મહાભારત · અધ્યાય 1.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.96.1
तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम् ।
समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः ॥ १.९६.१ ॥
તે કુમારને અને તેનાં અતિમાનુષ કર્મો જોઈને, યુવરાજપદનો સમય આવી ગયો છે એમ વિચારીને તે દ્વિજ
1.96.2
शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनमब्रवीत् ।
शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते ॥ १.९६.२ ॥
શકુંતલાને બોલાવીને કણ્વે આ વચન કહ્યું: હે કલ્યાણી, મારી પુત્રી, શુચિસ્મિતા, મારું વચન સાંભળ.
1.96.3
पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते ।
पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः ॥ १.९६.३ ॥
પતિવ્રતા સ્ત્રીઓમાં આ શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે: મન, વાણી અને શરીરની ક્રિયાઓથી પ્રથમ પતિની સેવા કરવી.
1.96.4
अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव ।
एतेनैव च वृत्तेन पुण्याँल्लोकानवाप्य च ॥ १.९६.४ ॥
મેં તને પહેલેથી અનુમતિ આપી છે; તારા આ વ્રતનું પૂજન કર. આ જ આચરણથી પુણ્યલોકો પ્રાપ્ત કરીને.
1.96.5
तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां तप्स्यसे श्रियम् ।
तस्माद्भद्रेऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह ॥ १.९६.५ ॥
તેના અંતે, માનવ લોકમાં તું વિશિષ્ટ શોભાથી ચમકીશ. તેથી હે કલ્યાણી, આજે જ તારે પૌરવની પાસે જવું જોઈએ.
1.96.6
स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते ।
गत्वाऽऽराधय राजानं दुष्यन्तं हितकाम्यया ॥ १.९६.६ ॥
સમય વીતી ગયો એમ માનીને તે પોતે આવતો નથી; હે શુચિસ્મિતા, તું જઈને તારા હિત માટે રાજા દુષ્યંતની આરાધના કર.
1.96.7
दौष्यन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिमवाप्स्यसि ।
देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि ॥ १.९६.७ ॥
હે ભામિની, યુવરાજ પદે રહેલા દૌષ્યંતિને જોઈને તું દેવો, ગુરુઓ અને ક્ષત્રિયો પ્રત્યે પ્રસન્નતા પામીશ.
1.96.8
भर्तॄणां च विशेषेम हितं संगमनं भवेत् ।
तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया ॥ १.९६.८ ॥
પતિઓ સાથેનું મિલન ખાસ હિતકારી હોય છે. તેથી હે પુત્રી, મારા પ્રિયની ઇચ્છાથી તારે રાજકુમાર સાથે જવું જોઈએ.
1.96.9
प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शपिता मम पादयोः ॥ १.९६.९ ॥
તું સામો જવાબ ન આપતી; મારા પગના સમ આપીને તને બાંધું છું.
1.96.10
एवमुक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वोऽभ्यभाषत ।
परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम् ॥ १.९६.१० ॥
એમ કહીને કણ્વે ત્યાં પુત્રી અને પૌત્ર સાથે વાત કરી; બે હાથે આલિંગન આપીને પૌરવનું મસ્તક સૂંઘ્યું.
1.96.11
सोमवंशोद्भवो राजा दुष्यन्त इति विश्रुतः ।
तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता ॥ १.९६.११ ॥
સોમવંશમાં જન્મેલો દુષ્યંત નામે રાજા પ્રસિદ્ધ છે. તેની પટરાણી, તારી માતા, આ શુચિવ્રતા છે.
1.96.12
गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा ।
गत्वाऽभिवाद्य राजनं यौवराज्यमवाप्स्यसि ॥ १.९६.१२ ॥
પતિ પાસે જવાની ઇચ્છાવાળી આ સુમધ્યમા તારી સાથે જશે. રાજાને અભિવાદન કરીને તું યુવરાજ પદ પામીશ.
1.96.13
स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव ।
पितृपैतामहं राज्यमातिष्ठस्व स्वभावतः ॥ १.९६.१३ ॥
તે તારા પિતા, રાજાઓના રાજા છે; તું તેમને આધીન રહે. પિતા-દાદાથી મળેલું રાજ્ય સ્વાભાવિક રીતે સ્વીકાર.
