મહાભારત · અધ્યાય 1.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.91.1
ततो मृगसहस्राणि हत्वा सबलवाहनः ।
तत्र मेघघनप्रख्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १.९१.१ ॥
પછી હજારો હરણોને મારીને, સેના અને વાહનો સાથે, ત્યાં મેઘની ઘટા જેવા, સિદ્ધ-ચારણોથી સેવાયેલા વનને તેણે જોયું.
1.91.2
वनमालोकयामास नगराद्योजनद्वये ।
मृगाननुचरन्वन्याञ्श्रमेण परिपीडितः ॥ १.९१.२ ॥
નગરથી બે યોજન દૂર તેણે વનને જોયું. વન્ય હરણોની પાછળ દોડીને શ્રમથી તે અત્યંત પીડિત હતો.
1.91.3
मृगाननुचरन्राजा वेगेनाश्वानचोदयत् ।
राजा मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश ह ॥ १.९१.३ ॥
હરણોની પાછળ દોડતા રાજાએ વેગથી ઘોડા હાંક્યા. હરણોના પીછામાં પડેલો રાજા બીજા વનમાં પ્રવેશ્યો.
1.91.4
एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः ।
स वनस्यान्तमासाद्य महच्छून्यं समासदत् ॥ १.९१.४ ॥
એકલો, પરમ બળવાન તે, ભૂખ-તરસ અને થાકથી યુક્ત થઈને, વનના છેડે પહોંચી વિશાળ સૂનસાન સ્થળે આવી પહોંચ્યો.
1.91.5
तच्चाप्यतीत्य नृपतिरुत्तमाश्रमसंयुतम् ।
मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तमतीव च ॥ १.९१.५ ॥
તે શૂન્ય પ્રદેશને પણ વટાવીને રાજા ઉત્તમ આશ્રમથી યુક્ત વનમાં પહોંચ્યો; તે મનને અત્યંત આનંદ આપનારું અને આંખોને અતિ સુંદર હતું.
1.91.6
सीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम् ।
पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम् ॥ १.९१.६ ॥
શીતળ પવનથી યુક્ત તે રાજા બીજા એક વિશાળ વનમાં ગયો; તે ખીલેલા વૃક્ષોથી ભરેલું અને અતિ સુખદ ઘાસવાળી ભૂમિવાળું હતું.
1.91.7
विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा ।
पुंस्कोकिलनिनादैश्च झिल्लीकगणनादितम् ॥ १.९१.७ ॥
તે વિશાળ વન મધુર અવાજ કરતાં પક્ષીઓ, નર કોયલોના ટહુકાઓ અને તમરાંના સમૂહના નાદથી ગુંજતું હતું.
1.91.8
प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् ।
षट्पदाघूर्णिततलं लक्ष्म्या परमया युतम् ॥ १.९१.८ ॥
તે વન ઘટાદાર ડાળીઓવાળાં વૃક્ષોથી, સુખદ છાયાથી ઘેરાયેલું હતું; તેની ભૂમિ ભમરાઓથી ગુંજતી હતી; તે પરમ શોભાથી યુક્ત હતું.
1.91.9
नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी ।
षट्पदैर्नाप्यपाकीर्णस्तस्मिन्वै काननेऽभवत् ॥ १.९१.९ ॥
તે વનમાં એવું કોઈ વૃક્ષ નહોતું જે ફૂલ વગરનું, ફળ વગરનું, કાંટાવાળું અથવા ભમરાઓ વગરનું હોય.
1.91.10
विगहैर्नादितं पुष्पैरलङ्कृतमतीव च ।
सर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् ॥ १.९१.१० ॥
તે વન પક્ષીઓ અને ભમરાઓ ફરતાં નાદ કરતું હતું; ફૂલોથી અત્યંત શોભિત હતું; સર્વ ઋતુઓનાં ફૂલવાળાં વૃક્ષો સુખદ છાયાથી ઘેરાયેલાં હતાં.
1.91.11
मनोरमं सहेष्वासो विवेश वनमुत्तमम् ।
मारुता कलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः ॥ १.९१.११ ॥
ધનુર્ધર સાથે તેણે તે મનોહર, ઉત્તમ વનમાં પ્રવેશ કર્યો; ત્યાં પવન વહેતો હતો અને ફૂલવાળી ડાળીઓવાળાં વૃક્ષો હલતાં હતાં.
