महाभारत · अध्याय 1.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.96.1
तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम् ।
समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः ॥ १.९६.१ ॥
त्या कुमाराला आणि त्याची अतिमानुष कर्मे पाहून, युवराजपदाचा काळ आला आहे असा विचार करून तो द्विज
1.96.2
शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनमब्रवीत् ।
शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते ॥ १.९६.२ ॥
शकुंतलेला बोलावून कण्व म्हणाला: हे कल्याणी, माझ्या कन्ये, पवित्र हास्य असलेल्ये, माझे बोल ऐक.
1.96.3
पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते ।
पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः ॥ १.९६.३ ॥
पतिव्रता स्त्रियांमध्ये हे श्रेष्ठ मानले जाते: मन, वाणी व शरीर यांच्या कृतीने प्रथम पतीची सेवा करणे.
1.96.4
अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव ।
एतेनैव च वृत्तेन पुण्याँल्लोकानवाप्य च ॥ १.९६.४ ॥
मी तुला आधीच अनुमती दिली आहे; तुझे हे व्रत पूज. याच आचरणाने पुण्यलोक मिळवून.
1.96.5
तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां तप्स्यसे श्रियम् ।
तस्माद्भद्रेऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह ॥ १.९६.५ ॥
त्याच्या अंती, मानव लोकात तू विशिष्ट शोभेने तेजस्वी होशील. म्हणून हे कल्याणी, आज तुला पौरवाच्या समीप जायला हवे.
1.96.6
स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते ।
गत्वाऽऽराधय राजानं दुष्यन्तं हितकाम्यया ॥ १.९६.६ ॥
काळ निघून गेला असे समजून तो स्वतः येत नाही; हे शुचिस्मिते, तू जाऊन तुझ्या हितासाठी राजा दुष्यंताला प्रसन्न कर.
1.96.7
दौष्यन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिमवाप्स्यसि ।
देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि ॥ १.९६.७ ॥
हे भामिनी, युवराजपदावर असलेल्या दौष्यन्तीला पाहून तू देव, गुरू आणि क्षत्रियांबद्दल आनंद मिळवशील.
1.96.8
भर्तॄणां च विशेषेम हितं संगमनं भवेत् ।
तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया ॥ १.९६.८ ॥
पतींशी संगम विशेषतः हितकारक असतो. म्हणून हे कन्ये, माझे प्रिय इच्छून तू राजकुमारासह जावे.
1.96.9
प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शपिता मम पादयोः ॥ १.९६.९ ॥
तू प्रत्युत्तर देऊ नकोस; माझ्या पायांची शपथ घालतो.
1.96.10
एवमुक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वोऽभ्यभाषत ।
परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम् ॥ १.९६.१० ॥
असे बोलून कण्वाने तेथे कन्येशी आणि नातवाशी संवाद साधला; दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन पौरवाच्या मस्तकाचे चुंबन घेतले.
1.96.11
सोमवंशोद्भवो राजा दुष्यन्त इति विश्रुतः ।
तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता ॥ १.९६.११ ॥
सोमवंशात जन्मलेला दुष्यन्त नावाचा राजा प्रसिद्ध आहे. त्याची पट्टराणी, तुझी माता, ही शुचिव्रता आहे.
1.96.12
गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा ।
गत्वाऽभिवाद्य राजनं यौवराज्यमवाप्स्यसि ॥ १.९६.१२ ॥
पतीकडे जाण्याची इच्छा असलेली ही सुमध्यमा तुझ्यासह जाईल. राजाला वंदन करून तू युवराजपद मिळवशील.
1.96.13
स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव ।
पितृपैतामहं राज्यमातिष्ठस्व स्वभावतः ॥ १.९६.१३ ॥
तो तुझा पिता, राजांचा राजा आहे; तू त्याच्या अधीन रहा. पितृ-पितामहांकडून आलेले राज्य स्वभावतः स्वीकार.
1.96.14
तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो मामनुस्मर पौरव ॥ १.९६.१४ ॥
त्या काळी आपल्या राज्यात स्थिर असताना माझे स्मरण कर, हे पौरवा.
