มหาภารตะ · อัธยายะ 1.96

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.96.1

तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम् ।
समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः ॥ १.९६.१ ॥

ฤๅษีเห็นเด็กชายและกิจการอันเหนือมนุษย์ของเขา จึงคิดว่าถึงเวลาที่เขาจะได้รับการแต่งตั้งเป็นรัชทายาทแล้ว เมื่อครุ่นคิดเช่นนั้น พราหมณ์ผู้นั้นก็

1.96.2

शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनमब्रवीत् ।
शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते ॥ १.९६.२ ॥

เรียกศกุนตลามา แล้วกัณวะก็กล่าววาจาเหล่านี้ว่า ดูก่อนลูกผู้มีจิตดี ลูกผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ จงฟังคำของพ่อเถิด

1.96.3

पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते ।
पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः ॥ १.९६.३ ॥

กล่าวกันว่า ในบรรดาสตรีผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ข้อนี้เป็นสิ่งประเสริฐที่สุด คือก่อนอื่นต้องปรนนิบัติสามีด้วยการกระทำทางใจ วาจา และกาย

1.96.4

अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव ।
एतेनैव च वृत्तेन पुण्याँल्लोकानवाप्य च ॥ १.९६.४ ॥

พ่ออนุญาตให้เจ้าไปแล้วก่อนหน้านี้ จงรักษาวัตรของเจ้านี้ไว้ และด้วยความประพฤติเช่นนี้เอง เมื่อได้บรรลุโลกอันเป็นบุญแล้ว

1.96.5

तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां तप्स्यसे श्रियम् ।
तस्माद्भद्रेऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह ॥ १.९६.५ ॥

เมื่อสิ้นสุดแล้ว ในโลกของมนุษย์ เจ้าจะเปล่งรัศมีที่เหนือกว่าทุกสิ่ง ดังนั้น ดูก่อนลูกผู้มีจิตดี วันนี้เจ้าต้องไปยังสำนักของชาวเผ่าเปารวะ

1.96.6

स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते ।
गत्वाऽऽराधय राजानं दुष्यन्तं हितकाम्यया ॥ १.९६.६ ॥

เขาคงคิดว่าเวลาล่วงเลยไปแล้ว จึงไม่มาด้วยตนเอง ดูก่อนลูกผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ จงไปและถวายการเคารพพระราชาทุษยันตะ ด้วยความปรารถนาดีต่อตนเอง

1.96.7

दौष्यन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिमवाप्स्यसि ।
देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि ॥ १.९६.७ ॥

ดูก่อนสตรีผู้รุ่งเรือง เมื่อเห็นโอรสของทุษยันตะซึ่งได้รับแต่งตั้งเป็นรัชทายาทแล้ว เจ้าจะได้รับความยินดีจากเทวดา ครู และกษัตริย์ทั้งหลาย

1.96.8

भर्तॄणां च विशेषेम हितं संगमनं भवेत् ।
तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया ॥ १.९६.८ ॥

การได้อยู่ร่วมกับสามีเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ยิ่ง ดังนั้น ดูก่อนลูกสาว เพราะความปรารถนาที่จะให้พ่อพอใจ เจ้าต้องไปกับเจ้าชาย

1.96.9

प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शपिता मम पादयोः ॥ १.९६.९ ॥

อย่าได้ตอบโต้คำของพ่อ พ่อขอให้เจ้าสาบานแก่พ่อที่เท้าทั้งสองนี้

1.96.10

एवमुक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वोऽभ्यभाषत ।
परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम् ॥ १.९६.१० ॥

เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว กัณวะก็พูดกับลูกสาวและหลานชายที่นั่นต่อไป โอบกอดเจ้าเปารวะด้วยแขนทั้งสองและจุมพิตศีรษะ

1.96.11

सोमवंशोद्भवो राजा दुष्यन्त इति विश्रुतः ।
तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता ॥ १.९६.११ ॥

พระราชาพระนามทุษยันตะ ผู้เกิดในวงศ์แห่งดวงจันทร์ เป็นที่เลื่องลือ มเหสีเอกของพระองค์คือมารดาของเจ้า สตรีผู้รักษาวัตรอันบริสุทธิ์นี้

1.96.12

गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा ।
गत्वाऽभिवाद्य राजनं यौवराज्यमवाप्स्यसि ॥ १.९६.१२ ॥

สตรีร่างเพรียวผู้นี้ปรารถนาจะไปยังข้างกายสามี จะไปกับเจ้า เมื่อไปถึงแล้วและถวายความเคารพพระราชา เจ้าจะได้รับตำแหน่งรัชทายาท

1.96.13

स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव ।
पितृपैतामहं राज्यमातिष्ठस्व स्वभावतः ॥ १.९६.१३ ॥

