ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.83.1
अहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः ।
पूरोः पिता सर्वभूतावमानात्।
प्रभ्रंशितः सुरसिद्धर्षिलोका-
त्परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः ॥ १.८३.१ ॥
ਮੈਂ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ, ਪੂਰੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
1.83.2
अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भ्य-
स्तेनाभिवादं भवतां न प्रयुञ्जे।
यो विद्यया तपसा जन्मना वा ।
वृद्धः स पूज्यो भवति द्विजानाम् ॥ १.८३.२ ॥
ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ, ਤਪ ਜਾਂ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.83.3
अवादीस्त्वं वयसा यः प्रवृद्धः ।
स वै राजन्नाभ्यधिकः कथ्यते च।
यो विद्यया तपसा संप्रवृद्धः ।
स एव पूज्यो भवति द्विजानाम् ॥ १.८३.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.83.4
प्रतिकूलं कर्मणां पापमाहु-
स्तद्वर्ततेऽप्रवणे पापलोक्यम्।
सन्तोऽसतां नानुवर्तन्ति चैत-
द्यथा चैषामनुकूलास्तथाऽऽसन् ॥ १.८३.४ ॥
ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬੇਸਮਝ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤ ਅਸੰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਸੰਤਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ।
1.83.5
अभूद्धनं मे विपुलं गतं त-
द्विचेष्टमानो नाधिगन्ता तदस्मि।
एवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो ।
यो वर्तते स विजानाति जीवः ॥ १.८३.५ ॥
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਸੀ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
1.83.6
महाधनो यो यजते सुयज्ञै-
र्यः सर्वविद्यासु विनीतबुद्धिः।
वेदानधीत्य तपसा योज्य देहं ।
दिवं स यायात्पुरुषो वीतमोहः ॥ १.८३.६ ॥
ਜੋ ਮਹਾਧਨੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਪੁਰਸ਼ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।
1.83.7
दिष्टं बलीय इति मत्वाऽऽत्मबुद्ध्या ॥ १.८३.७ ॥
ਕਿਸਮਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੰਨ ਕੇ।
1.83.8
सुखं हि जन्तुर्यदि वाऽपि दुःखं ।
दैवाधीनं विन्दते नात्मशक्त्या।
तस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो ।
न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कथंचित् ॥ १.८३.८ ॥
ਜੀਵ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ।
1.83.9
दुःखैर्न तप्येन्न सुखैः प्रहृष्ये-
त्समेन वर्तेत सदैव धीरः।
दिष्टं बलीय इति मन्यमानो ।
न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कथंचित् ॥ १.८३.९ ॥
ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫੇ ਨਾ, ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਵਰਤੇ। ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ।
1.83.10
भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचि-
त्सन्तापो मे मानसो नास्ति कश्चित्।
धाता यथा मां विदधीत लोके ।
ध्रुवं तथाऽहं भवितेति मत्वा ॥ १.८३.१० ॥
ਹੇ ਅਸ਼ਟਕ, ਡਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਚੇਗਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ।
1.83.11
संस्वेदजा अण्डजाश्चोद्भिदश्च ।
सरीसृपाः कृमयोऽथाप्सु मत्स्याः।
तथाश्मनस्तृणकाष्ठं च सर्वे ।
दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ति ॥ १.८३.११ ॥
ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਕੀੜੇ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ, ਘਾਹ ਤੇ ਲੱਕੜ — ਸਭ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.83.12
अनित्यतां सुखदुःस्वस्य बुद्ध्वा ।
कस्मात्संतापमष्टकाहं भजेयम्।
किं कुर्यां वै किं च कृत्वा न तप्ये ।
तस्मात्सन्तापं वर्जयाम्यप्रमत्तः ॥ १.८३.१२ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਨਿੱਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਅਸ਼ਟਕ, ਮੈਂ ਸੰਤਾਪ ਕਿਉਂ ਸਹਾਂ? ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵਾਂ? ਇਸ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਸੰਤਾਪ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ।
1.83.13
एवं व्रुवाणं नृपतिं ययाति-
मथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छत्।
मातामहं सर्वगुणोपपन्नं ।
तत्रस्थितं स्वर्गलोके यथावत् ॥ १.८३.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਕ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਯਥਾਵਤ ਪੁੱਛਿਆ।
1.83.14
ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्रप्रधाना-
स्त्वया भुक्ता यं च कालं यथावत्।
तान्मे राजन्ब्रूहि सर्वान्यथाव-
त्क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मान् ॥ १.८३.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੂਮੀਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਯਥਾਵਤ ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭੋਗੇ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਕਾਲ ਭੋਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਵਾਂਗ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ।
1.83.15
राजाऽहमासमिह सार्वभौम-
स्ततो लोकान्महतश्चाजयं वै।
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ।
ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥ १.८३.१५ ॥
ਮੈਂ ਇਥੇ ਸਾਰਵਭੌਮ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵਸਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.83.16
ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां ।
सहस्रद्वारां शतयोजनायताम्।
अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं ।
ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥ १.८३.१६ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁਰੂਹੂਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਮਣੀਕ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵਸਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.83.17
ततो दिव्यमजरं प्राप्य लोकं ।
प्रजापतेर्लोकपतेर्दुरापम्।
तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ।
ततो लोकं परमस्म्यभ्युपेतः ॥ १.८३.१७ ॥
ਫਿਰ ਲੋਕਪਤੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਜਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਔਖੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵਸਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.83.18
स देवदेवस्य निवेशने च ।
विहृत्य लोकानवसं यथेष्टम्।
संपूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तै-
स्तुल्यप्रभावद्युतिरीश्वराणाम् ॥ १.८३.१८ ॥
ਉਸ ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵਸਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ, ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਸੀ।
1.83.19
तथाऽऽवसं नन्दने कामरूपी ।
संवत्सराणामयुतं शतानाम्।
सहाप्सरोभिर्विहरन्पुण्यगन्धा-
न्पश्यन्नगान्पुष्पितांश्चारुरूपान् ॥ १.८३.१९ ॥
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਿਆਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।
1.83.20
तत्र स्थितं मां देव सुखेषु सक्तं ।
कालेऽतीते महति ततोऽतिमात्रम्।
दूतो देवानामब्रवीदुग्ररूपो ।
ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण ॥ १.८३.२० ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ 'ਡਿੱਗ ਪਵੋ!' ਕਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ।
1.83.21
एतावन्मे विदितं राजसिंह ।
ततो भ्रष्टोऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यः।
वाचोऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणां ।
सानुक्रोंशाः शोचतां मां नरेन्द्र ॥ १.८३.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸਿੰਘ, ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨੰਦਨ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਖੀਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਰਸ ਭਰੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ।
1.83.22
अहो कष्टं क्षीणपुण्यो ययातिः ।
पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिः।
तानब्रुवं पतमानस्ततोऽहं ।
सतां मध्ये निपतेयं कथं नु ॥ १.८३.२२ ॥
ਹਾਏ, ਕਸ਼ਟ! ਪੁੰਨ ਖੀਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਯਾਤੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਉਹ। ਤਦ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਾਂ?'
1.83.23
तैराख्याता भवतां यज्ञभूमिः ।
समीक्ष्य चेमां त्वरितमुपागतोऽस्मि।
हविर्गन्धं देशिकं यज्ञभूमे-
र्धूमापाङ्गं प्रतिगृह्य प्रतीतः ॥ १.८३.२३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਗ ਭੂਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਝਟਪਟ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਹਵਿ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀ ਯਗ ਭੂਮੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।