1.96.15
अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यमब्रवीत् ।
त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे ॥ १.९६.१५ ॥
मुनींच्या चरणांना वंदन करून पौरव म्हणाला: "हे विप्रर्षी, तुम्ही माझे पिता आहात, तुम्ही माझी माता आहात, तुम्ही माझी गती आहात."
1.96.16
न चान्यं पितरं मन्ये त्वामृते तु महातपः ।
तव शुश्रूषणं पुण्यमिह लोके परत्र च ॥ १.९६.१६ ॥
हे महातपस्वी, तुमच्याशिवाय मी दुसऱ्या कोणाला पिता मानत नाही. तुमची सेवा इहलोकी आणि परलोकी पुण्यकारक आहे.
1.96.17
शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः ।
अहं सुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः ॥ १.९६.१७ ॥
पतीची इच्छा करणारी शकुंतला स्वतः इच्छेनुसार जावो. मी तुमच्या सेवेत तत्पर राहून तुमच्या चरणांजवळ राहीन.
1.96.18
क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा ।
त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम् ॥ १.९६.१८ ॥
पूर्वीप्रमाणे वन्य पशूंसोबत खेळणार नाही. नेहमी तुमच्या आज्ञेत राहून स्वाध्याय करीन.
1.96.19
एवमुक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठतः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला ॥ १.९६.१९ ॥
असे म्हणून, उभ्या असलेल्या कण्वांच्या पायांना बिलगून, त्यांचे ते शब्द ऐकून शकुन्तला मोठ्याने रडू लागली.
1.96.20
स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता ।
निशाम्य रुदतीमार्तां दौष्यन्तिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.२० ॥
पित्याच्या आणि पुत्राच्या स्नेहाने, हर्ष व शोकाने भरलेला दौष्यंति, व्याकुळ होऊन रडणाऱ्या शकुन्तलेकडे पाहून हे वचन बोलला.
1.96.21
श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले ।
गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्ववास्ति चेत् ॥ १.९६.२१ ॥
भगवंतांचे वचन ऐकूनही, हे शकुन्तले, तू का रडतेस? सकाळी उठून जायचे आहे; पतीवर तुझे प्रेम असेल तर कल्याण असो.
1.96.22
एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम ॥ १.९६.२२ ॥
एकच माणूस पाप करतो, पण फळ महाजन भोगतात. मी तुला नेहमी अडवले आहे; तू माझे ऐकत नाहीस.
1.96.23
निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां संप्रमथ्य वै ।
वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम् ॥ १.९६.२३ ॥
हत्तींना नेहमी बाहूंनी हाकलून चिरडून, सिंह-वाघांच्या कळपांनी भरलेले रान सतत ढवळून.
1.96.24
एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन ।
रुषितो भगवांस्तात तस्मादावां विवासितौ ॥ १.९६.२४ ॥
हे पुरुवंशजा, असे आणि इतर कृत्ये केल्यामुळे, हे वत्सा, भगवान रागावले; म्हणून आम्हा दोघांना हाकलण्यात आले.
1.96.25
नाहं गच्छामि दुष्यन्तं नास्मि पुत्र हितैषिणी ।
पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः ॥ १.९६.२५ ॥
मी दुष्यन्ताकडे जाणार नाही, मी पुत्राचे हित इच्छिणारीही नाही. शुद्धात्मा असलेल्या त्या महर्षीच्या चरणांजवळच मी राहीन.
1.96.26
एवमुक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः ।
एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः।
पुनः प्रोवाच भगवानानृशंस्याद्धितं वचः ॥ १.९६.२६ ॥
असे बोलून रडत ती मुनींच्या चरणांवर कोसळली. असा विलाप करणाऱ्या तिला कण्वांनी कारणे देऊन समजावले आणि करुणेने पुन्हा हितकारक शब्द सांगितले.
1.96.27
शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि ।
पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन ॥ १.९६.२७ ॥
हे शकुन्तले, हे हितकारक आणि पथ्यकारक वचन ऐक. पतिव्रतेचे गुण सोडून (स्त्रीला) काहीही साध्य नाही.
