महाभारत · अध्याय 1.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.90.1
संभवं भरतस्याहं चरितं च महामतेः ।
शकुन्तलायाश्चोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.९०.१ ॥
भरताचा जन्म, त्या महामतीचे चरित्र आणि शकुंतलेची उत्पत्ती यथार्थपणे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.90.2
दुष्यन्तेन च वीरेण यथा प्राप्ता शकुन्तला ।
तं वै पुरुषसिंहस्य भगवन्विस्तरं त्वहम् ॥ १.९०.२ ॥
हे भगवन्, वीर दुष्यंताने शकुंतलेला कसे मिळविले, त्या पुरुषसिंहाचा वृत्तांत मी विस्ताराने ऐकू इच्छितो.
1.90.3
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्वं मतिमतां वर ।
स कदाचिन्महाबाहुः प्रभूतबलवाहनः ॥ १.९०.३ ॥
हे तत्त्वज्ञा, बुद्धिमानांत श्रेष्ठा, सर्व ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. तो महाबाहू एकदा प्रचंड सेना व वाहनांनी युक्त होता.
1.90.4
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः ।
बलेन चतुरङ्गेण वृतः परमवल्गुना ॥ १.९०.४ ॥
शेकडो घोडे व हत्तींनी वेढलेला, अत्यंत सुंदर चतुरंग सेनेने युक्त तो घनदाट वनात गेला.
1.90.5
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः ।
प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः ॥ १.९०.५ ॥
तलवार व शक्ती धारण करणाऱ्या वीरांनी, हाती गदा व मुसळ घेतलेल्यांनी, भाले व तोमर घेतलेल्या शेकडो योद्ध्यांनी वेढलेला तो गेला.
1.90.6
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुनदुभिनिःस्वनैः ।
रथनेमिस्वनैश्चैव सनागवरबृंहितैः ॥ १.९०.६ ॥
योद्ध्यांचे सिंहनाद, शंख व दुंदुभींचा नाद, रथचक्रांची घरघर आणि श्रेष्ठ हत्तींची गर्जना (यांनी वन दुमदुमले).
1.90.7
नानायुधधरैश्चापि नानावेषधरैस्तथा ।
ह्रेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः ॥ १.९०.७ ॥
विविध शस्त्रे धारण केलेल्या आणि विविध वेष धारण केलेल्या योद्ध्यांचा, घोड्यांच्या खिंकाळण्याने मिसळलेला, गर्जना व टाळ्यांच्या आवाजांचा घोष.
1.90.8
आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे ।
प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया ॥ १.९०.८ ॥
तो राजा जात असताना, श्रेष्ठ प्रासादांच्या शिखरांवर उभ्या असलेल्यांनी राजवैभवाच्या परम शोभेने किलकिलाट केला.
1.90.9
ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम् ।
शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम् ॥ १.९०.९ ॥
तेथील स्त्रियांनी त्या शूराला पाहिले; तो स्वतःचे यश वाढवणारा, इंद्रासारखा, शत्रूंचा नाश करणारा, इतर हत्तींना अडवणाऱ्या हत्तीसारखा होता.
1.90.10
पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं स्म मेनिरे ।
अयं स पुरुषव्याघ्रो रणे वसुपराक्रमः ॥ १.९०.१० ॥
तेथे पाहणाऱ्या स्त्रियांना वाटले की हा वज्रधारी इंद्रच आहे; हाच तो पुरुषव्याघ्र, रणात धन देणारा पराक्रम असलेला.
1.90.11
यस्य बाहुबलं प्राप्य न भवन्त्यसुहृद्गणाः ।
इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपं ॥ १.९०.११ ॥
'ज्याचे बाहुबल मिळाले असता शत्रुसमूह उरत नाहीत'—अशा शब्दांत त्या स्त्रिया प्रेमाने त्या नराधिपाविषयी बोलत होत्या.
1.90.12
तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि ।
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः ॥ १.९०.१२ ॥
त्यांनी स्तुती केली आणि त्याच्या मस्तकावर पुष्पवृष्टी केली; ठिकठिकाणी सर्व बाजूंनी श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडून स्तुती होत तो पुढे जात होता.
1.90.13
निर्ययौ परमप्रीत्या वनं मृगजिघांसया ।
तं देवराजप्रतिमं मत्तवारणधूर्गतम् ॥ १.९०.१३ ॥
अत्यंत आनंदाने हरणांच्या शिकारीच्या इच्छेने तो वनाकडे निघाला. मत्त हत्तीच्या धुरेवर बसलेल्या, देवराज इंद्रासारख्या त्या राजाला.
1.90.14
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे ।
ददृशुर्वर्धमानास्ते आशीर्भिश्च जयेन च ॥ १.९०.१४ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र प्रस्थान करणाऱ्या त्याच्या मागे गेले. आशीर्वाद आणि विजयाने भरलेले ते त्याला पाहत राहिले.
1.90.15
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तथा ।
न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण ह ॥ १.९०.१५ ॥
नगरवासी आणि ग्रामवासीही त्याच्याबरोबर खूप दूरपर्यंत गेले. मग राजाची अनुमती घेऊन ते परत फिरले.
1.90.16
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः ।
महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा ॥ १.९०.१६ ॥
गरुडासारख्या रथावर असलेल्या त्या भूपतीने आपल्या गर्जनेने पृथ्वी आणि स्वर्गही भरून टाकला.
