ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.90.1
संभवं भरतस्याहं चरितं च महामतेः ।
शकुन्तलायाश्चोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.९०.१ ॥
ਭਰਤ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
1.90.2
दुष्यन्तेन च वीरेण यथा प्राप्ता शकुन्तला ।
तं वै पुरुषसिंहस्य भगवन्विस्तरं त्वहम् ॥ १.९०.२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਵੀਰ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
1.90.3
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्वं मतिमतां वर ।
स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः ॥ १.९०.३ ॥
ਹੇ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸੈਨਾ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.90.4
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः ।
बलेन चतुरङ्गेण वृतः परमवल्गुना ॥ १.९०.४ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
1.90.5
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः ।
प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः ॥ १.९०.५ ॥
ਖੜਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਤੇ ਮੁਸਲ ਫੜੇ ਯੋਧਿਆਂ, ਨੇਜ਼ੇ ਤੇ ਤੋਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਗਿਆ।
1.90.6
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुनदुभिनिःस्वनैः ।
रथनेमिस्वनैश्चैव सनागवरबृंहितैः ॥ १.९०.६ ॥
ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘਨਾਦ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਦੁੰਦਭੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਰਥ-ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਘਰਘਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਘਾੜ (ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ)।
1.90.7
नानायुधधरैश्चापि नानावेषधरैस्तथा ।
ह्रेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः ॥ १.९०.७ ॥
ਨਾਨਾ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਨਹਿਨਾਹਟ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਗਰਜਣ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ।
1.90.8
आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे ।
प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया ॥ १.९०.८ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ, ਉੱਤਮ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਕੀਤੀ।
1.90.9
ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम् ।
शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम् ॥ १.९०.९ ॥
ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸੂਰਬੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੋਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਸੀ।
1.90.10
पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं स्म मेनिरे ।
अयं स पुरुषव्याघ्रो रणे वसुपराक्रमः ॥ १.९०.१० ॥
ਉੱਥੇ ਵੇਖਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰਣ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੈ।
1.90.11
यस्य बाहुबलं प्राप्य न भवन्त्यसुहृद्गणाः ।
इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपं ॥ १.९०.११ ॥
'ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਹੂਬਲ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਸਨ।
1.90.12
तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि ।
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः ॥ १.९०.१२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
1.90.13
निर्ययौ परमप्रीत्या वनं मृगजिघांसया ।
तं देवराजप्रतिमं मत्तवारणधूर्गतम् ॥ १.९०.१३ ॥
ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਜੂਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ।
1.90.14
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे ।
ददृशुर्वर्धमानास्ते आशीर्भिश्च जयेन च ॥ १.९०.१४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ। ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
1.90.15
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तथा ।
न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण ह ॥ १.९०.१५ ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪਰਤ ਆਏ।
1.90.16
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः ।
महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा ॥ १.९०.१६ ॥
ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਉਸ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
1.90.17
स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम् ।
बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम् ॥ १.९०.१७ ॥
ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਨੰਦਨ ਵਰਗਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਿਲਵ, ਅਰਕ, ਖਦਿਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਕਪਿੱਥ ਤੇ ਧਵ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣਾ ਸੀ।
1.90.18
विषमं पर्वतस्रस्तै रश्मभिश्च समावृतम् ।
निर्जलं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम् ॥ १.९०.१८ ॥
ਉਹ ਜੰਗਲ ਅਸਮਤਲ ਸੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.90.19
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः ।
तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः ॥ १.९०.१९ ॥
ਹਿਰਨਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ, ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ (ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ)।
1.90.20
लोडयामास दुष्यन्तः सूदयन्विविधान्मृगान् ।
बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून् ॥ १.९०.२० ॥
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜ ਕੇ ਮਾਰਿਆ; ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਮਾਰਿਆ)।
1.90.21
पातयामास दुष्यन्तो निर्बिभेद च सायकैः ।
दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नराधिपः ॥ १.९०.२१ ॥
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
1.90.22
अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत ।
कांश्चिदेणान्समाजघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः ॥ १.९०.२२ ॥
ਨੇੜੇ ਆਏ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ (ਬਰਛੀ) ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1.90.23
गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः ।
तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकम्पनैः ॥ १.९०.२३ ॥
ਗਦਾ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਪਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ (ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ) ਤੋਮਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਾ-ਮੂਸਲ ਦੇ ਖੜਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ।
1.90.24
चचार स विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान् ।
राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः ॥ १.९०.२४ ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਦਭੁਤ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਜੰਗ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ (ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ)।
1.90.25
लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुः स्म मृगाधिपाः ।
तत्र विद्रुतयूथानि हतयूथपतीनि च ॥ १.९०.२५ ॥
ਉਜੜ ਰਹੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜਾਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਝੁੰਡ ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੂਥਪਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
1.90.26
मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः ।
शुष्काश्चापि नदीर्गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः ॥ १.९०.२६ ॥
ਫਿਰ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਨਦੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸੁੱਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ।
1.90.27
व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः ।
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि ॥ १.९०.२७ ॥
ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
1.90.28
केचित्तत्र नरव्याघ्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितैः ।
केचिदग्निमथोत्पाद्य संसाध्य च वनेचराः ॥ १.९०.२८ ॥
ਉੱਥੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਨਰਵਿਆਘਰਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ; ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਪਕਾ ਲਿਆ।
1.90.29
भक्षयन्ति स्म मांसानि प्रकुट्य विधिवत्तदा ।
तत्र केचिद्गजा मत्ता बलिनः शस्त्रविक्षताः ॥ १.९०.२९ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਖਾਧਾ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਮਦਮਸਤ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਾਥੀ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਸਨ।
1.90.30
संकोच्याग्रकरान्भीताः प्राद्रवन्ति स्म वेगिताः ।
शकृन्मूत्रं सृजन्तश्च क्षरन्तः शोणितं बहु ॥ १.९०.३० ॥
ਡਰ ਕੇ, ਸੁੰਡਾਂ ਸਮੇਟ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਮਲ-ਮੂਤਰ ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
1.90.31
वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान्बहून् ।
तद्वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम्।
व्यरोचत मृगाकीर्णं राज्ञा हतमृगाधिपम् ॥ १.९०.३१ ॥
ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਰੂਪੀ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗਾਧਿਪ (ਸ਼ੇਰ) ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗਾ।