મહાભારત · અધ્યાય 1.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.90.1
संभवं भरतस्याहं चरितं च महामतेः ।
शकुन्तलायाश्चोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.९०.१ ॥
ભરતનો જન્મ, તે મહામતિનું ચરિત્ર અને શકુંતલાની ઉત્પત્તિ યથાર્થ રીતે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
1.90.2
दुष्यन्तेन च वीरेण यथा प्राप्ता शकुन्तला ।
तं वै पुरुषसिंहस्य भगवन्विस्तरं त्वहम् ॥ १.९०.२ ॥
હે ભગવન્, વીર દુષ્યંતે શકુંતલાને કેવી રીતે મેળવી, તે પુરુષસિંહનો વૃત્તાંત હું વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.90.3
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्वं मतिमतां वर ।
स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः ॥ १.९०.३ ॥
હે તત્ત્વજ્ઞ, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ સાંભળવા હું ઇચ્છું છું. તે મહાબાહુ એકવાર અપાર સેના અને વાહનોથી યુક્ત હતો.
1.90.4
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः ।
बलेन चतुरङ्गेण वृतः परमवल्गुना ॥ १.९०.४ ॥
સેંકડો ઘોડા અને હાથીઓથી ઘેરાયેલો, અત્યંત સુંદર ચતુરંગી સેનાથી યુક્ત તે ગાઢ વનમાં ગયો.
1.90.5
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः ।
प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः ॥ १.९०.५ ॥
તલવાર અને શક્તિ ધારણ કરનારા વીરો, હાથમાં ગદા અને મુસળ લીધેલા, ભાલા અને તોમર ધરાવતા સેંકડો યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલો તે ગયો.
1.90.6
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुनदुभिनिःस्वनैः ।
रथनेमिस्वनैश्चैव सनागवरबृंहितैः ॥ १.९०.६ ॥
યોદ્ધાઓના સિંહનાદ, શંખ અને દુંદુભિનો નાદ, રથચક્રોની ઘરઘર અને શ્રેષ્ઠ હાથીઓની ગર્જના (વન ગુંજી ઉઠ્યું).
1.90.7
नानायुधधरैश्चापि नानावेषधरैस्तथा ।
ह्रेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः ॥ १.९०.७ ॥
વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરેલા અને વિવિધ વેશ ધારણ કરેલા યોદ્ધાઓના, ઘોડાઓના હણહણાટ સાથે ભળેલા, ગર્જના અને તાળીઓના અવાજોનો ઘોષ.
1.90.8
आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे ।
प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया ॥ १.९०.८ ॥
તે રાજા જતા હતા ત્યારે, શ્રેષ્ઠ મહેલોના શિખરો પર ઊભેલા લોકોએ રાજસી પરમ શોભા સાથે કિલકિલાટ કર્યો.
1.90.9
ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम् ।
शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम् ॥ १.९०.९ ॥
ત્યાંની સ્ત્રીઓએ તે શૂરવીરને જોયો; તે પોતાનું યશ વધારનાર, ઇન્દ્ર સમાન, શત્રુનો નાશ કરનાર, અન્ય હાથીઓને રોકનાર હાથી જેવો હતો.
1.90.10
पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं स्म मेनिरे ।
अयं स पुरुषव्याघ्रो रणे वसुपराक्रमः ॥ १.९०.१० ॥
ત્યાં જોનારી સ્ત્રીઓને લાગ્યું કે આ વજ્રધારી ઇન્દ્ર જ છે; આ એ પુરુષવ્યાઘ્ર છે, જેનો રણમાં ધન આપનાર પરાક્રમ છે.
1.90.11
यस्य बाहुबलं प्राप्य न भवन्त्यसुहृद्गणाः ।
इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपं ॥ १.९०.११ ॥
'જેના બાહુબળને પામીને શત્રુઓના સમૂહ રહેતા નથી'—એમ તે સ્ત્રીઓ પ્રેમથી તે નરાધિપ વિશે બોલતી હતી.
1.90.12
तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि ।
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः ॥ १.९०.१२ ॥
તેઓએ સ્તુતિ કરી અને તેના મસ્તક પર પુષ્પવર્ષા કરી; ઠેર ઠેર ચારે બાજુથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા સ્તુતિ પામતો તે આગળ વધ્યો.
1.90.13
निर्ययौ परमप्रीत्या वनं मृगजिघांसया ।
तं देवराजप्रतिमं मत्तवारणधूर्गतम् ॥ १.९०.१३ ॥
અત્યંત આનંદથી હરણોનો શિકાર કરવાની ઇચ્છાથી તે વન તરફ નીકળ્યો. મદમસ્ત હાથીના ધૂંસરી પર બેઠેલા, દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન તે રાજાને.
1.90.14
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे ।
ददृशुर्वर्धमानास्ते आशीर्भिश्च जयेन च ॥ १.९०.१४ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો પ્રસ્થાન કરતા તેની પાછળ ગયા. આશીર્વાદ અને વિજયથી ભરેલા તેઓ તેને જોતા રહ્યા.
1.90.15
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तथा ।
न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण ह ॥ १.९०.१५ ॥
નગર અને ગામના લોકો પણ તેની સાથે ઘણે દૂર ગયા. પછી રાજાની અનુમતિથી તેઓ પાછા ફર્યા.
1.90.16
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः ।
महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा ॥ १.९०.१६ ॥
ગરુડ સમાન રથ પર બેઠેલા તે ભૂપતિએ પોતાના ઘોષથી પૃથ્વીને અને સ્વર્ગને પણ ભરી દીધું.
1.90.17
स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम् ।
बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम् ॥ १.९०.१७ ॥
જતા તે બુદ્ધિમાને નંદન સમાન વન જોયું. તે બિલ્વ, અર્ક, ખદિર વૃક્ષોથી ભરેલું અને કપિત્થ તથા ધવ વૃક્ષોથી ગીચ હતું.
1.90.18
विषमं पर्वतस्रस्तै रश्मभिश्च समावृतम् ।
निर्जलं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम् ॥ १.९०.१८ ॥
તે વન વિષમ હતું, પર્વતો પરથી પડેલા પથ્થરોથી ઘેરાયેલું, પાણી વિનાનું, મનુષ્યોથી રહિત અને ઘણા યોજન સુધી વિસ્તરેલું હતું.
1.90.19
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः ।
तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः ॥ १.९०.१९ ॥
હરણો, સિંહો અને બીજા ભયંકર વનચરોથી ભરેલા તે વનમાં, મનુષ્યોમાં વ્યાઘ્ર સમાન તે રાજા પોતાના સેવકો, સેના અને વાહનો સહિત (પ્રવેશ્યો).
1.90.20
लोडयामास दुष्यन्तः सूदयन्विविधान्मृगान् ।
बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून् ॥ १.९०.२० ॥
દુષ્યંતે ત્યાં વિવિધ પ્રકારના હરણોને હાંકી મારી નાખ્યા; બાણની પહોંચમાં આવેલા ઘણા વાઘસમૂહોને પણ (મારી નાખ્યા).
1.90.21
पातयामास दुष्यन्तो निर्बिभेद च सायकैः ।
दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नराधिपः ॥ १.९०.२१ ॥
દુષ્યંતે તેમને પાડી દીધા અને બાણોથી વીંધ્યા; દૂર રહેલા કેટલાકને પણ તે નરાધિપે બાણોથી ભેદી નાખ્યા.
1.90.22
अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत ।
कांश्चिदेणान्समाजघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः ॥ १.९०.२२ ॥
નજીક આવેલા બીજાઓને તેણે તલવારથી કાપી નાખ્યા; બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ તેણે કેટલાક મૃગોને શક્તિ (ભાલા)થી મારીને પાડી દીધા.
1.90.23
गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः ।
तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकम्पनैः ॥ १.९०.२३ ॥
ગદામંડળનું રહસ્ય જાણનાર, અપાર પરાક્રમી (દુષ્યંત) તોમર, તલવારો તથા ગદા અને મુસળના ખડખડાટ સાથે વિચરતો રહ્યો.
1.90.24
चचार स विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान् ।
राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः ॥ १.९०.२४ ॥
તે ત્યાં વનના મૃગો અને પક્ષીઓનો સંહાર કરતો વિચર્યો; અદ્ભુત પરાક્રમી રાજા અને યુદ્ધપ્રિય યોદ્ધાઓ સાથે (તે વનમાં ફરતો રહ્યો).
1.90.25
लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुः स्म मृगाधिपाः ।
तत्र विद्रुतयूथानि हतयूथपतीनि च ॥ १.९०.२५ ॥
વિનાશ પામતા એ મહારણ્યને મૃગરાજોએ છોડી દીધું. ત્યાં ટોળાં વિખેરાઈ ભાગ્યાં અને તેમના યૂથપતિ માર્યા ગયા.
1.90.26
मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः ।
शुष्काश्चापि नदीर्गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः ॥ १.९०.२६ ॥
પછી ટોળાંએ ઉત્સુકતાથી અહીંતહીં ચીસો પાડી. નદીઓ પાસે જઈને તે સુકાયેલી મળી; પાણીની નિરાશાથી તે દુર્બળ થયાં.
1.90.27
व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः ।
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि ॥ १.९०.२७ ॥
પરિશ્રમથી થાકેલા હૃદયવાળાં તે અચેત થઈ પડ્યાં. ભૂખ-તરસથી ઘેરાયેલા અને થાકેલા તે ભૂમિ પર પડ્યા.
1.90.28
केचित्तत्र नरव्याघ्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितैः ।
केचिदग्निमथोत्पाद्य संसाध्य च वनेचराः ॥ १.९०.२८ ॥
ત્યાં કેટલાંકને ભૂખ્યા નરવ્યાઘ્રોએ ખાઈ લીધાં; કેટલાંકને વનચારીઓએ અગ્નિ પ્રગટાવીને તૈયાર કર્યાં.
1.90.29
भक्षयन्ति स्म मांसानि प्रकुट्य विधिवत्तदा ।
तत्र केचिद्गजा मत्ता बलिनः शस्त्रविक्षताः ॥ १.९०.२९ ॥
ત્યારે તેમણે વિધિપૂર્વક માંસ કાપીને ખાધું. ત્યાં કેટલાક મદોન્મત્ત અને બળવાન હાથીઓ શસ્ત્રોથી ઘવાયેલા હતા.
1.90.30
संकोच्याग्रकरान्भीताः प्राद्रवन्ति स्म वेगिताः ।
शकृन्मूत्रं सृजन्तश्च क्षरन्तः शोणितं बहु ॥ १.९०.३० ॥
ભયભીત થઈને, સૂંઢ સંકોરીને તે વેગથી ભાગ્યા. મળમૂત્ર ત્યજતા અને ઘણું લોહી વહાવતા.
1.90.31
वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान्बहून् ।
तद्वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम्।
व्यरोचत मृगाकीर्णं राज्ञा हतमृगाधिपम् ॥ १.९०.३१ ॥
ત્યાં વનના શ્રેષ્ઠ હાથીઓએ ઘણા માણસોને કચડી નાખ્યા. બાણોની ધારા અને સૈન્યરૂપી મેઘથી ઘેરાયેલું તે વન, જ્યાં રાજાએ મૃગાધિપ (સિંહ)ને હણ્યો હતો, હરણોથી ભરાઈને શોભી ઊઠ્યું.