1.96.14
तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो मामनुस्मर पौरव ॥ १.९६.१४ ॥
તે સમયે તારા સ્વરાજ્યમાં સ્થિત થયા પછી મને યાદ કરજે, હે પૌરવ.
1.96.15
अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यमब्रवीत् ।
त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे ॥ १.९६.१५ ॥
મુનિના ચરણોમાં નમસ્કાર કરીને પૌરવે કહ્યું: "હે વિપ્રર્ષિ, તમે મારા પિતા છો, તમે મારી માતા છો, તમે મારી ગતિ છો."
1.96.16
न चान्यं पितरं मन्ये त्वामृते तु महातपः ।
तव शुश्रूषणं पुण्यमिह लोके परत्र च ॥ १.९६.१६ ॥
હે મહાતપસ્વી, તમારા સિવાય હું બીજા કોઈને પિતા માનતો નથી. તમારી સેવા આ લોકમાં અને પરલોકમાં પુણ્યકારી છે.
1.96.17
शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः ।
अहं सुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः ॥ १.९६.१७ ॥
પતિની ઇચ્છા રાખતી શકુંતલા પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે જાય. હું તમારી સેવામાં તત્પર રહીને તમારા ચરણ પાસે વસીશ.
1.96.18
क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा ।
त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम् ॥ १.९६.१८ ॥
પહેલાંની જેમ વન્ય પ્રાણીઓ સાથે રમીશ નહીં. હંમેશાં તમારી આજ્ઞામાં રહીને સ્વાધ્યાય પણ કરીશ.
1.96.19
एवमुक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठतः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला ॥ १.९६.१९ ॥
આ પ્રમાણે કહીને, ઊભેલા કણ્વના ચરણોને વળગીને, તેમના એ વચન સાંભળીને શકુન્તલા મોટેથી રડવા લાગી.
1.96.20
स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता ।
निशाम्य रुदतीमार्तां दौष्यन्तिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.२० ॥
પિતા અને પુત્રના સ્નેહથી, હર્ષ અને શોકથી ભરેલો દૌષ્યન્તિ, દુઃખી થઈને રડતી શકુન્તલાને જોઈને આ વચન બોલ્યો.
1.96.21
श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले ।
गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्ववास्ति चेत् ॥ १.९६.२१ ॥
ભગવાનના વચન સાંભળ્યા પછી પણ, હે શકુન્તલા, તું કેમ રડે છે? સવારે ઊઠીને જવાનું છે; જો પતિ પર તારો પ્રેમ હોય તો કલ્યાણ થાઓ.
1.96.22
एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम ॥ १.९६.२२ ॥
એક જ માણસ પાપ કરે છે, પણ ફળ મહાજનો ભોગવે છે. મેં તને સદા રોક્યો છે; તું મારું વચન માનતો નથી.
1.96.23
निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां संप्रमथ्य वै ।
वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम् ॥ १.९६.२३ ॥
હાથીઓને સદા ભુજાઓથી હાંકીને કચડીને, સિંહ-વાઘના ટોળાથી ઘેરાયેલું વન સદા ખળભળાવીને.
1.96.24
एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन ।
रुषितो भगवांस्तात तस्मादावां विवासितौ ॥ १.९६.२४ ॥
હે પુરુવંશજ, આવાં અને બીજાં કાર્યો કરવાથી, હે વત્સ, ભગવાન ક્રોધિત થયા; તેથી અમે બંને કાઢી મુકાયા છીએ.
1.96.25
नाहं गच्छामि दुष्यन्तं नास्मि पुत्र हितैषिणी ।
पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः ॥ १.९६.२५ ॥
હું દુષ્યંત પાસે નહીં જાઉં, હું પુત્રનું હિત ઇચ્છનારી પણ નથી. શુદ્ધાત્મા એવા તે મહર્ષિના ચરણોમાં હું વસીશ.
1.96.26
एवमुक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः ।
एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः।
पुनः प्रोवाच भगवानानृशंस्याद्धितं वचः ॥ १.९६.२६ ॥
આમ કહીને રડતી તે મુનિના ચરણોમાં પડી. આ રીતે વિલાપ કરતી તેને કણ્વે કારણો આપીને સાંત્વન આપ્યું અને કરુણાથી ફરી હિતવચન કહ્યાં.
