મહાભારત · અધ્યાય 1.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.9.1
तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु ।
रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वाऽतिदुःखितः ॥ १.९.१ ॥
ત્યાં બેઠેલા એ મહાત્મા બ્રાહ્મણો વચ્ચે, અત્યંત દુઃખી રુરુ ગાઢ વનમાં જઈને વિલાપ કરવા લાગ્યો.
1.9.2
शोकेनाभिहतः सोऽथ विलपन्करुणं बहु ।
अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां स्मृत्वा प्रमद्वराम् ॥ १.९.२ ॥
શોકથી પીડિત તે પછી અત્યંત કરુણાથી વિલાપ કરતાં, પોતાની પ્રિય પ્રમદ્વરાને યાદ કરીને શોક કરતાં આ શબ્દો બોલ્યો.
1.9.3
शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी ।
प्राणानपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना ॥ १.९.३ ॥
તે ભૂમિ પર સૂતી છે, કોમળ અંગોવાળી, મારા શોકને વધારનારી, પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી, જાણે મારા પ્રાણ હરી રહી હોય.
1.9.4
यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्रनिभेक्षणा ।
मुमूर्षुरपि मे प्राणानादायाशु गमिष्यति ॥ १.९.४ ॥
પુષ્ટ અને વિશાળ કૂલ્હાંવાળી, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી તે, મૃત્યુની અણી પર હોવા છતાં મારા પ્રાણ લઈને તરત ચાલી જશે.
1.9.5
पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे ।
बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखमतःपरम् ॥ १.९.५ ॥
પિતા, માતા અને મિત્રો માટે, અને જેનું પિંડદાન લુપ્ત થયું છે તે મારા માટે, તથા સર્વ સગાંઓ માટે આનાથી મોટું દુઃખ કયું હશે?
1.9.6
यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि ।
सम्यगाराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया ॥ १.९.६ ॥
જો મેં દાન આપ્યું હોય, તપ કર્યું હોય, અથવા ગુરુજનોને સારી રીતે પ્રસન્ન કર્યા હોય, તો તેના પુણ્યથી મારી પ્રિયા ફરી જીવિત થાય.
1.9.7
यथा च जन्मप्रभृति यतात्माऽहं धृतव्रतः ।
प्रमद्वरा तथाद्यैषा समुत्तिष्ठतु भामिनी ॥ १.९.७ ॥
હું જન્મથી આત્મસંયમી અને વ્રતનિષ્ઠ રહ્યો હોઉં, તો તેમ જ આજે આ ભામિની પ્રમદ્વરા ઊઠો.
1.9.8
एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च ।
देवदूतस्तदाऽभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं वने ॥ १.९.८ ॥
એ રીતે વનમાં પત્ની માટે વિલાપ કરતા દુઃખી રુરુ પાસે ત્યારે એક દેવદૂત આવીને આ વચન બોલ્યો.
1.9.9
कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकेशेऽसुरविद्विषि ।
यदि मे निश्चला भक्तिर्मम जीवतु सा प्रिया ॥ १.९.९ ॥
કૃષ્ણ, વિષ્ણુ, હૃષીકેશ, લોકેશ, અસુરવિદ્વેષી પ્રત્યેની મારી ભક્તિ અચળ હોય તો મારી પ્રિયા જીવે.
1.9.10
विलप्यमाने तु रुरौ सर्वे देवाः कृपान्विताः ।
दूतं प्रस्थापयामासुः संदिश्यास्य हितं वचः ॥ १.९.१० ॥
રુરુ વિલાપ કરતો હતો ત્યારે કરુણાથી ભરેલા સર્વ દેવોએ તેના હિતનો સંદેશ આપી એક દૂત મોકલ્યો.
1.9.11
स दूतस्त्वरितोऽभ्येत्य देवानां प्रियकृच्छुचिः ।
उवाच देववचनं रुरुमाभाष्य दुःखितम् ॥ १.९.११ ॥
દેવોનું પ્રિય કરનાર, શુદ્ધ એવો તે દૂત ઝડપથી આવીને દુઃખી રુરુને સંબોધીને દેવોનું વચન બોલ્યો.