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกษัตริย์นั้นคือบิดาของเจ้า จงเป็นผู้น้อมรับอยู่ในอำนาจของท่าน จงรับราชสมบัติของบิดาและปู่ของเจ้าไว้ตามธรรมชาติอันชอบธรรมของเจ้า

1.96.14

तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो मामनुस्मर पौरव ॥ १.९६.१४ ॥

ในเวลานั้น เมื่อเจ้าได้ตั้งมั่นในแว่นแคว้นของตนแล้ว ดูก่อนลูกหลานของปุรุ จงระลึกถึงพ่อด้วย

1.96.15

अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यमब्रवीत् ।
त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे ॥ १.९६.१५ ॥

เจ้าเปารวะถวายความเคารพที่พระบาทของฤๅษีแล้วกล่าววาจาว่า "ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ ท่านเป็นบิดาของข้า ท่านเป็นมารดาของข้า ท่านเป็นที่พึ่งของข้า"

1.96.16

न चान्यं पितरं मन्ये त्वामृते तु महातपः ।
तव शुश्रूषणं पुण्यमिह लोके परत्र च ॥ १.९६.१६ ॥

ข้าแต่ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ข้าไม่ถือว่ามีบิดาอื่นใดนอกจากท่าน การปรนนิบัติท่านเป็นบุญทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

1.96.17

शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः ।
अहं सुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः ॥ १.९६.१७ ॥

ขอให้ศกุนตลาซึ่งปรารถนาสามี ไปด้วยตนเองตามที่นางต้องการเถิด ส่วนข้าซึ่งมุ่งปรนนิบัติท่าน จะอยู่ที่ใต้เท้าของท่าน

1.96.18

क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा ।
त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम् ॥ १.९६.१८ ॥

ข้าจะไม่เล่นกับสัตว์ป่าและสัตว์ร้ายเหมือนแต่ก่อนอีกต่อไป ข้าจะเชื่อฟังคำสั่งของท่านเสมอ และจะท่องพระเวทด้วย

1.96.19

एवमुक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठतः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला ॥ १.९६.१९ ॥

เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว นางกอดเท้าของกัณวะซึ่งยืนอยู่ และเมื่อได้ฟังถ้อยคำของท่าน ศกุนตลาก็ร้องไห้เสียงดัง

1.96.20

स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता ।
निशाम्य रुदतीमार्तां दौष्यन्तिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.२० ॥

เต็มไปด้วยทั้งความยินดีและความเศร้าโศก ด้วยความรักต่อบิดาและบุตร เมื่อเห็นศกุนตลาร้องไห้ด้วยความทุกข์ โอรสของทุษยันตะจึงกล่าววาจาเหล่านี้

1.96.21

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले ।
गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्ववास्ति चेत् ॥ १.९६.२१ ॥

ได้ฟังถ้อยคำของพระผู้ทรงศักดิ์แล้ว เหตุใดเจ้าจึงร่ำไห้ ศกุนตลา ต้องลุกขึ้นและจากไปในยามรุ่งอรุณ หากเจ้ามีความรักต่อสามี ขอให้เจ้าจงมีความสุข

1.96.22

एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः ।
मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम ॥ १.९६.२२ ॥

คนเดียวเป็นผู้ก่อบาป แต่มหาชนต้องรับผลของมัน เราได้ห้ามเจ้าอยู่เสมอ เจ้ากลับไม่ฟังถ้อยคำของเรา

1.96.23

निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां संप्रमथ्य वै ।
वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम् ॥ १.९६.२३ ॥

ไล่ช้างป่าที่ออกมาไปอย่างต่อเนื่อง และบดขยี้มันด้วยแขนทั้งสองของตน พร้อมทั้งกวนป่าที่ล้อมด้วยฝูงสิงห์และเสือโคร่งอยู่ทุกวัน

1.96.24

एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन ।
रुषितो भगवांस्तात तस्मादावां विवासितौ ॥ १.९६.२४ ॥

ลูกหลานของปุรุเอ๋ย เมื่อกระทำเช่นนั้นและสิ่งอื่นอีกหลายอย่าง พระผู้ทรงศักดิ์จึงทรงพิโรธ พ่อที่รัก ฉะนั้นเราสองคนจึงถูกขับไล่ออกมา

1.96.25

नाहं गच्छामि दुष्यन्तं नास्मि पुत्र हितैषिणी ।
पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः ॥ १.९६.२५ ॥

ข้าพเจ้าจะไม่ไปหาทุษยันตะ และข้าพเจ้าก็ไม่ใช่ผู้ปรารถนาความดีของบุตร ข้าพเจ้าจะพำนักอยู่ที่ใต้เท้าของมหาฤๅษีผู้มีจิตใจบริสุทธิ์

