महाभारत · अध्याय 1.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.93.1
एवमुक्तस्तया शक्रः संदिदेश सदागतिम् ।
प्रातिष्ठत तदा काले मेनका वायुना सह ॥ १.९३.१ ॥
तिने असे सांगितल्यावर इंद्राने सदागतीला आज्ञा दिली; तेव्हा योग्य वेळी मेनका वायूसह निघाली.
1.93.2
अथापश्यद्वरारोहा तपसा दग्धकिल्बिषम् ।
मिश्वामित्रं तप्यमानं मेनका भीरुराश्रमे ॥ १.९३.२ ॥
तेव्हा त्या सुंदर कंबरेच्या, भित्र्या मेनकेने, तपस्येने पापे दग्ध झालेले विश्वामित्र आश्रमात तप करत असलेले पाहिले.
1.93.3
अभिवाद्य ततः सा तं प्राक्रीडदृषिसन्निधौ ।
अपोवाह च वासोऽस्या मारुतः शशिसंनिभम् ॥ १.९३.३ ॥
नंतर तिने त्यांना नमस्कार करून ऋषींसमोर खेळ केला; आणि वाऱ्याने तिचे चंद्रासारखे वस्त्र उडवून नेले.
1.93.4
सागच्छत्त्वरिता भूमिं वासस्तदभिलिप्सती ।
कुत्सयन्तीव सव्रीडं मारुतं वरवर्णिनी ॥ १.९३.४ ॥
ती सुंदर वर्णाची स्त्री ते वस्त्र पकडण्यासाठी घाईघाईने जमिनीकडे आली, जणू लज्जेने वाऱ्याची निंदा करत होती.
1.93.5
पश्यतस्तस्य राजर्षेरप्यग्निसमतेजसः ।
विश्वामित्रस्ततस्तां तु विषमस्थामनिन्दिताम् ॥ १.९३.५ ॥
अग्नीसारख्या तेजाच्या त्या राजर्षींच्या समोर विश्वामित्रांनी त्या निर्दोष स्त्रीला विषम अवस्थेत उभी असलेली पाहिली.
1.93.6
गृद्धां वाससि संभ्रान्तां मेनकां मुनिसत्तमः ।
अनिर्देश्यवयोरूपामपश्यद्विवृतां तदा ॥ १.९३.६ ॥
तेव्हा मुनिश्रेष्ठांनी वस्त्राकडे आसक्त आणि घाबरलेल्या मेनकेला पाहिले; तिचे वय व रूप अवर्णनीय होते, आणि ती तेव्हा उघड्या अवस्थेत होती.
1.93.7
तस्या रूपगुणान्दृष्ट्वा स तु विप्रर्षभस्तदा ।
चकार भावं संसर्गे तया कामवशं गतः ॥ १.९३.७ ॥
तिचे रूप आणि गुण पाहून तो विप्रश्रेष्ठ तेव्हा तिच्याशी संसर्गाचा भाव धरून राहिला; कामाच्या अधीन होऊन.
1.93.8
न्यमन्त्रयत चाप्येनां सा चाप्यैच्छदनिन्दिता ।
तौ तत्र सुचिरं कालमुभौ व्यवहरतां तदा ॥ १.९३.८ ॥
त्याने तिला निमंत्रण दिले, आणि ती निर्दोष स्त्रीही सहमत झाली. ते दोघे तेथे बराच काळ एकत्र राहिले.
1.93.9
रममाणौ यथाकामं यतैकदिवसं तथा ।
एवं वर्षसहस्राणामतीतं नान्वचिन्तयत् ॥ १.९३.९ ॥
इच्छेनुसार रमत असता, एका दिवसाप्रमाणे; अशा प्रकारे हजारो वर्षे निघून गेली, आणि त्याने ते लक्षातही घेतले नाही.
1.93.10
कामक्रोधावजितवान्मुनिर्नित्यं समाहितः ।
चिरार्जितस्य तपसः क्षयं स कृतवान्मुनिः ॥ १.९३.१० ॥
काम आणि क्रोध जिंकू न शकलेला तो मुनी, नेहमी समाहित असूनही; बराच काळ मिळवलेल्या तपाचा त्या मुनींनी नाश केला.