1.96.27
शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि ।
पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन ॥ १.९६.२७ ॥
હે શકુંતલા, આ હિતકારી અને પથ્યકારી વચન સાંભળ. પતિવ્રતાના ગુણો છોડીને (સ્ત્રી માટે) કંઈ પણ સાધ્ય નથી.
1.96.28
प्रतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्वरप्रदाः ।
प्रसादं च करिष्यन्ति आपदो मोक्षयन्ति च ॥ १.९६.२८ ॥
પતિવ્રતાઓ પર દેવો પ્રસન્ન થાય છે; તેઓ સર્વ વરદાન આપનારા છે. તેઓ કૃપા કરશે અને આપત્તિઓથી મુક્ત કરશે.
1.96.29
पतिप्रसादात्पुण्यं च प्राप्नुवन्ति न चाशुभम् ।
तस्माद्गत्वा तु राजानमाराधय शुचिस्मिते ॥ १.९६.२९ ॥
પતિની કૃપાથી (સ્ત્રીઓ) પુણ્ય પામે છે, અશુભ નહીં. તેથી હે શુચિસ્મિતા, રાજા પાસે જઈને તેમને પ્રસન્ન કર.
1.96.30
शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलमथाब्रवीत् ।
दौहित्रो मम पौत्रस्त्वमिलिलस्य महात्मनः ॥ १.९६.३० ॥
શકુંતલાને આમ કહીને તેમણે શાકુંતલને કહ્યું: "તું મારો દૌહિત્ર છે, અને મહાત્મા ઇલનો પૌત્ર પણ છે."
1.96.31
शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ ।
मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिरुक्त्वा पृथग्विधम् ॥ १.९६.३१ ॥
હે નિષ્પાપ, મારું સત્ય વચન સાંભળ. મનથી તે પતિની કામના કરે છે, અને અનેક પ્રકારે વાણીથી પણ તેણે કહ્યું છે.
1.96.32
गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै ।
शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव ॥ १.९६.३२ ॥
કલ્યાણી ત્યાં જવા ઇચ્છતી નથી; તેથી, હે તાત, તેને લઈ જા. હે પૌરવ, તું મુનિઓ સાથે પાછા જવા સમર્થ છે.
1.96.33
इत्युक्त्वा सर्वदमनं कण्वः शिष्यानथाब्रवीत् ।
शकुन्तलामिमां शीग्रं सपुत्रामाश्रमादितः ॥ १.९६.३३ ॥
આમ કહીને સર્વદમન કણ્વે શિષ્યોને કહ્યું, "આ શકુંતલાને પુત્ર સહિત આ આશ્રમમાંથી ઝડપથી લઈ જાઓ."
1.96.34
भर्तुः प्रापयताभ्याशं सर्वलक्षणपूजिताम् ।
नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते ॥ १.९६.३४ ॥
સર્વ શુભ લક્ષણોથી પૂજિત આને પતિની પાસે પહોંચાડો. સ્ત્રીઓનું સગાંઓ વચ્ચે લાંબો સમય રહેવું ખરેખર ગમતું નથી.
1.96.35
कीर्तिचारित्रधर्म्नस्तस्मान्नयत मा चिरम् ॥ १.९६.३५ ॥
તેથી કીર્તિ, ચારિત્ર્ય અને ધર્મને ખાતર તેને વિલંબ કર્યા વિના લઈ જાઓ.
1.96.36
धर्माभिपूजितं पुत्रं काश्यपेन निशाम्य तु ।
काश्यपात्प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला ॥ १.९६.३६ ॥
ધર્મથી સન્માનિત પુત્ર વિશે કાશ્યપની વાત સાંભળીને, અને કાશ્યપની અનુજ્ઞા મેળવીને શકુંતલા આનંદિત થઈ.
1.96.37
कण्वस्य वचनं श्रुत्वा प्रतिगच्छेति चासकृत् ।
तथेत्युक्त्वा तु कण्वं च मातरं पौरवोऽब्रवीत्।
किं चिरायसि मातस्त्वं गमिष्यामो नृपालयम् ॥ १.९६.३७ ॥
કણ્વનાં વચન સાંભળીને, "પાછા જાઓ" એમ વારંવાર કહેવાયા પછી, "ઠીક" કહીને તે પૌરવે કણ્વ અને માતાને કહ્યું, "માતા, તમે કેમ વિલંબ કરો છો? આપણે રાજમહેલ જઈશું."
1.96.38
एवमुक्त्वा तु तां देवीं दुष्यन्तस्य महात्मनः ।
अभिवाद्य मुनेः पादौ गन्तुमैच्छत्स पौरवः ॥ १.९६.३८ ॥
આ રીતે તે દેવીને કહીને, મહાત્મા દુષ્યંતનો તે પૌરવ મુનિના ચરણોમાં પ્રણામ કરીને જવાની ઇચ્છા કરી.
1.96.39
शकुन्तला च पितरमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रदक्षिणीकृत्य तदा पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.३९ ॥
શકુંતલા પિતાને પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને, પ્રદક્ષિણા કરીને ત્યારે પિતાને આ વચન કહ્યું.
1.96.40
अज्ञानान्मे पिता चेति दुरुक्तं वापि चानृतम् ।
अकार्यं वाप्यनिष्टं वा क्षन्तुमर्हति तद्भवान् ॥ १.९६.४० ॥
"પિતાજી, અજ્ઞાનથી મેં જે કઠોર, અસત્ય, અયોગ્ય કે અપ્રિય કહ્યું હોય, તે આપ ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો."
1.96.41
एवमुक्तो नतशिरा मुनिर्नोवाच किंचन ।
मनुष्यभावात्कण्वोऽपि मुनिरश्रूण्यवर्तयत् ॥ १.९६.४१ ॥
એમ કહેવાયા પછી મુનિ માથું નમાવીને કંઈ બોલ્યા નહીં; માનવ ભાવને કારણે મુનિ કણ્વના પણ આંસુ વહી ગયા.
1.96.42
अब्भक्षान्वायुभक्षांश्च शीर्णपर्णाशनान्मुनीन् ।
फलमूलाशिनो दान्तान्कृशान्धमनिसंततान् ॥ १.९६.४२ ॥
પાણી પીનારા, વાયુ પીનારા અને સૂકાં પાન ખાનારા મુનિઓને; ફળ-મૂળ ખાનારા, સંયમી, કૃશ, નસો દેખાતી કાયાવાળા મુનિઓને.
1.96.43
व्रतिनो जटिलान्मुण्डान्वल्कलाजिनसंवृतान् ।
समाहूय मुनिः कण्वः कारुण्यादिदमब्रवीत् ॥ १.९६.४३ ॥
વ્રતધારી, જટાધારી, મુંડિત મસ્તકવાળા, વલ્કલ અને મૃગચર્મ ધારણ કરેલાઓને બોલાવીને મુનિ કણ્વે કરુણાથી આ કહ્યું.
1.96.44
मया तु लालिता नित्यं मम पुत्री यशस्विनी ।
वने जाता विवृद्धा च न च जानाति किंचन ॥ १.९६.४४ ॥
મેં હંમેશાં મારી યશસ્વિની પુત્રીનું લાડથી પાલન કર્યું છે; વનમાં જન્મી અને ત્યાં જ મોટી થયેલી, તે કંઈ પણ જાણતી નથી.
1.96.45
आश्रमात्तु पथा सर्वैर्नीयतां क्षत्रियालयम् ।
द्वितीययोजने विप्राः प्रतिष्ठानं प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.४५ ॥
હે બ્રાહ્મણો, આશ્રમથી માર્ગે તમે સૌ તેને ક્ષત્રિયના ઘરે લઈ જાઓ; બીજા યોજન પર સ્થાપિત પ્રતિષ્ઠાન નગર છે.
1.96.46
प्रतिष्ठाने पुरे राजा शाकुन्तलपितामहः ।
अध्युवास चिरं कालमुर्वश्या सहितः पुरा ॥ १.९६.४६ ॥
પ્રતિષ્ઠાન નગરમાં શકુંતલાના પુત્રના દાદા રાજા પૂર્વે ઉર્વશી સાથે લાંબા સમય સુધી વસ્યા હતા.
1.96.47
अनूपजाङ्गलयुतं धनधान्यसमाकुलम् ।
प्रतिष्ठितं पुरवरं गङ्गायामुनसङ्गमे ॥ १.९६.४७ ॥
અનૂપ અને જાંગલ ભૂમિથી યુક્ત, ધનધાન્યથી ભરેલું, ગંગા-યમુનાના સંગમ પર સ્થાપિત શ્રેષ્ઠ નગર.