1.91.12
पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु व्यसजंस्ते पुनः पुनः ।
दिवस्पृशोऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः ॥ १.९१.१२ ॥
તે વૃક્ષો ફરી ફરીને વિચિત્ર પુષ્પવૃષ્ટિ વરસાવતાં હતાં; આકાશને સ્પર્શતાં તે મધુર સ્વરવાળાં પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતાં હતાં.
1.91.13
विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः ।
तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु ॥ १.९१.१३ ॥
ત્યાંના વૃક્ષો વિવિધ રંગી ફૂલોનાં વસ્ત્રો ધારણ કરીને શોભતાં હતાં; તેમની કૂંપળો પર ફૂલોના ભારથી નમેલી ડાળીઓ હતી.
1.91.14
रुवन्ति रावान्मधुरान्षट्पदा मधुलिप्सवः ।
तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान् ॥ १.९१.१४ ॥
મધની ઇચ્છા રાખતા ભમરા મધુર સ્વરે ગુંજારવ કરતા હતા; ત્યાંના અનેક પ્રદેશો ફૂલોના ઢગલાઓથી શોભતા હતા.
1.91.15
लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान् ।
संपश्यन्सुमहातेजा बभूव मुदितस्तदा ॥ १.९१.१५ ॥
લતાકુંજોથી ઘેરાયેલા, મનનો આનંદ વધારનારા તે પ્રદેશો જોઈને તે મહાતેજસ્વી ત્યારે હર્ષિત થયા.
1.91.16
परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमान्वितैः ।
अशोभत वनं तत्तु महेन्द्रध्वजसन्निभैः ॥ १.९१.१६ ॥
એકબીજામાં ગૂંથાયેલી ડાળીઓ અને ફૂલોવાળાં વૃક્ષોથી તે વન શોભતું હતું; તે ઇન્દ્રધ્વજો જેવાં લાગતાં હતાં.
1.91.17
सिद्धचारणसङ्घैश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः ।
सेवितं वनमत्यर्थं मत्तवानरकिन्नरैः ॥ १.९१.१७ ॥
સિદ્ધ-ચારણોના સમૂહો, ગંધર્વ-અપ્સરાઓના ગણો, મદમસ્ત વાનરો અને કિન્નરોથી તે વન અત્યંત સેવાયેલું હતું.
1.91.18
सुखः शीतः सुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः ।
परिक्रामन्वने वृक्षानुपैतीव रिरंसया ॥ १.९१.१८ ॥
સુખદ, શીતળ, સુગંધી અને ફૂલોની પરાગ વહન કરતો પવન વનમાં ફરતો, રમવાની ઇચ્છાથી જાણે વૃક્ષો પાસે આવતો હતો.
1.91.19
एवंगुणसमायुक्तं ददर्श स वनं नृपः ।
नदीकच्छोद्भं कान्तमुच्छ्रितध्वजसन्निभम् ॥ १.९१.१९ ॥
આવા ગુણોથી યુક્ત એ વનને રાજાએ જોયું; નદીકાંઠે ઊગેલું, ઊંચી ધજાઓ જેવું સુંદર વન.
1.91.20
प्रेक्षमाणो वनं तत्तु सुप्रहृष्टविहङ्गमम् ।
आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम् ॥ १.९१.२० ॥
પક્ષીઓ અત્યંત પ્રસન્ન એવા એ વનને જોતાં તેણે શ્રેષ્ઠ, રમણીય અને મનોહર આશ્રમ જોયો.
1.91.21
नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकम् ।
तं तदाऽप्रतिमं श्रीमानाश्रमं प्रत्यपूजयत् ॥ १.९१.२१ ॥
અનેક પ્રકારનાં વૃક્ષોથી ભરેલા, અગ્નિ પ્રજ્વલિત એવા એ અનુપમ આશ્રમનો તે શ્રીમાન રાજાએ આદરસત્કાર કર્યો.