1.96.28
प्रतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्वरप्रदाः ।
प्रसादं च करिष्यन्ति आपदो मोक्षयन्ति च ॥ १.९६.२८ ॥
पतिव्रतांवर देव संतुष्ट होतात; ते सर्व वर देणारे आहेत. ते कृपा करतील आणि आपत्तींपासून मुक्त करतील.
1.96.29
पतिप्रसादात्पुण्यं च प्राप्नुवन्ति न चाशुभम् ।
तस्माद्गत्वा तु राजानमाराधय शुचिस्मिते ॥ १.९६.२९ ॥
पतीच्या कृपेने (स्त्रिया) पुण्य मिळवतात, अशुभ नव्हे. म्हणून हे शुचिस्मिते, राजाकडे जाऊन त्याला प्रसन्न कर.
1.96.30
शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलमथाब्रवीत् ।
दौहित्रो मम पौत्रस्त्वमिलिलस्य महात्मनः ॥ १.९६.३० ॥
शकुन्तलेला असे सांगून तो शाकुन्तलाला म्हणाला: "तू माझा दौहित्र (नातू) आहेस आणि महात्मा इलाचा पौत्रही आहेस."
1.96.31
शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ ।
मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिरुक्त्वा पृथग्विधम् ॥ १.९६.३१ ॥
हे निष्पाप, माझे सत्य वचन ऐक. मनाने ती पतीची इच्छा करते, आणि अनेक प्रकारे शब्दांनीही ती ते बोलली आहे.
1.96.32
गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै ।
शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव ॥ १.९६.३२ ॥
कल्याणी तिथे जाण्याची इच्छा करत नाही; म्हणून हे तात, तिला घेऊन जा. हे पौरवा, तू मुनींसह परत जाण्यास समर्थ आहेस.
1.96.33
इत्युक्त्वा सर्वदमनं कण्वः शिष्यानथाब्रवीत् ।
शकुन्तलामिमां शीग्रं सपुत्रामाश्रमादितः ॥ १.९६.३३ ॥
असे बोलून सर्वदमन कण्व शिष्यांना म्हणाले, "ही शकुंतला मुलासह या आश्रमातून लवकर घेऊन जा."
1.96.34
भर्तुः प्रापयताभ्याशं सर्वलक्षणपूजिताम् ।
नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते ॥ १.९६.३४ ॥
सर्व शुभलक्षणांनी पूजिलेल्या हिला पतीजवळ पोहोचवा. स्त्रियांचे बंधूंमध्ये दीर्घकाळ राहणे खरोखर आवडत नाही.
1.96.35
कीर्तिचारित्रधर्म्नस्तस्मान्नयत मा चिरम् ॥ १.९६.३५ ॥
म्हणून कीर्ती, चारित्र्य आणि धर्मासाठी हिला विलंब न करता घेऊन जा.
1.96.36
धर्माभिपूजितं पुत्रं काश्यपेन निशाम्य तु ।
काश्यपात्प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला ॥ १.९६.३६ ॥
धर्माने सन्मानित पुत्राविषयी काश्यपांचे बोलणे ऐकून, आणि काश्यपांची अनुज्ञा मिळवून शकुंतला आनंदली.
1.96.37
कण्वस्य वचनं श्रुत्वा प्रतिगच्छेति चासकृत् ।
तथेत्युक्त्वा तु कण्वं च मातरं पौरवोऽब्रवीत्।
किं चिरायसि मातस्त्वं गमिष्यामो नृपालयम् ॥ १.९६.३७ ॥
कण्वाचे वचन ऐकून, "परत जा" असे वारंवार सांगितल्यावर, "ठीक आहे" असे म्हणून त्या पौरवाने कण्व आणि मातेला म्हटले, "माते, तू का विलंब करतेस? आपण राजमहालात जाऊ."
