महाभारत · अध्याय 1.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.9.1
तेषु तत्रोपविष्टेषु ब्राह्मणेषु महात्मसु ।
रुरुश्चुक्रोश गहनं वनं गत्वाऽतिदुःखितः ॥ १.९.१ ॥
तेथे बसलेल्या त्या महात्म्या ब्राह्मणांमध्ये, अत्यंत दुःखी झालेला रुरु गहन अरण्यात जाऊन आक्रोश करू लागला.
1.9.2
शोकेनाभिहतः सोऽथ विलपन्करुणं बहु ।
अब्रवीद्वचनं शोचन्प्रियां स्मृत्वा प्रमद्वराम् ॥ १.९.२ ॥
शोकाने ग्रस्त झालेला तो मग अत्यंत करुणेने विलाप करत, आपली प्रिय प्रमद्वरा आठवून शोक करत असे बोलला.
1.9.3
शेते सा भुवि तन्वङ्गी मम शोकविवर्धिनी ।
प्राणानपहरन्तीव पूर्णचन्द्रनिभानना ॥ १.९.३ ॥
ती जमिनीवर पडली आहे, कोमल अंगांची, माझे दुःख वाढवणारी, पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या मुखाची, जणू माझे प्राण हरण करत आहे.
1.9.4
यदि पीनायतश्रोणी पद्मपत्रनिभेक्षणा ।
मुमूर्षुरपि मे प्राणानादायाशु गमिष्यति ॥ १.९.४ ॥
पुष्ट व विशाल नितंब असलेली, कमलपत्रासारखे डोळे असलेली ती, मरणोन्मुख असूनही माझे प्राण घेऊन लवकरच निघून जाईल.
1.9.5
पितृमातृसखीनां च लुप्तपिण्डस्य तस्य मे ।
बान्धवानां च सर्वेषां किं नु दुःखमतःपरम् ॥ १.९.५ ॥
पिता, माता, मित्र यांच्यासाठी आणि पिंडदान लुप्त झालेल्या माझ्यासाठी, व सर्व नातेवाइकांसाठी यापेक्षा मोठे दुःख कोणते?
1.9.6
यदि दत्तं तपस्तप्तं गुरवो वा मया यदि ।
सम्यगाराधितास्तेन संजीवतु मम प्रिया ॥ १.९.६ ॥
मी दान दिले असेल, तप केले असेल, किंवा गुरुजनांना योग्य प्रकारे प्रसन्न केले असेल, तर त्या पुण्याने माझी प्रिय पुन्हा जिवंत होवो.
1.9.7
यथा च जन्मप्रभृति यतात्माऽहं धृतव्रतः ।
प्रमद्वरा तथाद्यैषा समुत्तिष्ठतु भामिनी ॥ १.९.७ ॥
मी जन्मापासून आत्मसंयमी आणि व्रतनिष्ठ असेन तर, त्याप्रमाणे आज ही भामिनी प्रमद्वरा उठो.
1.9.8
एवं लालप्यतस्तस्य भार्यार्थे दुःखितस्य च ।
देवदूतस्तदाऽभ्येत्य वाक्यमाह रुरुं वने ॥ १.९.८ ॥
अशा प्रकारे वनात पत्नीसाठी विलाप करीत दुःखी झालेल्या रुरूजवळ तेव्हा एक देवदूत येऊन हे वचन म्हणाला.
1.9.9
कृष्णे विष्णौ हृषीकेशे लोकेशेऽसुरविद्विषि ।
यदि मे निश्चला भक्तिर्मम जीवतु सा प्रिया ॥ १.९.९ ॥
कृष्ण, विष्णू, हृषीकेश, लोकेश, असुरविद्वेषी यांच्यावरील माझी भक्ती अचल असेल तर माझी प्रिया जिवंत होवो.
1.9.10
विलप्यमाने तु रुरौ सर्वे देवाः कृपान्विताः ।
दूतं प्रस्थापयामासुः संदिश्यास्य हितं वचः ॥ १.९.१० ॥
रुरू विलाप करीत असताना, करुणेने भरलेल्या सर्व देवांनी त्याचे हित सांगणारा संदेश देऊन एक दूत पाठवला.