1.91.22
यतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणान्वितम् ।
अग्न्यगारैश्च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम् ॥ १.९१.२२ ॥
યતિઓ અને વાલખિલ્યોથી ઘેરાયેલો, મુનિગણોથી યુક્ત, અનેક અગ્નિગૃહોવાળો અને પુષ્પશય્યાઓથી પથરાયેલો એ આશ્રમ.
1.91.23
महाकच्छैर्बृहद्भिश्च विभ्राजितमतीव च ।
मालिनीमभितो राजन्नदीं पुण्यां सुखोदकाम् ॥ १.९१.२३ ॥
મોટા કિનારાઓથી અત્યંત શોભતું, હે રાજન, માલિની નામની પવિત્ર નદીથી ચારેબાજુ ઘેરાયેલું, સુખદ જળવાળું.
1.91.24
नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम् ।
तत्रव्यालमृगान्सैम्यान्पश्यन्प्रीतिमवाप सः ॥ १.९१.२४ ॥
અનેક પક્ષીઓના સમૂહોથી ભરેલા, તપોવનથી મનોહર એ સ્થળે હિંસક અને સૌમ્ય મૃગોને જોઈ તેને આનંદ થયો.
1.91.25
तं चाप्रतिरथः श्रीमानाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम् ॥ १.९१.२५ ॥
ત્યારે અપ્રતિરથ, શ્રીમાન (રાજા) દેવલોક જેવા અને ચોમેર અત્યંત મનોહર તે આશ્રમે પહોંચ્યા.
1.91.26
नदीं चाश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः ।
सर्वप्राणभृतां तत्र जननीमिव धिष्ठिताम् ॥ १.९१.२६ ॥
આશ્રમને અડીને વહેતી, પવિત્ર જળવાળી તે નદી તેણે જોઈ; ત્યાં તે સર્વ જીવોની માતા જેવી સ્થિત હતી.
1.91.27
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम् ।
सकिन्नरगणावासां वारनर्क्षनिषेविताम् ॥ १.९१.२७ ॥
ચક્રવાક પક્ષીઓવાળા કાંઠાવાળી, ફૂલ અને ફીણ વહાવતી, કિન્નરોના સમૂહોનું નિવાસસ્થાન, હાથી અને રીંછોથી સેવાયેલી તે નદી.
1.91.28
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टा पुलिनैरुपशोभिताम् ।
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम् ॥ १.९१.२८ ॥
પવિત્ર સ્વાધ્યાયના ધ્વનિથી ગુંજતી, કિનારાઓથી શોભતી, મદમસ્ત હાથી, વાઘ અને શ્રેષ્ઠ સર્પોથી સેવાયેલી તે નદી.
1.91.29
तस्यास्तीरे भगवतः काश्यपस्य महात्मनः ।
आश्रमप्रवरं रम्यं महर्षिगणसेवितम् ॥ १.९१.२९ ॥
તે નદીના કિનારે ભગવાન મહાત્મા કશ્યપનો શ્રેષ્ઠ, રમણીય આશ્રમ હતો, જે મહર્ષિઓના સમૂહોથી સેવાયેલો હતો.
1.91.30
नदीमाश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा ।
चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा ॥ १.९१.३० ॥
આશ્રમ સાથે જોડાયેલી તે નદી અને આશ્રમસ્થાન જોઈને તે રાજાએ ત્યારે ત્યાં પ્રવેશવાનો નિશ્ચય કર્યો.
1.91.31
अलङ्कृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया ।
नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम् ॥ १.९१.३१ ॥
દ્વીપવતી અને માલિની નદી તથા રમણીય કિનારાઓથી અલંકૃત નર-નારાયણનું સ્થાન જાણે ગંગાથી જ શોભતું હતું.
1.91.32
मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम् ।
तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरर्षभः ॥ १.९१.३२ ॥
મદમસ્ત મોરના અવાજથી ગાજતા તે મહાવનમાં, ચૈત્રરથ વન જેવા તે વનમાં, તે નરશ્રેષ્ઠે આવીને પ્રવેશ કર્યો.
1.91.33
अतीव गुणसंपन्नमनिर्देश्यं च वर्चसा ।
महर्षिं काश्यपं द्रष्टुमथ कण्वं तपोधनम् ॥ १.९१.३३ ॥
અત્યંત ગુણસંપન્ન અને તેજથી અવર્ણનીય મહર્ષિ કશ્યપ તથા તપોધન કણ્વને જોવા.