1.96.38
एवमुक्त्वा तु तां देवीं दुष्यन्तस्य महात्मनः ।
अभिवाद्य मुनेः पादौ गन्तुमैच्छत्स पौरवः ॥ १.९६.३८ ॥
अशा प्रकारे त्या देवीला सांगून, महात्मा दुष्यंताचा तो पौरव मुनींच्या पायांना वंदन करून जाण्याची इच्छा करू लागला.
1.96.39
शकुन्तला च पितरमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रदक्षिणीकृत्य तदा पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.३९ ॥
शकुंतला पित्याला वंदन करून, हात जोडून, प्रदक्षिणा घालून तेव्हा पित्याला हे वचन बोलली.
1.96.40
अज्ञानान्मे पिता चेति दुरुक्तं वापि चानृतम् ।
अकार्यं वाप्यनिष्टं वा क्षन्तुमर्हति तद्भवान् ॥ १.९६.४० ॥
"पित्या, अज्ञानामुळे मी जे कठोर, असत्य, अयोग्य किंवा अप्रिय बोलले असेल, ते आपण क्षमा करण्यास योग्य आहात."
1.96.41
एवमुक्तो नतशिरा मुनिर्नोवाच किंचन ।
मनुष्यभावात्कण्वोऽपि मुनिरश्रूण्यवर्तयत् ॥ १.९६.४१ ॥
असे म्हटल्यावर मुनी मान खाली घालून काहीच बोलले नाहीत; मानवी भावनेमुळे मुनी कण्वांचेही अश्रू वाहिले.
1.96.42
अब्भक्षान्वायुभक्षांश्च शीर्णपर्णाशनान्मुनीन् ।
फलमूलाशिनो दान्तान्कृशान्धमनिसंततान् ॥ १.९६.४२ ॥
पाणी पिणारे, वारा पिणारे आणि वाळलेली पाने खाणारे मुनी; फळमूल खाणारे, संयमी, कृश, नसा दिसणाऱ्या शरीराचे मुनी.
1.96.43
व्रतिनो जटिलान्मुण्डान्वल्कलाजिनसंवृतान् ।
समाहूय मुनिः कण्वः कारुण्यादिदमब्रवीत् ॥ १.९६.४३ ॥
व्रतधारी, जटाधारी, मुंडित मस्तकाचे, वल्कल व अजिन परिधान केलेल्यांना बोलावून मुनी कण्व करुणेने हे म्हणाले.
1.96.44
मया तु लालिता नित्यं मम पुत्री यशस्विनी ।
वने जाता विवृद्धा च न च जानाति किंचन ॥ १.९६.४४ ॥
मी नेहमी माझ्या यशस्विनी कन्येचे लाडाने पालनपोषण केले; वनात जन्मलेली आणि तेथेच वाढलेली ती काहीच जाणत नाही.
1.96.45
आश्रमात्तु पथा सर्वैर्नीयतां क्षत्रियालयम् ।
द्वितीययोजने विप्राः प्रतिष्ठानं प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.४५ ॥
हे ब्राह्मणहो, आश्रमातून वाटेने तुम्ही सर्वांनी तिला क्षत्रियाच्या घरी नेावे; दुसऱ्या योजनावर प्रतिष्ठित प्रतिष्ठान नगर आहे.
1.96.46
प्रतिष्ठाने पुरे राजा शाकुन्तलपितामहः ।
अध्युवास चिरं कालमुर्वश्या सहितः पुरा ॥ १.९६.४६ ॥
प्रतिष्ठान नगरात शकुंतलेच्या पुत्राचे पितामह असलेला राजा पूर्वी उर्वशीसह दीर्घकाळ राहिला होता.
1.96.47
अनूपजाङ्गलयुतं धनधान्यसमाकुलम् ।
प्रतिष्ठितं पुरवरं गङ्गायामुनसङ्गमे ॥ १.९६.४७ ॥
अनूप व जांगल भूमीने युक्त, धनधान्याने भरलेले, गंगा-यमुनेच्या संगमावर स्थापित श्रेष्ठ नगर.