1.96.48
तत्र सङ्गममासाद्य स्नात्वा हुतहुताशनाः ।
शाकमूलफलाहारा निवर्तध्वं तपोधनाः।
अन्यथा तु भवेद्विप्रा अध्वनो गमने श्रमः ॥ १.९६.४८ ॥
ત્યાં સંગમ પહોંચી સ્નાન કરી, અગ્નિમાં હોમ કરી, શાક, મૂળ અને ફળનો આહાર કરીને, હે તપોધનો, પાછા ફરો; નહિતર, હે બ્રાહ્મણો, માર્ગે ચાલવામાં થાક લાગશે.
1.96.49
तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे प्रातिष्ठन्त महौजसः ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य दुष्यन्तस्य पुरं प्रति ॥ १.९६.४९ ॥
"ઠીક છે" કહીને તે સર્વ મહાતેજસ્વી મુનિઓ શકુંતલાને આગળ રાખીને દુષ્યંતના નગર તરફ ચાલ્યા.
1.96.50
गृहीत्वा चामरप्रख्यं पुत्रं कमललोचनम् ।
आजग्मुश्च पुरं रम्यं दुष्यन्ताध्युषितं वनात् ॥ १.९६.५० ॥
ચામર જેવા વર્ણવાળા, કમળનયન પુત્રને લઈને તેઓ વનમાંથી દુષ્યંતે વસાવેલા રમ્ય નગરમાં આવ્યા.
1.96.51
शकुन्तलां समादाय मुनयो धर्मवत्सलाः ।
ते वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च ॥ १.९६.५१ ॥
શકુંતલાને સાથે લઈને ધર્મપ્રિય મુનિઓ વન, નદીઓ, પર્વતો અને પર્વતીય ઝરણાં પાર કરતા ગયા.
1.96.52
कन्दराणि नितम्बांश्च राष्ट्राणि नगराणि च ।
आश्रमाणि च पुण्यानि गत्वा चैव गतश्रमाः ॥ १.९६.५२ ॥
ગુફાઓ, પર્વતઢોળાવો, રાષ્ટ્રો, નગરો અને પવિત્ર આશ્રમો વટાવીને પણ તેઓ શ્રમરહિત રહ્યા.
1.96.53
शनैर्मध्याह्नवेलायां प्रतिष्ठानं समाययुः ।
तां पुरीं पुरुहूतेन ऐलस्यार्थे विनिर्मिताम् ॥ १.९६.५३ ॥
ધીમે ધીમે મધ્યાહ્ન વેળાએ તેઓ પ્રતિષ્ઠાન પહોંચ્યા; તે નગરી ઐલ (પુરૂરવા) માટે ઇન્દ્રે બનાવી હતી.
1.96.54
परिघाट्टालकैर्मुख्यैरुपकल्पशतैरपि ।
शतघ्नीचक्रयन्त्रैश्च गुप्तामन्यैर्दुरासदाम् ॥ १.९६.५४ ॥
આગળિયાઓ, અટારીઓ, મુખ્ય વ્યવસ્થાઓ, સેંકડો આયોજનો, શતઘ્ની અને ચક્રયંત્રો તથા અન્ય સાધનોથી સુરક્ષિત તે નગરી દુર્ગમ હતી.
1.96.55
हर्म्यप्रसादसंबाधां नानापण्यविभूषिताम् ।
मण्टपैः ससभै रम्यैः प्रपाभिश्च समावृताम् ॥ १.९६.५५ ॥
તે નગર હવેલીઓ અને રાજમહેલોથી ભરેલું હતું, વિવિધ વેપારી માલથી શોભતું હતું, સુંદર મંડપો, સભાગૃહો અને પરબોથી ઘેરાયેલું હતું.
1.96.56
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिताम् ।
कैलासशिखराकारैर्गोपुरैः समलङ्कृताम् ॥ १.९६.५६ ॥
તે નગર વિશાળ, સુવ્યવસ્થિત રાજમાર્ગથી શોભતું હતું; કૈલાસ શિખરો જેવા ઊંચા નગરદ્વારોથી અલંકૃત હતું.
1.96.57
द्वारतोरणनिर्यूहैर्मङ्गलैरुपशोभिताम् ।
उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥ १.९६.५७ ॥
તે નગર દ્વારો, તોરણો, ઉભરેલા ભાગો અને મંગળ ચિહ્નોથી શોભતું હતું; ઉદ્યાનો, આંબાવાડિયાં અને વનોથી યુક્ત, સાલવૃક્ષોની મેખલાથી ઘેરાયેલું વિશાળ નગર હતું.