1.93.11
तपसः संक्षयादेव मुनिर्मोहं समाविशत् ।
मोहाभिभूतः क्रोधात्मा ग्रसन्मूलफलान्मुनिः ॥ १.९३.११ ॥
तपाच्या क्षयामुळेच मुनी मोहात पडला; मोहाने ग्रासलेला, क्रोधी स्वभावाचा तो मुनी मुळे आणि फळे खात राहिला.
1.93.12
पादैर्जलरवं कृत्वा अन्तर्द्वीपे कुटीं गतः ।
मेनका गन्तुकामा तु शुश्राव जलनिस्वनम् ॥ १.९३.१२ ॥
पायांनी पाण्याचा आवाज करीत तो बेटाच्या आत आपल्या झोपडीकडे गेला; आणि जाण्याची इच्छा असलेल्या मेनकेने पाण्याचा आवाज ऐकला.
1.93.13
तपसा दीप्तवीर्योऽसावाकाशादेति याति च ।
अद्य संज्ञां विजानामि ययाऽद्य तपसः क्षयः ॥ १.९३.१३ ॥
तपाने तेजस्वी वीर्यवान तो आकाशातून येतो आणि जातो. आज मी ती खूण ओळखतो, ज्यामुळे आज माझ्या तपाचा क्षय होत आहे.
1.93.14
गन्तुं न युक्तमित्युक्त्वा ऋतुस्नाताथ मेनका ।
कामरागाभिभूतस्य मुनेः पार्स्वं जगाम ह ॥ १.९३.१४ ॥
'जाणे योग्य नाही' असे म्हणून ऋतुस्नाता मेनका कामरागाने व्याकुळ झालेल्या मुनीजवळ गेली.
1.93.15
जनयामास स मुनिर्मेनकायां शकुन्तलाम् ।
प्रस्थे हिमवतो रम्ये मालिनीमभितो नदीम् ॥ १.९३.१५ ॥
त्या मुनींनी हिमालयाच्या रमणीय उतारावर, मालिनी नदीच्या दोन्ही बाजूस, मेनकेपासून शकुंतलेला जन्म दिला.
1.93.16
देवगर्भोपमां बालां सर्वाभरणभूषिताम् ।
शयानां शयने रम्ये मेनका वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९३.१६ ॥
देवगर्भासारख्या, सर्व अलंकारांनी सजलेल्या, सुंदर शय्येवर पहुडलेल्या त्या बालिकेला मेनका असे बोलली.
1.93.17
महर्षेरुग्रतपसस्तेजस्त्वमसि भामिनि ।
तस्मात्स्वर्गं गमिष्यामि देवकार्यार्थमागता ॥ १.९३.१७ ॥
हे भामिनी, तू त्या उग्र तपस्वी महर्षींचे तेजच आहेस. म्हणून देवकार्यासाठी आलेली मी स्वर्गाला जाईन.
1.93.18
जातमुत्सृज्य तं गर्भं मेनका मालिनीमनु ।
कृतकार्या ततस्तूर्णमगच्छच्छक्रसंसदम् ॥ १.९३.१८ ॥
जन्मलेल्या त्या गर्भाला सोडून, मेनका मालिनीच्या काठाने आपले कार्य पूर्ण करून लगेच इंद्रसभेकडे गेली.
1.93.19
तं वने विजने गर्भं सिंहव्याघ्रसमाकुले ।
दृष्ट्वा शयानं शकुनाः समन्तात्पर्यवारयन्।
नेमां हिंस्युर्वने बालां क्रव्यादा मांसगृद्धिनः ॥ १.९३.१९ ॥
सिंह आणि वाघांनी भरलेल्या निर्जन रानात ते बाळ झोपलेले पाहून पक्ष्यांनी चहूबाजूंनी त्याला वेढले, वनातील मांसभक्षकांनी मांसलोभाने या बालिकेला हानी करू नये म्हणून.