1.96.48
तत्र सङ्गममासाद्य स्नात्वा हुतहुताशनाः ।
शाकमूलफलाहारा निवर्तध्वं तपोधनाः।
अन्यथा तु भवेद्विप्रा अध्वनो गमने श्रमः ॥ १.९६.४८ ॥
तेथे संगमावर पोहोचून स्नान करून, अग्नीत आहुती देऊन, शाक-मूळ-फळे खाऊन, हे तपोधनांनो, परत फिरा; अन्यथा, हे ब्राह्मणहो, मार्गक्रमणात श्रम होईल.
1.96.49
तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे प्रातिष्ठन्त महौजसः ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य दुष्यन्तस्य पुरं प्रति ॥ १.९६.४९ ॥
"ठीक आहे" असे म्हणून ते सर्व महातेजस्वी मुनी शकुंतलेला पुढे करून दुष्यंताच्या नगराकडे निघाले.
1.96.50
गृहीत्वा चामरप्रख्यं पुत्रं कमललोचनम् ।
आजग्मुश्च पुरं रम्यं दुष्यन्ताध्युषितं वनात् ॥ १.९६.५० ॥
चामरासारखा वर्ण असलेल्या, कमलनयन पुत्राला घेऊन ते वनातून दुष्यंताने वसवलेल्या रम्य नगरात आले.
1.96.51
शकुन्तलां समादाय मुनयो धर्मवत्सलाः ।
ते वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च ॥ १.९६.५१ ॥
शकुंतलेला सोबत घेऊन धर्मप्रिय मुनी वने, नद्या, पर्वत आणि पर्वतातील झरे ओलांडत पुढे गेले.
1.96.52
कन्दराणि नितम्बांश्च राष्ट्राणि नगराणि च ।
आश्रमाणि च पुण्यानि गत्वा चैव गतश्रमाः ॥ १.९६.५२ ॥
गुहा, पर्वतउतार, राष्ट्रे, नगरे आणि पवित्र आश्रम ओलांडून जाऊनही ते श्रमरहित होते.
1.96.53
शनैर्मध्याह्नवेलायां प्रतिष्ठानं समाययुः ।
तां पुरीं पुरुहूतेन ऐलस्यार्थे विनिर्मिताम् ॥ १.९६.५३ ॥
हळूहळू मध्यान्हाच्या वेळी ते प्रतिष्ठानात पोहोचले; ती नगरी ऐलासाठी (पुरूरव्यासाठी) इंद्राने निर्माण केली होती.
1.96.54
परिघाट्टालकैर्मुख्यैरुपकल्पशतैरपि ।
शतघ्नीचक्रयन्त्रैश्च गुप्तामन्यैर्दुरासदाम् ॥ १.९६.५४ ॥
अर्गळे, अट्टालिका, प्रमुख व्यवस्था, शेकडो सिद्धता, शतघ्नी आणि चक्रयंत्रे व इतर साधनांनी रक्षिलेली ती नगरी दुर्गम होती.
1.96.55
हर्म्यप्रसादसंबाधां नानापण्यविभूषिताम् ।
मण्टपैः ससभै रम्यैः प्रपाभिश्च समावृताम् ॥ १.९६.५५ ॥
ते नगर भव्य वाडे आणि राजप्रासादांनी गजबजलेले होते, नाना प्रकारच्या वस्तूंनी सजलेले होते, सुंदर मंडप, सभागृहे आणि पाणपोयांनी वेढलेले होते.
1.96.56
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिताम् ।
कैलासशिखराकारैर्गोपुरैः समलङ्कृताम् ॥ १.९६.५६ ॥
ते नगर सुव्यवस्थित, विशाल राजमार्गाने शोभत होते; कैलासशिखरांसारखी उंच नगरद्वारे त्याला सजवीत होती.
1.96.57
द्वारतोरणनिर्यूहैर्मङ्गलैरुपशोभिताम् ।
उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥ १.९६.५७ ॥
ते नगर द्वारे, तोरणे, उंचवटे आणि मंगल चिन्हांनी शोभत होते; उद्याने, आंब्यांच्या राया आणि वनांनी युक्त, सालवृक्षांच्या मेखलेने वेढलेले विशाल नगर होते.