1.9.11
स दूतस्त्वरितोऽभ्येत्य देवानां प्रियकृच्छुचिः ।
उवाच देववचनं रुरुमाभाष्य दुःखितम् ॥ १.९.११ ॥
देवांचे प्रिय करणारा, पवित्र असा तो दूत त्वरेने येऊन, दुःखी रुरूला संबोधून देवांचे वचन बोलला.
1.9.12
देवैः सर्वैरहं ब्रह्मन्प्रेषितोऽस्मि तवान्तिकम् ।
त्वद्धितं त्वद्धितैरुक्तं शृणु वाक्यं द्विजोत्तम ॥ १.९.१२ ॥
हे ब्राह्मणा, सर्व देवांनी मला तुझ्याकडे पाठवले आहे. तुझे हित इच्छिणाऱ्यांनी सांगितलेले तुझ्या हिताचे वचन ऐक, हे द्विजोत्तमा.
1.9.13
अभिधत्से ह यद्वाचा रुरो दुःखान्न तन्मृषा ।
न तु मर्त्यस्य धर्मात्मन्नायुरस्ति गतायुषः ॥ १.९.१३ ॥
रुरू, दुःखामुळे तू जे बोलतोस ते खोटे नाही. पण हे धर्मात्म्या, ज्याचे आयुष्य संपले आहे त्या मर्त्य माणसाला आयुष्य राहत नाही.
1.9.14
गतायुरेषा कृपणा गन्धर्वाप्सरसोः सुता ।
तस्माच्छोके मनस्तात मा कृथास्त्वं कथंचन ॥ १.९.१४ ॥
गंधर्व आणि अप्सरा यांची ही दीन कन्या आयुष्य संपलेली आहे. म्हणून हे वत्सा, कोणत्याही प्रकारे मन शोकात ठेवू नकोस.
1.9.15
उपायश्चात्र विहितः पूर्वं देवैर्महात्मभिः ।
तं यदीच्छसि कर्तुं त्वं प्राप्स्यसीह प्रमद्वराम् ॥ १.९.१५ ॥
यासाठी उपाय देव आणि महात्म्यांनी पूर्वीच सांगितला आहे. तो करू इच्छिशील तर इथे प्रमद्वरा तुला मिळेल.
1.9.16
क उपायः कृतो देवैर्बूहि तत्त्वेन खेचर ।
करिष्येऽहं तथा श्रुत्वा त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ १.९.१६ ॥
देवांनी कोणता उपाय केला होता? हे खेचरा, ते खरोखर सांग. ऐकून मी तसेच करीन. मला वाचवण्यास तूच योग्य आहेस.
1.9.17
आयुषोऽर्धं प्रयच्छ त्वं कन्यायै भृगुनन्दन ।
एवमुत्थास्यति रुरो तव भार्या प्रयद्वरा ॥ १.९.१७ ॥
हे भृगुनंदना, तू कन्येला आपल्या आयुष्याचा अर्धा भाग दे. हे रुरू, असे केल्याने तुझी प्रिय भार्या उठून उभी राहील.
1.9.18
आयुषोऽर्धं प्रयच्छामि कन्यायै खेचरोत्तम ।
शृङ्गाररूपाभरणा समुत्तिष्ठतु मे प्रिया ॥ १.९.१८ ॥
हे खेचरोत्तमा, मी कन्येला माझ्या आयुष्याचा अर्धा भाग देतो. शृंगार आणि अलंकारांनी सजलेली माझी प्रिया उठून उभी राहो.
1.9.19
ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमौ ।
धर्मराजमुपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम् ॥ १.९.१९ ॥
नंतर गंधर्वराज आणि देवदूत, हे दोघेही श्रेष्ठ, धर्मराजाजवळ जाऊन हे वचन बोलले.