1.91.34
ध्वजिनीमश्वसंबाधां पदातिगजसङ्कुलाम् ।
अवस्थाप्य वनद्वारि सेनामिदमुवाच सः ॥ १.९१.३४ ॥
ધ્વજાઓથી યુક્ત, ઘોડાથી ભરેલી, પાયદળ અને હાથીઓથી ભરચક એ સેનાને વનના દ્વારે ઊભી રાખી તેણે આ કહ્યું.
1.91.35
मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम् ।
काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम ॥ १.९१.३५ ॥
હું મુનિ વિરજસ અને તપોધન કશ્યપને જોવા જઈશ; મારા પાછા ફરવા સુધી તમે અહીં જ રહો.
1.91.36
तद्वनं नन्दनप्रख्यमासाद्य मनुजेश्वरः ।
क्षुत्पिपासे जहौ राजा मुदं चावाप पुष्कलाम् ॥ १.९१.३६ ॥
નંદનવન જેવા તે વનમાં પહોંચી, મનુજેશ્વર રાજાએ ભૂખ-તરસ છોડી અને અપાર આનંદ પામ્યો.
1.91.37
सामात्यो राजलिङ्गानि सोपनीय नराधिपः ।
पुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम् ॥ १.९१.३७ ॥
મંત્રીઓ સહિત, રાજચિહ્નો મૂકીને, પુરોહિતને સાથે લઈને રાજા તે ઉત્તમ આશ્રમે ગયો.
1.91.38
दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम् ।
ब्रह्मलोकप्रतीकाशमाश्रमं सोऽभिवीक्ष्य ह।
षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम् ॥ १.९१.३८ ॥
ત્યાં તપના ભંડાર એવા તે અવ્યય ઋષિને જોવાની ઇચ્છાથી તેણે બ્રહ્મલોક સમાન તે આશ્રમ જોયો; તે ભમરાઓના ગીતથી ગુંજતો અને અનેક પક્ષીસમૂહોથી ભરેલો હતો.
1.91.39
विस्मयोत्फुल्लनयनो राजा प्रीतो बभूवह ।
ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैः।
शुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु ॥ १.९१.३९ ॥
આશ્ચર્યથી વિકસિત નેત્રોવાળો રાજા પ્રસન્ન થયો. અહીં વિસ્તૃત યજ્ઞકર્મોમાં બહ્વૃચ મુખ્યો દ્વારા પદક્રમે પઠાતી ઋચાઓ તે નરવ્યાઘ્રે સાંભળી.
1.91.40
यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च यजुर्विद्भिश्च शोभितम् ।
मधुरैः सामगीतैश्च ऋषिभिर्नियतव्रतैः ॥ १.९१.४० ॥
યજ્ઞવિદ્યાના અંગોને જાણનારા, યજુર્વેદજ્ઞો અને નિયમવ્રતી ઋષિઓનાં મધુર સામગીતોથી તે આશ્રમ શોભતો હતો.
1.91.41
भारुण्डसामगीताभिरथर्वशिरसोद्गतैः ।
यतात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः ॥ १.९१.४१ ॥
ભારુંડ સામગીતો અને અથર્વશિરસમાંથી ઊઠેલા સ્વરોથી, સંયમી અને અતિ નિયમનિષ્ઠ લોકોથી તે આશ્રમ ત્યારે શોભતો હતો.
1.91.42
अथर्ववेदप्रवराः पूगयज्ञियसामगाः ।
संहितामीरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते ॥ १.९१.४२ ॥
અથર્વવેદમાં શ્રેષ્ઠ અને પૂગયજ્ઞીય સામ ગાનારા તેઓ પદક્રમયુક્ત સંહિતાનું પઠન કરી રહ્યા હતા.
1.91.43
शब्दसंस्कारसंयुक्तर्ब्रुवद्भिश्चापरैर्द्विजैः ।
नादितः स बभौ श्रीमान्ब्रह्मलोक इवापरः ॥ १.९१.४३ ॥
શબ્દસંસ્કારથી યુક્ત, બોલતા અન્ય દ્વિજોના અવાજે ગુંજતું એ શ્રીમાન સ્થાન બીજા બ્રહ્મલોક જેવું શોભ્યું.