1.96.58
सर्वपुष्करिणीभिश्च उद्यानैश्च समावृताम् ।
वर्णाश्रमैः स्वधर्मस्थैर्नित्योत्सवसमाहितैः ॥ १.९६.५८ ॥
ते नगर सर्व प्रकारच्या कमळतळ्यांनी आणि उद्यानांनी वेढलेले होते; आपापल्या धर्मात स्थिर असलेल्या वर्णाश्रमी लोकांनी भरलेले होते, जे नित्य उत्सवांत गुंतलेले असत.
1.96.59
धनधान्यसमृद्धैश्च संतुष्टै रत्नपूजितैः ।
कृतयज्ञैश्च विद्वद्भिरग्निहोत्रपरैः सदा ॥ १.९६.५९ ॥
ते नगर धनधान्याने समृद्ध, संतुष्ट, रत्नांनी सन्मानित, यज्ञ करणारे, विद्वान आणि सदैव अग्निहोत्रात मग्न लोकांनी भरलेले होते.
1.96.60
वर्जिता कार्यकरणैर्दानशीलैर्दयापरैः ।
अधर्मभीरुभिः सर्वैः स्वर्गलोकजिगीषुभिः ॥ १.९६.६० ॥
ते नगर वाईट कर्मे न करणारे, दानशील, दयाळू, अधर्माला भिणारे आणि स्वर्गलोक जिंकण्याची इच्छा करणारे अशा सर्वांनी भरलेले होते.
1.96.61
एवंविधजनोपेतमिन्द्रलोकमिवापरम् ।
तस्मिन्नगरमध्ये तु राजवेश्म प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.६१ ॥
अशा प्रकारच्या लोकांनी युक्त, जणू दुसरा इंद्रलोकच असलेल्या त्या नगराच्या मध्यभागी राजवाडा उभा होता.
1.96.62
इन्द्रसद्मप्रतीकाशं संपूर्णं वित्तसंचयैः ।
तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविभूषिता ॥ १.९६.६२ ॥
इंद्रभवनासारखे, धनसंचयांनी परिपूर्ण असे ते होते; त्याच्या मध्यभागी विविध रत्नांनी सजलेली दिव्य सभा होती.
1.96.63
तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालङ्कारभूषितः ।
ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः ॥ १.९६.६३ ॥
त्या सभेत सर्व अलंकारांनी शोभलेले राजर्षी ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि मंत्री यांनी वेढलेले होते.
1.96.64
संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः ।
कार्यार्थिषु तदाऽभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः ॥ १.९६.६४ ॥
सूत, मागध आणि बंदी यांनी स्तुती केलेला राजेंद्र, तेव्हा कार्यार्थी येऊन कार्य पूर्ण करून निघून गेल्यावर...
1.96.65
सुखासीनोऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः ।
शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन् ॥ १.९६.६५ ॥
त्या वेळी राजा सुखाने बसला होता; तेव्हा निमित्तज्ञ महर्षींनी पक्ष्यांचा स्वर ऐकून त्याकडे लक्ष दिले.
1.96.66
शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः ।
कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि।
अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति ॥ १.९६.६६ ॥
"हे शकुन्ते, हे शकुन आमच्यासाठी शुभ आहेत. ही निश्चितच कार्यसिद्धी सांगत आहेत; तू राणी होशील. आणि याच दिवशी एक पुत्र युवराज होईल."
1.96.67
वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम् ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः ॥ १.९६.६७ ॥
वर्धमानपुराच्या द्वारात तूर्यांच्या निनादात, शकुंतलेला पुढे करून ते महर्षी प्रवेशले.
1.96.68
प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च वीक्षकाः ।
वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्नेव पौरवः ॥ १.९६.६८ ॥
वर्धमानपुराच्या द्वारात प्रवेशणाऱ्या त्या राजपुत्राची, पौरव प्रवेश करताच पाहणाऱ्यांनी प्रशंसा केली.