1.96.26

एवमुक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः ।
एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः।
पुनः प्रोवाच भगवानानृशंस्याद्धितं वचः ॥ १.९६.२६ ॥

กล่าวดังนี้แล้ว นางร้องไห้ทรุดลงที่เท้าของฤๅษีทั้งสอง ขณะที่นางคร่ำครวญเช่นนั้น กัณวะปลอบโยนนางด้วยเหตุผลต่างๆ แล้วด้วยความเอ็นดู พระผู้ทรงศักดิ์จึงกล่าวถ้อยคำที่เป็นประโยชน์อีกครั้ง

1.96.27

शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि ।
पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन ॥ १.९६.२७ ॥

ศกุนตลาเอ๋ย จงฟังถ้อยคำนี้ที่เป็นประโยชน์และเป็นสิ่งที่ควรทำ ผู้มีเสน่ห์เอ๋ย เมื่อละทิ้งคุณธรรมของภรรยาผู้ซื่อสัตย์แล้ว ก็ไม่มีสิ่งใดที่จะสำเร็จได้

1.96.28

प्रतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्वरप्रदाः ।
प्रसादं च करिष्यन्ति आपदो मोक्षयन्ति च ॥ १.९६.२८ ॥

เทวดาผู้ประทานพรทุกอย่างย่อมพอพระทัยในภรรยาผู้ซื่อสัตย์ พระองค์จะทรงแสดงความเมตตาและปลดปล่อยนางให้พ้นจากภัยพิบัติ

1.96.29

पतिप्रसादात्पुण्यं च प्राप्नुवन्ति न चाशुभम् ।
तस्माद्गत्वा तु राजानमाराधय शुचिस्मिते ॥ १.९६.२९ ॥

ด้วยความโปรดปรานของสามี นางย่อมได้บุญ ไม่ได้บาป ฉะนั้น ศกุนตลาผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์เอ๋ย จงไปหาพระราชาและเอาใจท่านเถิด

1.96.30

शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलमथाब्रवीत् ।
दौहित्रो मम पौत्रस्त्वमिलिलस्य महात्मनः ॥ १.९६.३० ॥

เมื่อกล่าวกับศกุนตลาดังนั้นแล้ว ท่านจึงหันไปกล่าวกับบุตรของศกุนตลาว่า "เจ้าเป็นบุตรของลูกสาวข้า และเป็นหลานของอิลละผู้ยิ่งใหญ่"

1.96.31

शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ ।
मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिरुक्त्वा पृथग्विधम् ॥ १.९६.३१ ॥

จงฟังคำจริงของข้า ผู้ไร้บาปเอ๋ย นางปรารถนาสามีในใจ และได้กล่าวเรื่องนี้ด้วยถ้อยคำหลากหลาย

1.96.32

गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै ।
शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव ॥ १.९६.३२ ॥

ผู้มีความเป็นมงคลไม่ประสงค์จะไป ฉะนั้น ลูกรัก จงพานางไปเถิด ลูกหลานของปุรุเอ๋ย เจ้าสามารถกลับไปพร้อมกับฤๅษีทั้งหลายได้

1.96.33

इत्युक्त्वा सर्वदमनं कण्वः शिष्यानथाब्रवीत् ।
शकुन्तलामिमां शीग्रं सपुत्रामाश्रमादितः ॥ १.९६.३३ ॥

กัณวะผู้ปราบทุกสิ่งกล่าวดังนี้แล้ว จึงสั่งศิษย์ทั้งหลายว่า "จงรีบพาศกุนตลาพร้อมบุตรของนางออกไปจากอาศรมนี้เสีย"

1.96.34

भर्तुः प्रापयताभ्याशं सर्वलक्षणपूजिताम् ।
नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते ॥ १.९६.३४ ॥

จงพานางไปใกล้สามี นางเป็นผู้ที่ได้รับการเคารพด้วยคุณสมบัติที่ดีทั้งปวง เพราะการที่สตรีต้องพำนักอยู่กับญาติพี่น้องนานๆ นั้นไม่เป็นที่พอใจเลย

1.96.35

कीर्तिचारित्रधर्म्नस्तस्मान्नयत मा चिरम् ॥ १.९६.३५ ॥

ฉะนั้น เพื่อเกียรติยศ ความประพฤติ และหน้าที่ทางธรรม จงพานางไปโดยไม่ชักช้า

1.96.36

धर्माभिपूजितं पुत्रं काश्यपेन निशाम्य तु ।
काश्यपात्प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला ॥ १.९६.३६ ॥

เมื่อได้ยินกาศยปกล่าวถึงบุตรที่ได้รับการเคารพเพราะธรรมะ และได้รับอนุญาตจากกาศยปแล้ว ศกุนตลาก็ปีติยินดี

