तुला तुझे तारुण्य पुन्हा परत देईन; आणि मीही जरेसह तो दोष पुन्हा स्वीकारीन.
1.78.31
एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा ।
यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः ॥ १.७८.३१ ॥
असे सांगितल्यावर पूरू लगेच पित्याला उत्तरला: हे महाराज, आपण मला जे सांगितले, ते वचन मी नक्कीच पूर्ण करीन.
1.78.32
गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम् ।
गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः ॥ १.७८.३२ ॥
गुरूचे वचन पुण्यदायक, स्वर्गप्रद आणि मनुष्यांचे आयुष्य वाढवणारे असते; गुरूच्या कृपेनेच शतक्रतू इंद्राने त्रैलोक्यावर शासन केले.
1.78.33
गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात् ।
यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम् ॥ १.७८.३३ ॥
गुरूची अनुमती मिळाल्यास माणूस सर्व इच्छा प्राप्त करू शकतो; तुला जितका काळ हवा तितका काळ मी तुझी जरा धारण करीन.
1.78.34
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह ।
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान् ॥ १.७८.३४ ॥
हे राजा, मी तुझ्या जरेसह तुझे पापही स्वीकारीन; माझ्याकडून यौवन घे आणि हवे तसे सुख भोग.
1.78.35
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव ।
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम् ॥ १.७८.३५ ॥
जरेने झाकलेला मी तुझे वय व रूप धारण करीन; तुला यौवन देऊन, तू म्हटल्याप्रमाणे मी विहार करीन.
1.78.36
पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते ।
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ॥ १.७८.३६ ॥
हे पूरू, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, हे वत्सा; प्रसन्न होऊन मी तुला हे देतो: राज्यात तुझी प्रजा सर्व इच्छांनी समृद्ध होईल.
1.78.37
एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः ।
संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि ॥ १.७८.३७ ॥
असे बोलून महातपस्वी ययातीने काव्याचे (शुक्राचे) स्मरण केले आणि तेव्हा महात्मा पूरूमध्ये आपली जरा संक्रमित केली.