1.9.20
धर्मराजायुषोऽर्धेन रुरोर्भार्या प्रमद्वरा ।
समुत्तिष्ठतु कल्याणी मृतैवं यदि मन्यसे ॥ १.९.२० ॥
धर्मराजा, जर तुम्हाला तसे वाटत असेल, तर रुरुची पत्नी कल्याणी प्रमद्वरा, मृत असूनही तुमच्या आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने उठू दे.
1.9.21
प्रमद्वरा रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि ।
उत्तिष्ठत्वायुषोऽर्धेन रुरोरेव समन्विता ॥ १.९.२१ ॥
देवदूता, जर तुला इच्छा असेल तर रुरुची पत्नी प्रमद्वरा, रुरुच्याच आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने युक्त होऊन उठू दे.
1.9.22
एवमुक्ते ततः कन्या सोदतिष्ठत्प्रमद्वरा ।
रुरोस्तस्यायुषोऽर्धेन सुप्तेव वरवर्णिनी ॥ १.९.२२ ॥
असे सांगितल्यावर ती कन्या प्रमद्वरा उठली; रुरुच्या त्या आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने, जणू झोपेतून उठल्यासारखी, सुंदर वर्णाची.
1.9.23
एतद्दृष्टं भविष्ये हि रुरोरुत्तमतेजसः ।
आयुषोऽतिप्रवृद्धस्य भार्यार्थेऽर्धमलुप्यत ॥ १.९.२३ ॥
हे भविष्यात दिसले होते—उत्तम तेजस्वी रुरुच्या अत्यंत वाढलेल्या आयुष्याचा अर्धा भाग पत्नीसाठी सोडला गेला.
1.9.24
तत इष्टेऽहनि तयोः पितरौ चक्रतुर्मुदा ।
विवाहं तौ च रेमाते परस्परहितैषिणौ ॥ १.९.२४ ॥
नंतर शुभ दिवशी त्यांच्या आईवडिलांनी आनंदाने विवाह केला; आणि ते दोघे एकमेकांचे हित चिंतीत आनंदाने राहिले.
1.9.25
स लब्ध्वा दुर्लभां भार्यां पद्मकिञ्जल्कसुप्रभाम् ।
व्रतं चक्रे विनाशाय जिह्मगानां धृतव्रतः ॥ १.९.२५ ॥
दुर्लभ, कमळाच्या केसरासारखी तेजस्वी भार्या मिळवून त्याने वाकडेतिकडे चालणाऱ्या सर्पांच्या नाशाचा व्रत घेतला; दृढव्रती तो.
1.9.26
स दृष्ट्वा जिह्मगान्सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः ।
अभिहन्ति यथासत्त्वं गृह्य प्रहरणं सदा ॥ १.९.२६ ॥
वाकडेतिकडे चालणाऱ्या सर्व सर्पांना पाहून तीव्र क्रोधाने भरलेला तो शस्त्र घेऊन सदा आपल्या स्वभावानुसार त्यांवर प्रहार करी.
1.9.27
स कदाचिद्वनं विप्रो रुरुरभ्यागमन्महत् ।
शयानं तत्र चापश्यड्डुण्डुभं वयसान्वितम् ॥ १.९.२७ ॥
एकदा तो ब्राह्मण रुरु त्या महान अरण्यात आला; तेथे त्याने वयोवृद्ध डुंडुभ सर्पाला पडलेले पाहिले.
1.9.28
तत उद्यम्य दम्डं स कालदण्डोपमं तदा ।
जिघांसुः कुपितो विप्रस्तमुवाचाथ डुण्डुभः ॥ १.९.२८ ॥
तेव्हा तो ब्राह्मण क्रोधाने यमदंडासारखा आपला दंड उचलून मारण्याच्या इच्छेने; तेव्हा डुंडुभ त्याला म्हणाला.
1.9.29
नापराध्यामि ते किंचिदहमद्य तपोधन ।
संरम्भाच्च किमर्थं मामभिहंसि रुषान्वितः ॥ १.९.२९ ॥
हे तपोधना, मी आज तुमचा काही अपराध केलेला नाही; मग रागाने भरलेले तुम्ही मला कशासाठी मारू इच्छिता?