1.9.12
देवैः सर्वैरहं ब्रह्मन्प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ।
त्वद्धितं त्वद्धितैरुक्तं शृणु वाक्यं द्विजोत्तम ॥ १.९.१२ ॥
હે બ્રાહ્મણ, સર્વ દેવોએ મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે. તમારું હિત ઇચ્છનારાઓએ કહેલું તમારા હિતનું વચન સાંભળો, હે દ્વિજોત્તમ.
1.9.13
अभिधत्से ह यद्वाचा रुरो दुःखान्न तन्मृषा ।
न तु मर्त्यस्य धर्मात्मन्नायुरस्ति गतायुषः ॥ १.९.१३ ॥
રુરુ, દુઃખથી તું જે કહે છે તે અસત્ય નથી. પણ હે ધર્માત્મા, જેનું આયુષ્ય ગયું છે તે મનુષ્યને આયુષ્ય રહેતું નથી.
1.9.14
गतायुरेषा कृपणा गन्धर्वाप्सरसोः सुता ।
तस्माच्छोके मनस्तात मा कृथास्त्वं कथंचन ॥ १.९.१४ ॥
ગંધર્વ અને અપ્સરાની આ દીન પુત્રીનું આયુષ્ય પૂરું થયું છે. તેથી હે તાત, કોઈ પણ રીતે મનને શોકમાં ન રાખ.
1.9.15
उपायश्चात्र विहितः पूर्वं देवैर्महात्मभिः ।
तं यदीच्छसि कर्तुं त्वं प्राप्स्यसीह प्रमद्वराम् ॥ १.९.१५ ॥
આનો ઉપાય દેવો અને મહાત્માઓએ પહેલેથી વિધાન કર્યો છે. જો તું તે કરવા ઇચ્છે તો અહીં પ્રમદ્વરાને પામીશ.
1.9.16
क उपायः कृतो देवैर्बूहि तत्त्वेन खेचर ।
करिष्येऽहं तथा श्रुत्वा त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ १.९.१६ ॥
દેવોએ કયો ઉપાય કર્યો હતો? હે ખેચર, તે યથાર્થ કહો. સાંભળીને હું તેમ જ કરીશ. મારી રક્ષા કરવા તમે યોગ્ય છો.
1.9.17
आयुषोऽर्धं प्रयच्छ त्वं कन्यायै भृगुनन्दन ।
एवमुत्थास्यति रुरो तव भार्या प्रयद्वरा ॥ १.९.१७ ॥
હે ભૃગુનંદન, તું કન્યાને તારા આયુષ્યનો અડધો ભાગ આપ. હે રુરુ, આ રીતે તારી પ્રિય પત્ની ઊભી થશે.
1.9.18
आयुषोऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै खेचरोत्तम ।
शृङ्गाररूपाभरणा समुत्तिष्ठतु मे प्रिया ॥ १.९.१८ ॥
હે ખેચરોત્તમ, હું કન્યાને મારા આયુષ્યનો અડધો ભાગ આપું છું. શૃંગાર અને આભૂષણોથી સજેલી મારી પ્રિયા ઊભી થાઓ.
1.9.19
ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमौ ।
धर्मराजमुपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम् ॥ १.९.१९ ॥
પછી ગંધર્વરાજ અને દેવદૂત, બંને શ્રેષ્ઠ, ધર્મરાજ પાસે જઈને આ વચન બોલ્યા.
1.9.20
धर्मराजायुषोऽर्धेन रुरोर्भार्या प्रमद्वरा ।
समुत्तिष्ठतु कल्याणी मृतैवं यदि मन्यसे ॥ १.९.२० ॥
ધર્મરાજ, જો તમે એમ માનતા હો તો રુરુની પત્ની કલ્યાણી પ્રમદ્વરા, મૃત હોવા છતાં તમારા આયુષ્યના અર્ધ ભાગથી ઊઠો.