1.96.58
सर्वपुष्करिणीभिश्च उद्यानैश्च समावृताम् ।
वर्णाश्रमैः स्वधर्मस्थैर्नित्योत्सवसमाहितैः ॥ १.९६.५८ ॥
તે નગર સર્વ પ્રકારનાં કમળ-સરોવરો અને ઉદ્યાનોથી ઘેરાયેલું હતું; પોતપોતાના ધર્મમાં સ્થિર, નિત્ય ઉત્સવોમાં લીન વર્ણાશ્રમ લોકોથી ભરેલું હતું.
1.96.59
धनधान्यसमृद्धैश्च संतुष्टै रत्नपूजितैः ।
कृतयज्ञैश्च विद्वद्भिरग्निहोत्रपरैः सदा ॥ १.९६.५९ ॥
તે નગર ધનધાન્યથી સમૃદ્ધ, સંતુષ્ટ, રત્નોથી સન્માનિત, યજ્ઞ કરનારા, વિદ્વાન અને સદા અગ્નિહોત્રમાં લીન લોકોથી ભરેલું હતું.
1.96.60
वर्जिता कार्यकरणैर्दानशीलैर्दयापरैः ।
अधर्मभीरुभिः सर्वैः स्वर्गलोकजिगीषुभिः ॥ १.९६.६० ॥
તે નગર ખરાબ કાર્ય ન કરનારા, દાનશીલ, દયાળુ, અધર્મથી ડરનારા અને સ્વર્ગલોક જીતવાની ઇચ્છા રાખનારા સર્વ લોકોથી ભરેલું હતું.
1.96.61
एवंविधजनोपेतमिन्द्रलोकमिवापरम् ।
तस्मिन्नगरमध्ये तु राजवेश्म प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.६१ ॥
આવા લોકોથી યુક્ત, જાણે બીજો ઇન્દ્રલોક હોય એવા નગરની મધ્યમાં રાજમહેલ સ્થિત હતો.
1.96.62
इन्द्रसद्मप्रतीकाशं संपूर्णं वित्तसंचयैः ।
तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविभूषिता ॥ १.९६.६२ ॥
ઇન્દ્રભવન સમાન, ધનના સંચયથી ભરેલું; તેની મધ્યમાં નાના પ્રકારનાં રત્નોથી શણગારેલી દિવ્ય સભા હતી.
1.96.63
तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालङ्कारभूषितः ।
ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः ॥ १.९६.६३ ॥
તે સભામાં સર્વ અલંકારોથી શોભિત રાજર્ષિ બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા.
1.96.64
संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः ।
कार्यार्थिषु तदाऽभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः ॥ १.९६.६४ ॥
સૂત, માગધ અને બંદીઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતો રાજેન્દ્ર, ત્યારે કાર્યાર્થીઓ આવીને કાર્ય કરીને ગયા પછી...
1.96.65
सुखासीनोऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः ।
शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन् ॥ १.९६.६५ ॥
તે સમયે રાજા સુખે બેઠા હતા; ત્યારે શુકન જાણનારા મહર્ષિઓએ પક્ષીઓનો અવાજ સાંભળીને તે લક્ષ્યમાં લીધો.
1.96.66
शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः ।
कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि।
अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति ॥ १.९६.६६ ॥
"હે શકુન્તલા, આ શુકનો અમારા માટે શુભ છે. આ ચોક્કસ કાર્યસિદ્ધિ સૂચવે છે; તું રાણી થઈશ. અને આ જ દિવસે એક પુત્ર યુવરાજ થશે."
1.96.67
वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम् ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः ॥ १.९६.६७ ॥
વર્ધમાનપુરના દ્વારમાં તૂર્યોના ઘોષથી ગુંજતું, શકુંતલાને આગળ રાખીને તે મહર્ષિઓ પ્રવેશ્યા.
1.96.68
प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च वीक्षकाः ।
वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्नेव पौरवः ॥ १.९६.६८ ॥
વર્ધમાનપુરના દ્વારમાં પ્રવેશતા તે રાજકુમારની, પૌરવ પ્રવેશતાં જ, જોનારાઓએ પ્રશંસા કરી.