1.96.69
इन्द्रलोकस्थमात्मानं मेने हर्षसमन्वितः ॥ १.९६.६९ ॥
हर्षाने भरलेल्या त्याने स्वतःला इंद्रलोकात असल्याचे मानले.
1.96.70
ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम् ।
द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत ॥ १.९६.७० ॥
मग सर्व नागरिकांनी एकमेकांना बोलावून, त्या राजपुत्राला पाहण्याच्या इच्छेने, हे भारता, एकत्र जमा झाले.
1.96.71
देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीरिवागता ।
जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकादिहागता ॥ १.९६.७१ ॥
लोकांसमोर ती देवीप्रमाणे झळकत आहे, जणू स्वतः श्री आली आहे; जयंतासह पौलोमी इंद्रलोकातून येथे आल्यासारखी.
1.96.72
इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीनिदमब्रुवन् ।
अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः ॥ १.९६.७२ ॥
असे बोलत ते सर्व एकत्र देवतेजस्वी महर्षींना अभिवादन करत हे म्हणाले.
1.96.73
अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम् ।
एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः ॥ १.९६.७३ ॥
आज आमचा जन्म सफल झाला आणि आम्ही कृतार्थ झालो, कारण सूर्यासारखे तेजस्वी महर्षी आम्ही असे पाहिले.
1.96.74
इत्युक्त्वा सहिताः केचिदन्वगच्छन्त पौरवम् ।
हैमवत्याः सुतमिव कुमारं पुष्करेक्षणम् ॥ १.९६.७४ ॥
असे बोलून काही लोक एकत्र पौरवाच्या मागे गेले; हैमवतीच्या पुत्र कुमारासारख्या, कमलनयन त्या तरुणाच्या मागे.
1.96.75
ये केचिदब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः ।
कृष्णाजिनेन संछन्नाननिच्छन्तो ह्यवेक्षितुम् ॥ १.९६.७५ ॥
शाकुंतल ऋषींना पाहण्याची इच्छा असलेले काही मूर्ख असे बोलले; कृष्णमृगाजिनाने झाकलेल्यांना पाहण्याची त्यांची इच्छा नव्हती.
1.96.76
पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः ।
विना सन्ध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम् ॥ १.९६.७६ ॥
नागरिकांना ते विद्रूप पिशाचांसारखे दिसतात; संध्याकाळ नसताना ते पिशाच श्रेष्ठ नगरात प्रवेश करतात.
1.96.77
क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ।
त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसन्ततानपि ॥ १.९६.७७ ॥
भूक-तहानेने पीडित, दीन, वल्कल आणि मृगाजिन परिधान केलेले, केवळ त्वचा आणि हाडे उरलेले, मांसरहित, नसांनी व्यापलेले.
1.96.78
पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान् ।
विशीर्षकानूर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः ॥ १.९६.७८ ॥
पिंगट डोळे, पिंगट जटा, लांब दात, पोट नसलेले, डोके नसल्यासारखे, हात वर उचललेले — त्यांना पाहून नागरिक हसतील.
1.96.79
एवमुक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः ।
अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनमब्रुवन् ॥ १.९६.७९ ॥
असे बोलणाऱ्या त्यांचे बोलणे ऐकून महर्षी एकमेकांना बोलावून हे वचन बोलले.
1.96.80
उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना ।
पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यमिति शासनम् ॥ १.९६.८० ॥
भगवंतांनी सांगितलेले हे वचन सत्यवादीने पाळले नाही. येथे नगरप्रवेश करू नये, हीच आज्ञा आहे.
1.96.81
किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम् ।
त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम् ॥ १.९६.८१ ॥
दुर्जनांनी वेढलेल्या नगरात आपण कोणत्या कारणाने प्रवेश करावा? संगाचा त्याग केलेल्या मुनीला नगरात काय प्रयोजन?
1.96.82
गमिष्यामो वनं तस्माद्गङ्गायामुनसङ्गमम् ।
एवमुक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.९६.८२ ॥
म्हणून आपण गंगा-यमुनेच्या संगमाला वनात जाऊ. असे बोलून मुनिगण आल्या मार्गानेच परत गेले.