1.90.17
स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम् ।
बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम् ॥ १.९०.१७ ॥
जाताना त्या बुद्धिमानाला नंदनवनासारखे वन दिसले. ते बेल, रुई, खैर वृक्षांनी भरलेले आणि कवठ व धव वृक्षांनी दाट होते.
1.90.18
विषमं पर्वतस्रस्तै रश्मभिश्च समावृतम् ।
निर्जलं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम् ॥ १.९०.१८ ॥
ते वन विषम होते, पर्वतांवरून कोसळलेल्या दगडांनी वेढलेले, पाण्याविना, मनुष्यविरहित आणि अनेक योजनांपर्यंत पसरलेले होते.
1.90.19
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः ।
तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः ॥ १.९०.१९ ॥
हरणे, सिंह आणि इतर भयंकर वनचरांनी भरलेल्या त्या वनात, मनुष्यांमधील व्याघ्र असा तो राजा आपले सेवक, सैन्य आणि वाहनांसह (गेला).
1.90.20
लोडयामास दुष्यन्तः सूदयन्विविधान्मृगान् ।
बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून् ॥ १.९०.२० ॥
दुष्यन्ताने तेथे विविध प्रकारच्या हरणांचा पाठलाग करून त्यांना ठार केले; बाणांच्या टप्प्यात आलेले अनेक व्याघ्रसमूहही (मारले).
1.90.21
पातयामास दुष्यन्तो निर्बिभेद च सायकैः ।
दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नराधिपः ॥ १.९०.२१ ॥
दुष्यन्ताने त्यांना पाडले आणि बाणांनी भेदले; दूर असलेल्या काहींनाही त्या नराधिपाने बाणांनी भेदले.
1.90.22
अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत ।
कांश्चिदेणान्समाजघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः ॥ १.९०.२२ ॥
जवळ आलेल्या इतरांना त्याने तलवारीने कापून टाकले; बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने काही मृगांना शक्ती (भाला) फेकून ठार केले.
1.90.23
गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः ।
तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकम्पनैः ॥ १.९०.२३ ॥
गदामंडलाचे तत्त्व जाणणारा, अमित पराक्रमी (दुष्यन्त) तोमर, तलवारी तसेच गदा आणि मुसळ यांच्या आघातांनी युक्त होऊन संचार करीत होता.
1.90.24
चचार स विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान् ।
राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः ॥ १.९०.२४ ॥
तो तेथे वनातील मृग आणि पक्ष्यांचा संहार करीत फिरला; अद्भुत पराक्रमी राजा आणि युद्धप्रिय योद्ध्यांसह (तो वनात संचार करीत होता).
1.90.25
लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुः स्म मृगाधिपाः ।
तत्र विद्रुतयूथानि हतयूथपतीनि च ॥ १.९०.२५ ॥
उपद्रव होत असलेले ते महारण्य मृगराजांनी सोडले. तेथे कळप विखुरले गेले आणि त्यांचे यूथपती मारले गेले.
1.90.26
मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः ।
शुष्काश्चापि नदीर्गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः ॥ १.९०.२६ ॥
मग कळपांनी अस्वस्थतेने इकडे-तिकडे आक्रोश केला. नद्यांजवळ गेल्यावर त्या कोरड्या आढळल्या; पाण्याच्या निराशेने ते क्षीण झाले.
1.90.27
व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः ।
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि ॥ १.९०.२७ ॥
श्रमांनी थकलेल्या मनाने ते बेशुद्ध होऊन पडले. भूक-तहानेने वेढलेले आणि थकलेले ते जमिनीवर कोसळले.
1.90.28
केचित्तत्र नरव्याघ्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितैः ।
केचिदग्निमथोत्पाद्य संसाध्य च वनेचराः ॥ १.९०.२८ ॥
तेथे काहींना भुकेल्या नरव्याघ्रांनी खाल्ले; काहींना वनचरांनी आग पेटवून शिजवले.
1.90.29
भक्षयन्ति स्म मांसानि प्रकुट्य विधिवत्तदा ।
तत्र केचिद्गजा मत्ता बलिनः शस्त्रविक्षताः ॥ १.९०.२९ ॥
तेव्हा त्यांनी विधिपूर्वक मांस कापून खाल्ले. तेथे काही मदोन्मत्त, बलवान हत्ती शस्त्रांनी जखमी झाले होते.
1.90.30
संकोच्याग्रकरान्भीताः प्राद्रवन्ति स्म वेगिताः ।
शकृन्मूत्रं सृजन्तश्च क्षरन्तः शोणितं बहु ॥ १.९०.३० ॥
भयभीत होऊन, सोंड आखडून ते वेगाने पळाले. मलमूत्र टाकत आणि भरपूर रक्त गळत.
1.90.31
वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान्बहून् ।
तद्वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम्।
व्यरोचत मृगाकीर्णं राज्ञा हतमृगाधिपम् ॥ १.९०.३१ ॥
तेथे वनातील श्रेष्ठ हत्तींनी अनेक माणसे तुडवली. बाणांच्या धारांनी आणि सैन्यरूपी मेघांनी वेढलेले ते वन, जेथे राजाने मृगराज (सिंह) मारला होता, हरिणांनी भरलेले होऊन शोभू लागले.