1.96.69
इन्द्रलोकस्थमात्मानं मेने हर्षसमन्वितः ॥ १.९६.६९ ॥
હર્ષથી ભરેલા તેણે પોતાને ઇન્દ્રલોકમાં રહેલો માન્યો.
1.96.70
ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम् ।
द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत ॥ १.९६.७० ॥
પછી સર્વ નગરજનો એકબીજાને બોલાવીને, તે રાજકુમારને જોવાની ઇચ્છાથી, હે ભારત, એકઠા થઈ ગયા.
1.96.71
देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीरिवागता ।
जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकादिहागता ॥ १.९६.७१ ॥
લોકોની આગળ તે દેવીની જેમ ઝળહળે છે; જાણે સ્વયં શ્રી આવી હોય; જયંત સાથે પૌલોમી ઇન્દ્રલોકથી અહીં આવી હોય તેમ.
1.96.72
इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीनिदमब्रुवन् ।
अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः ॥ १.९६.७२ ॥
એમ બોલતાં તે સર્વે એકસાથે દેવતેજસ્વી મહર્ષિઓને પ્રણામ કરીને આ બોલ્યા.
1.96.73
अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम् ।
एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः ॥ १.९६.७३ ॥
આજે અમારો જન્મ સફળ થયો અને અમે કૃતાર્થ થયા, કારણ કે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મહર્ષિઓને અમે આ રીતે જોયા.
1.96.74
इत्युक्त्वा सहिताः केचिदन्वगच्छन्त पौरवम् ।
हैमवत्याः सुतमिव कुमारं पुष्करेक्षणम् ॥ १.९६.७४ ॥
આ પ્રમાણે કહીને કેટલાક લોકો સાથે મળીને પૌરવની પાછળ ગયા; હૈમવતીના પુત્ર કુમાર જેવા, કમળનયન તે યુવાનની પાછળ.
1.96.75
ये केचिदब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः ।
कृष्णाजिनेन संछन्नाननिच्छन्तो ह्यवेक्षितुम् ॥ १.९६.७५ ॥
શાકુંતલ ઋષિઓને જોવાની ઇચ્છા રાખનારા કેટલાક મૂર્ખ લોકો બોલ્યા; કૃષ્ણમૃગચર્મથી ઢંકાયેલા તેમને જોવા તેઓ ઇચ્છતા ન હતા.
1.96.76
पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः ।
विना सन्ध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम् ॥ १.९६.७६ ॥
નાગરિકોને તેઓ વિરૂપ પિશાચો જેવા દેખાય છે; સંધ્યા વિના તે પિશાચો ઉત્તમ નગરમાં પ્રવેશે છે.
1.96.77
क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ।
त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसन्ततानपि ॥ १.९६.७७ ॥
ભૂખ-તરસથી પીડિત, દીન, વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા, ચામડી અને હાડકાં માત્ર બચેલા, માંસ વિનાના, નસોથી ભરેલા.
1.96.78
पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान् ।
विशीर्षकानूर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः ॥ १.९६.७८ ॥
પીળી આંખો, પીળી જટાઓ, લાંબા દાંત, પેટ વિનાના, માથા વિનાના જેવા, હાથ ઊંચા કરેલા — તેમને જોઈને નાગરિકો હસશે.
1.96.79
एवमुक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः ।
अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनमब्रुवन् ॥ १.९६.७९ ॥
આ પ્રમાણે કહેનારાઓની વાત સાંભળીને મહર્ષિઓએ એકબીજાને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
1.96.80
उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना ।
पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यमिति शासनम् ॥ १.९६.८० ॥
ભગવાને કહેલું આ વચન સત્યવાદીએ પાળ્યું નહોતું. અહીં નગરપ્રવેશ ન કરવો એ જ આજ્ઞા છે.
1.96.81
किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम् ।
त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम् ॥ १.९६.८१ ॥
દુર્જનોથી ઘેરાયેલા નગરમાં આપણે કયા કારણે પ્રવેશવું? આસક્તિ છોડી દીધેલા મુનિને નગરમાં શું પ્રયોજન?
1.96.82
गमिष्यामो वनं तस्माद्गङ्गायामुनसङ्गमम् ।
एवमुक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.९६.८२ ॥
તેથી આપણે ગંગા-યમુનાના સંગમ તરફ વનમાં જઈશું. આમ કહીને મુનિગણો જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ફર્યા.