Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 1.88

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

1.88.1

पुत्रं ययातेः प्रबूहि पूरुं धर्मभृतां वरम् ।
आनुपूर्व्येण ये चान्ये पूरोर्वंशविवर्धनाः ॥ १.८८.१ ॥

जनमेजय बोले: ययाति के पुत्र, धर्मात्माओं में श्रेष्ठ पूरु के विषय में कहिए, और पूरु के वंश को बढ़ाने वाले जो अन्य हैं, उन्हें भी क्रम से बताइए।

1.88.2

विस्तरेण पुनर्ब्रूहि दौष्यन्तेर्जनमेजयात् ।
संबभूव यथा राजा भरतो द्विजसत्तम ॥ १.८८.२ ॥

फिर से विस्तार से कहिए, दुष्यन्त के वंश में जनमेजय से लेकर कैसे राजा भरत उत्पन्न हुए, हे द्विजश्रेष्ठ।

1.88.3

पूरुर्नृपतिशार्दूलो यथैवास्य पिता नृप ।
धर्मनित्यः स्थितो राज्ये शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ १.८८.३ ॥

राजाओं में सिंह पूरु, जैसे उसके पिता थे, हे राजन्, धर्म में सदा स्थित रहकर राज्य पर स्थित हुए, जिनका पराक्रम इन्द्र के समान था।

1.88.4

प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाः ।
पूरोः पौष्ट्यामजायन्त प्रवीरो वंशकृत्ततः ॥ १.८८.४ ॥

पूरु के पौष्टी से तीन पुत्र उत्पन्न हुए — प्रवीर, ईश्वर और रौद्राश्व, जो महारथी थे; उनमें से प्रवीर वंश को आगे बढ़ाने वाला हुआ।

1.88.5

मनस्युरभवत्तस्माच्छूरसेनीसुतः प्रभुः ।
पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः ॥ १.८८.५ ॥

उससे मनस्यु हुआ, जो शूरसेनी का पुत्र, प्रभु, चारों सागरों से घिरी पृथ्वी का रक्षक और कमलनयन था।

1.88.6

शक्तः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास्त्रयः ।
मनस्योरभवन्पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः ॥ १.८८.६ ॥

सौवीरी के तीन पुत्र — शक्त, संहनन और वाग्मी — मनस्यु के पुत्र हुए; वे सब शूर और महारथी थे।

1.88.7

अन्वग्भानुप्रभृतयो मिश्रकेश्यां मनस्विनः ।
रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः ॥ १.८८.७ ॥

मिश्रकेशी अप्सरा से रौद्राश्व के अनुग्भानु आदि मनस्वी और महान धनुर्धर दस पुत्र हुए।

1.88.8

यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः ।
सर्वे सर्वास्त्रविद्वासः सर्वे धर्मपरायणाः ॥ १.८८.८ ॥

वे सब यज्ञकर्ता, शूरवीर, संतानवान, बहुश्रुत, सभी अस्त्रों के ज्ञाता और धर्मपरायण हुए।

1.88.9

ऋचेयुरथ कक्षेयुः कृकणेयुश्च वीर्यवान् ।
स्थण्डिलेयुर्वनेयुश्च जलेयुश्च महायशाः ॥ १.८८.९ ॥

ऋचेयु, फिर कक्षेयु, वीर्यवान कृकणेयु, स्थण्डिलेयु, वनेयु और महायशस्वी जलेयु।

1.88.10

तेजेयुर्बलावान्धीमान्सत्येयुश्चन्द्रविक्रमः ।
धर्मेयुः सन्नतेयुश्च दशमो देवविक्रमः ॥ १.८८.१० ॥

तेजेयु, बलवान और बुद्धिमान सत्येयु, चन्द्रमा के समान पराक्रमी, धर्मेयु, सन्नतेयु और दसवें देवों के समान पराक्रमी।

1.88.11

अनाधृष्टिरभूत्तेषां विद्वान्भुवि तथैकराट् ।
ऋचेयुरथ विक्रान्तो देवानामिव वासवः ॥ १.८८.११ ॥

उनमें से अनाधृष्टि विद्वान हुए और पृथ्वी के एकमात्र राजा बने; ऋचेयु पराक्रमी थे, देवताओं में इन्द्र के समान।

1.88.12

अनाधृष्टिसुतस्त्वासीद्राजसूयाश्वमेधकृत् ।
मतिनार इति ख्यातो राजा परमधार्मिकः ॥ १.८८.१२ ॥

अनाधृष्टि के पुत्र मतिनार नाम से प्रसिद्ध राजा हुए, जिन्होंने राजसूय और अश्वमेध यज्ञ किए और जो परम धार्मिक थे।

1.88.13

मतिनारसुता राजंश्चत्वारोऽमितविक्रमाः ।
तंसुर्महानतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः ॥ १.८८.१३ ॥

हे राजन्, मतिनार के चार पुत्र थे, जो अपरिमित पराक्रम वाले थे। तंसु महान और अतिरथी थे, तथा द्रुह्यु भी, जिनकी कान्ति अनुपम थी।

1.88.14

तेषां तंसुर्महावीर्यः पौरवं वंशमुद्वहन् ।
आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम् ॥ १.८८.१४ ॥

उनमें तंसु, महापराक्रमी, पौरव वंश को धारण करते हुए, दीप्त यश अर्जित किया और पृथ्वी को जीता।

1.88.15

ईलिनं तु सुतं तंसुर्जनयामास वीर्यवान् ।
सोऽपि कृत्स्नामिमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः ॥ १.८८.१५ ॥

वीर्यवान तंसु ने ईलिन नामक पुत्र को जन्म दिया। वह भी, विजेताओं में श्रेष्ठ, इस संपूर्ण पृथ्वी को जीत गया।

1.88.16

रथन्तर्यां सुतान्पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः ।
ईलिनो जनयामास दुष्यन्तप्रभृतीन्नृपान् ॥ १.८८.१६ ॥

फिर ईलिन ने रथन्तरी से पाँच पुत्र उत्पन्न किए, जो पञ्चभूतों के समान थे; उनमें दुष्यन्त आदि राजा थे।

1.88.17

दुष्यन्तं शूरभीमौ च प्रवसुं वसुमेव च ।
तेषां श्रेष्ठोऽभवद्राजा दुष्यन्तो दुर्जयो युधि ॥ १.८८.१७ ॥

दुष्यन्त, शूर, भीम, प्रवसु और वसु—इनमें श्रेष्ठ राजा दुष्यन्त हुए, जो युद्ध में अजेय थे।

1.88.18

दुष्यन्ताल्लक्षणायां तु जज्ञे वै जनमेजयः ।
शकुन्तलायां भरतो दौष्यन्तिरभवत्सुतः ॥ १.८८.१८ ॥

दुष्यन्त से लक्षणा में जनमेजय उत्पन्न हुए, और शकुन्तला से दौष्यन्ति भरत पुत्र के रूप में हुए।

1.88.19

तस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः ॥ १.८८.१९ ॥

उस भरत के वंश से महान यश वाले (पुरुष) प्रकट हुए।