1.9.21
प्रमद्वरा रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि ।
उत्तिष्ठत्वायुषोऽर्धेन रुरोरेव समन्विता ॥ १.९.२१ ॥
દેવદૂત, જો તમે ઇચ્છો તો રુરુની પત્ની પ્રમદ્વરા, રુરુના જ આયુષ્યના અર્ધ ભાગથી યુક્ત થઈને ઊઠો.
1.9.22
एवमुक्ते ततः कन्या सोदतिष्ठत्प्रमद्वरा ।
रुरोस्तस्यायुषोऽर्धेन सुप्तेव वरवर्णिनी ॥ १.९.२२ ॥
આમ કહેવાતાં તે કન્યા પ્રમદ્વરા ઊઠી; રુરુના તે આયુષ્યના અર્ધ ભાગથી, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય તેમ, સુંદર વર્ણવાળી.
1.9.23
एतद्दृष्टं भविष्ये हि रुरोरुत्तमतेजसः ।
आयुषोऽतिप्रवृद्धस्य भार्यार्थेऽर्धमलुप्यत ॥ १.९.२३ ॥
આ ભવિષ્યમાં જોવામાં આવ્યું હતું—ઉત્તમ તેજવાળા રુરુના અતિ વધેલા આયુષ્યનો અર્ધ ભાગ પત્ની માટે આપી દેવાયો.
1.9.24
तत इष्टेऽहनि तयोः पितरौ चक्रतुर्मुदा ।
विवाहं तौ च रेमाते परस्परहितैषिणौ ॥ १.९.२४ ॥
પછી શુભ દિવસે તેમના માતાપિતાએ આનંદથી લગ્ન કરાવ્યાં; અને તે બંને એકબીજાનું હિત ઇચ્છતાં આનંદ માણ્યો.
1.9.25
स लब्ध्वा दुर्लभां भार्यां पद्मकिञ्जल्कसुप्रभाम् ।
व्रतं चक्रे विनाशाय जिह्मगानां धृतव्रतः ॥ १.९.२५ ॥
દુર્લભ, કમળના કેસર જેવી તેજસ્વી ભાર્યા પામીને તેણે વાંકા ચાલનારા સર્પોના વિનાશનું વ્રત લીધું; દૃઢવ્રતી એવો તે.
1.9.26
स दृष्ट्वा जिह्मगान्सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः ।
अभिहन्ति यथासत्त्वं गृह्य प्रहरणं सदा ॥ १.९.२६ ॥
વાંકા ચાલનારા બધા સર્પોને જોઈને તીવ્ર ક્રોધથી ભરાયેલો તે હથિયાર લઈને હંમેશાં પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે તેમના પર પ્રહાર કરતો.
1.9.27
स कदाचिद्वनं विप्रो रुरुरभ्यागमन्महत् ।
शयानं तत्र चापश्यड्डुण्डुभं वयसान्वितम् ॥ १.९.२७ ॥
એક વાર તે બ્રાહ્મણ રુરુ એ મહાન વનમાં આવ્યો; ત્યાં તેણે વૃદ્ધ ડુંડુભ સર્પને સૂતેલો જોયો.
1.9.28
तत उद्यम्य दम्डं स कालदण्डोपमं तदा ।
जिघांसुः कुपितो विप्रस्तमुवाचाथ डुण्डुभः ॥ १.९.२८ ॥
ત્યારે તે બ્રાહ્મણ ક્રોધથી યમદંડ જેવો પોતાનો દંડ ઉઠાવીને મારવાની ઇચ્છાથી; ત્યારે ડુંડુભ તેને બોલ્યો.
1.9.29
नापराध्यामि ते किंचिदहमद्य तपोधन ।
संरम्भाच्च किमर्थं मामभिहंसि रुषान्वितः ॥ १.९.२९ ॥
હે તપોધન, મેં આજે તમારો કોઈ અપરાધ કર્યો નથી; તો ક્રોધથી ભરાઈને મને શા માટે મારવા માગો છો?