1.93.20
पर्यरक्षन्त तां तत्र शकुन्ता मेनकात्मजाम् ।
उपस्प्रष्टुं गतश्चाहमपश्यं शयितामिमाम् ॥ १.९३.२० ॥
तेथे पक्ष्यांनी मेनकेच्या कन्येचे रक्षण केले. आचमनासाठी गेलो असताना मी ही झोपलेली बालिका पाहिली.
1.93.21
निर्जने विपिने रम्ये शकुन्तैः परिवारिताम् ।
मां दृष्ट्वैवाभ्यपद्यन्त पादयोः पतिता द्विजाः।
अब्रुञ्शकुनाः सर्वे कलं मधुरभाषिणः ॥ १.९३.२१ ॥
निर्जन, रमणीय रानात पक्ष्यांनी वेढलेली ती दिसताच, मला पाहून द्विज पक्षी माझ्या पायांवर पडले. मधुरभाषी सर्व पक्षी गोड वाणीत बोलले.
1.93.22
विश्वामित्रसुतां ब्रह्मन्न्यासभूतां भरस्व वै ।
कामक्रोधावजितवान्सखा ते कौशिकीं गतः ॥ १.९३.२२ ॥
हे ब्रह्मा, ही विश्वामित्राची कन्या आहे; न्यासरूपाने ठेवलेली आहे. तिचे पालन कर. काम-क्रोध न जिंकलेला तुझा मित्र कौशिकीकडे गेला आहे.
1.93.23
तस्मात्पोषय तत्पुत्रीं दयावानिति तेऽब्रुवन् ।
सर्वभूतरुतज्ञोऽहं दयावान्सर्वजन्तुषु ॥ १.९३.२३ ॥
म्हणून या कन्येचे पालन कर, तू दयाळू आहेस, असे ते म्हणाले. सर्व प्राण्यांची भाषा जाणणारा मी सर्व जीवांवर दयाळू आहे.
1.93.24
आनयित्वा ततश्चैनां दुहितृत्वे न्यवेशयम् ॥ १.९३.२४ ॥
मग तिला आणून मी तिला कन्या म्हणून स्वीकारले.
1.93.25
शरीरकृत्प्राणदाता यस्य चान्नानि भुञ्जते ।
क्रमेणैते त्रयोऽप्युक्ताः पितरो धर्मशासने ॥ १.९३.२५ ॥
शरीर देणारा, प्राण देणारा आणि ज्याचे अन्न खाल्ले जाते — धर्मशासनात हे तिघेही क्रमाने पिता म्हटले गेले आहेत.
1.93.26
निर्जने तु वने यस्माच्छकुन्तैः परिवारिता ।
शकुन्तलेति नामास्याः कृतं चापि ततो मया ॥ १.९३.२६ ॥
निर्जन वनात पक्ष्यांनी वेढलेली होती म्हणून मी तिचे नाव शकुंतला ठेवले.
1.93.27
एवं दुहितरं विद्धि मम विप्र शकुन्तलाम् ।
शकुन्तला च पितरं मन्यते मामनिन्दिता ॥ १.९३.२७ ॥
हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे शकुंतलेला माझी कन्या समज; आणि निर्दोष शकुंतला मला पिता मानते.
1.93.28
एतदाचष्ट पृष्टः सन्मम जन्म महर्षये ।
सुतां कण्वस्य मामेवं विद्धि त्वं मनुजाधिप ॥ १.९३.२८ ॥
महर्षींनी विचारल्यावर मी माझा जन्म असा सांगितला; हे मनुजाधिपा, मला कण्वाची कन्या म्हणूनच जाणा.
1.93.29
कण्वं हि पितरं मन्ये पितरं स्वमजानती ।
इति ते कथितं राजन्यथावृत्तं श्रुतं मया ॥ १.९३.२९ ॥
माझ्या खऱ्या पित्याला न जाणता मी कण्वालाच पिता मानते. हे राजा, जसे घडले तसेच हे मी तुला सांगितले; मीही असेच ऐकले आहे.