महाभारत · अध्याय 1.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.82.1
सर्वाणि कर्माणि समाप्य राजन् ।
गृहं परित्यज्य वनं गतोऽसि।
तत्त्वां पृच्छामि नहुषस्य पुत्र ।
केनासि तुल्यस्तपसा ययाते ॥ १.८२.१ ॥
हे राजा, सर्व कर्मे पूर्ण करून, गृह सोडून तू वनात गेला आहेस. म्हणून, हे नहुषपुत्रा, मी तुला विचारतो — हे ययाती, तपश्चर्येत तू कोणाच्या बरोबरीचा आहेस?
1.82.2
नाहं देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु महर्षिषु ।
आत्मनस्तपसा तुल्यं कंचित्पश्यामि वासव ॥ १.८२.२ ॥
हे वासवा, देव, मनुष्य, गंधर्व आणि महर्षी यांच्यामध्ये माझ्या तपश्चर्येच्या बरोबरीचा कोणी मला दिसत नाही.
1.82.3
यदाऽवमंस्थाः सदृशः श्रेयसश्च अल्पीयसश्चाविदितप्रभावः ।
तस्माल्लोकास्त्वन्तवन्तस्तवे मे
क्षीणे पुण्ये पतिताऽस्यद्य राजन् ॥ १.८२.३ ॥
तू आपल्या बरोबरीच्यांना, श्रेष्ठांना व कनिष्ठांना त्यांचा प्रभाव न जाणता अपमानलेस, त्यामुळेच तुझे व माझे लोक नश्वर आहेत. हे राजा, पुण्य क्षीण झाल्यामुळे आज तू पतित झाला आहेस.
1.82.4
सुरर्षिगन्धर्वनरावमाना-
त्क्षयं गता मे यदि शक्रलोकाः।
इच्छाम्यहं सुरलोकाद्विहीनः ।
सतां मध्ये पतितुं देवराज ॥ १.८२.४ ॥
हे देवराजा, देव, ऋषी, गंधर्व व मनुष्य यांच्या अपमानामुळे माझे शक्रलोक नष्ट झाले असतील, तर देवलोकापासून वंचित होऊन सज्जनांमध्ये पडण्याची माझी इच्छा आहे.
1.82.5
सतां सकाशे पतिताऽसि राजं-
श्च्युतः प्रतिष्ठां यत्र लब्धासि भूयः।
एतद्विदित्वा च पुनर्ययाते ।
त्वं माऽवमंस्थाः सदृशः श्रेयसश्च ॥ १.८२.५ ॥
हे राजा, तू सज्जनांसमोर पतित झाला आहेस; पतित झालास तरी जिथे तुला पुन्हा स्थिर स्थान मिळेल. हे ययाती, हे जाणून पुन्हा आपल्या बरोबरीच्यांचा व श्रेष्ठांचा अपमान करू नकोस.
1.82.6
ततः प्रहायामरराजजुष्टा-
न्पुण्याँल्लोकान्पतमानं ययातिम्।
संप्रेक्ष्य राजर्षिवरोऽष्टकस्त-
मुवाच सद्धर्मविधानगोप्ता ॥ १.८२.६ ॥
तेव्हा देवराजाने सेविलेल्या पुण्यलोकांचा त्याग करून पडत असलेल्या ययातीला पाहून, सद्धर्मविधानाचे रक्षक राजर्षिश्रेष्ठ अष्टक त्याला म्हणाला.
1.82.7
कस्त्वं युवा वासवतुल्यरूपः ।
स्वतेजसा दीप्यमानो यथाऽग्निः।
पतस्युदीर्णाम्बुधरान्धकारा-
त्खात्खेचराणां प्रवरो यथाऽर्कः ॥ १.८२.७ ॥
इंद्रासारख्या रूपाचा तरुण तू कोण आहेस? आपल्या तेजाने अग्नीसारखा तळपणारा तू, उठलेल्या ढगांच्या अंधारातून आकाशातून पडत आहेस, जसा आकाशचारींमध्ये श्रेष्ठ सूर्य.
1.82.8
दृष्ट्वा च त्वां सूर्यपथात्पतन्तं ।
वैश्वानरार्कद्युतिमप्रमेयम्।
किं नु स्विदेतत्पततीति सर्वे ।
वितर्कयन्तः परिमोहिताः स्मः ॥ १.८२.८ ॥
सूर्यमार्गातून पडणाऱ्या, वैश्वानर आणि सूर्याच्या तेजाच्या, अप्रमेय अशा तुला पाहून 'हे काय पडत आहे?' असा विचार करत आम्ही सर्वजण मोहित झालो.
1.82.9
दृष्ट्वा च त्वां धिष्ठितं देवमार्गे ।
शक्रार्कविष्णुप्रतिमप्रभावम्।
अभ्युद्गतास्त्वां वयमद्य सर्वे ।
तत्त्वं प्रपाते तव जिज्ञासमानाः ॥ १.८२.९ ॥
देवमार्गात उभा असलेल्या, इंद्र, सूर्य आणि विष्णू यांच्यासारख्या प्रभावाच्या तुला पाहून, तुझ्या या पतनाविषयी जाणून घेण्याच्या इच्छेने आज आम्ही सर्वजण तुझ्याजवळ आलो आहोत.
1.82.10
न चापि त्वां धृष्णुमः प्रष्टुमग्रे ।
न च त्वमस्मान्पृच्छसि ये वयं स्मः।
तत्त्वां पृच्छामि स्पृहणीयरूप ।
कस्य त्वं वा किंनिमित्तं त्वमागाः ॥ १.८२.१० ॥
आम्ही तुम्हाला आधी विचारण्याचे धाडस करत नाही, आणि तुम्हीही आमच्यांना विचारत नाही. म्हणून हे इच्छनीय रूपा, मी तुम्हाला विचारतो: तुम्ही कोणाचे आहात, किंवा कोणत्या कारणाने आला आहात?
1.82.11
भयं तु ते व्येतु विषादमोहौ ।
त्यजाशु चैवेन्द्रसमप्रभाव।
त्वां वर्तमानं हि सतां सकाशे ।
नालं प्रसोढुं बलहाऽपि शक्रः ॥ १.८२.११ ॥
तुमचे भय नाहीसे होवो, विषाद आणि मोहही नाहीसे होवोत. हे इंद्रासमान प्रभावी, लवकर त्यांचा त्याग करा. सज्जनांच्या सान्निध्यात असलेल्या तुम्हाला बलहन्ता इंद्रही सहन करू शकणार नाही.
1.82.12
सन्तः प्रतिष्ठा हि सुखच्युतानां ।
सतां सदैवामरराजकल्प।
ते सङ्गताः स्थावरजङ्गमेशाः ।
प्रतिष्ठितस्त्वं सदृशेषु सत्सु ॥ १.८२.१२ ॥
सुखापासून च्युत झालेल्यांना सज्जनच आधार असतात. हे देवराजासमान, सज्जन नेहमीच आश्रय असतात. स्थावर-जंगमांचे स्वामी एकत्र आले आहेत; तुम्ही समान सज्जनांमध्ये प्रतिष्ठित आहात.
1.82.13
प्रभुरग्निः प्रतपने भूमिरावपने प्रभुः ।
प्रभुः सूर्यः प्रकाशित्वे सतां चाभ्यागतः प्रभुः ॥ १.८२.१३ ॥
जाळण्यात अग्नी प्रभू आहे; पेरण्यात पृथ्वी प्रभू आहे; प्रकाश देण्यात सूर्य प्रभू आहे; आणि सज्जनांकडे आलेला अतिथीही प्रभू आहे.