1.91.44
यज्ञसंस्तरविद्भिश्च क्रमशिक्षाविशारदैः ।
न्यायतत्त्वात्मविज्ञानसंपन्नैर्वेदपारगैः ॥ १.९१.४४ ॥
યજ્ઞસંસ્તર જાણનારા, ક્રમશિક્ષામાં નિપુણ, ન્યાય-તત્ત્વ-આત્મવિજ્ઞાનસંપન્ન અને વેદપારંગત દ્વિજોથી એ સ્થાન ભરેલું હતું.
1.91.45
नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैः ।
विशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः ॥ १.९१.४५ ॥
અનેક વાક્યોના સંગ્રહ અને સમન્વયમાં નિપુણ, વિશેષ કાર્યો જાણનારા અને મોક્ષધર્મપરાયણ દ્વિજોથી એ સ્થાન ભરેલું હતું.
1.91.46
स्तापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैः ।
शब्दच्छन्दोनिरुक्तज्ञैः कालज्ञानविशारदैः ॥ १.९१.४६ ॥
સ્થાપના, આક્ષેપ, સિદ્ધાંત અને પરમાર્થજ્ઞાન પામેલા, શબ્દ-છંદ-નિરુક્ત જાણનારા અને કાલજ્ઞાનમાં નિપુણ દ્વિજોથી એ સ્થાન ભરેલું હતું.
1.91.47
द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च कार्यकारणवेदिभिः ।
पक्षिवानररुतज्ञैश्च व्यासग्रन्थसमाश्रितैः ॥ १.९१.४७ ॥
દ્રવ્ય, કર્મ, ગુણ જાણનારા, કાર્ય-કારણ જાણનારા, પક્ષી અને વાનરોની બોલી જાણનારા અને વ્યાસગ્રંથોને આશ્રિત દ્વિજોથી એ સ્થાન ભરેલું હતું.
1.91.48
नानाशास्त्रेषु मुख्यैश्च शुश्राव स्वनमीरितम् ।
लोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम् ॥ १.९१.४८ ॥
અનેક શાસ્ત્રોના મુખ્યો અને લોકાયતિકોના પ્રમુખોએ ઉચ્ચારેલો સ્વર તેણે સાંભળ્યો; તે ચારેય બાજુ ગુંજતો હતો.
1.91.49
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान् ।
जपहोमपरान्विप्रान्ददर्श परवीरहा ॥ १.९१.४९ ॥
ત્યાં ત્યાં સંયમી, કઠોર વ્રતધારી, જપ અને હોમમાં લીન શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનારે જોયા.
1.91.50
आसनानि विचित्राणि रुचिराणि महीपतिः ।
प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत् ॥ १.९१.५० ॥
રાજાએ યત્નપૂર્વક ગોઠવેલાં વિચિત્ર અને સુંદર આસનો જોઈને આશ્ચર્ય અનુભવ્યું.
1.91.51
देवतायतनानां च प्रेक्ष्य पूजां कृतां द्विजैः ।
ब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः ॥ १.९१.५१ ॥
દેવાલયોમાં બ્રાહ્મણોએ કરેલી પૂજા જોઈને તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતાને બ્રહ્મલોકમાં સ્થિત માન્યો.
1.91.52
स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम् ।
नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोवनगुणैर्युतम् ॥ १.९१.५२ ॥
કશ્યપના તપથી સુરક્ષિત, તપોવનના ગુણોથી યુક્ત તે શ્રેષ્ઠ અને શુભ આશ્રમને જોતાં તે તૃપ્ત થયો નહીં.
1.91.53
स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै-
र्वृतं समान्तादृषिभिस्तपोधनैः।
विवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा ।
विविक्तमत्यर्थमनोहरं शुभम् ॥ १.९१.५३ ॥
અમાત્યો અને પુરોહિત સાથે શત્રુહંતા તે રાજા, મહાવ્રતી અને તપોધન ઋષિઓથી ચારે બાજુ ઘેરાયેલા, એકાંત, અત્યંત મનોહર અને શુભ કશ્યપના આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.