1.96.37

कण्वस्य वचनं श्रुत्वा प्रतिगच्छेति चासकृत् ।
तथेत्युक्त्वा तु कण्वं च मातरं पौरवोऽब्रवीत्।
किं चिरायसि मातस्त्वं गमिष्यामो नृपालयम् ॥ १.९६.३७ ॥

เมื่อได้ยินคำของกัณวะ และถูกบอกซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า "จงกลับไปเถิด" ปอรวะจึงกล่าวว่า "ก็ได้" แล้วหันไปกล่าวกับกัณวะและมารดาว่า "มารดาเอ๋ย เหตุใดท่านจึงรอช้า พวกเราจะไปยังพระราชวังกันเถิด"

1.96.38

एवमुक्त्वा तु तां देवीं दुष्यन्तस्य महात्मनः ।
अभिवाद्य मुनेः पादौ गन्तुमैच्छत्स पौरवः ॥ १.९६.३८ ॥

เมื่อกล่าวกับเทวีนั้นดังนี้แล้ว ปอรวะ บุตรของทุษยันตะผู้ยิ่งใหญ่ ก็กราบที่เท้าของฤๅษี แล้วปรารถนาจะจากไป

1.96.39

शकुन्तला च पितरमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रदक्षिणीकृत्य तदा पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.९६.३९ ॥

ศกุนตลาก็กราบบิดาพร้อมประนมมือ แล้วเวียนรอบบิดาอย่างเคารพ จากนั้นจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับบิดาของนาง

1.96.40

अज्ञानान्मे पिता चेति दुरुक्तं वापि चानृतम् ।
अकार्यं वाप्यनिष्टं वा क्षन्तुमर्हति तद्भवान् ॥ १.९६.४० ॥

"ท่านพ่อ หากข้าพเจ้าได้กล่าวถ้อยคำที่หยาบคาย เท็จ ไม่สมควร หรือไม่เป็นที่พอใจ เพราะความไม่รู้ ขอท่านโปรดให้อภัยข้าพเจ้าด้วยเถิด"

1.96.41

एवमुक्तो नतशिरा मुनिर्नोवाच किंचन ।
मनुष्यभावात्कण्वोऽपि मुनिरश्रूण्यवर्तयत् ॥ १.९६.४१ ॥

เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ฤๅษีก้มศีรษะลงและมิได้กล่าวสิ่งใด และกัณวะก็เช่นกัน ด้วยความรู้สึกแบบมนุษย์ ได้ปล่อยให้น้ำตาไหลออกมา

1.96.42

अब्भक्षान्वायुभक्षांश्च शीर्णपर्णाशनान्मुनीन् ।
फलमूलाशिनो दान्तान्कृशान्धमनिसंततान् ॥ १.९६.४२ ॥

ฤๅษีผู้ดื่มน้ำ ผู้กินลม ผู้กินใบไม้ที่ร่วงหล่น ผู้กินผลไม้และรากไม้ ผู้ข่มใจได้แล้ว ผอมโซ มีเส้นเลือดปูดโปนเต็มร่างกาย

1.96.43

व्रतिनो जटिलान्मुण्डान्वल्कलाजिनसंवृतान् ।
समाहूय मुनिः कण्वः कारुण्यादिदमब्रवीत् ॥ १.९६.४३ ॥

กัณวะฤๅษีเรียกผู้ถือศีลปฏิบัติทั้งหลาย ผู้มีผมเกล้าเป็นชฎา ผู้โกนศีรษะ ผู้นุ่งห่มเปลือกไม้และหนังกวาง มาประชุมแล้วด้วยความเมตตา จึงกล่าวดังนี้

1.96.44

मया तु लालिता नित्यं मम पुत्री यशस्विनी ।
वने जाता विवृद्धा च न च जानाति किंचन ॥ १.९६.४४ ॥

ข้าพเจ้าได้เลี้ยงดูบุตรีผู้มีชื่อเสียงของข้าพเจ้าเสมอมา นางเกิดและเติบโตในป่า จึงไม่รู้สิ่งใดเลย

1.96.45

आश्रमात्तु पथा सर्वैर्नीयतां क्षत्रियालयम् ।
द्वितीययोजने विप्राः प्रतिष्ठानं प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.४५ ॥

ข้าแต่พราหมณ์ทั้งหลาย ขอให้ทุกท่านพานางไปตามทางจากอาศรมนี้ สู่ที่อยู่ของกษัตริย์ ที่ระยะสองโยชน์มีนครประติษฐานอันตั้งมั่นแล้ว

1.96.46

प्रतिष्ठाने पुरे राजा शाकुन्तलपितामहः ।
अध्युवास चिरं कालमुर्वश्या सहितः पुरा ॥ १.९६.४६ ॥

ในนครประติษฐาน พระราชาผู้เป็นปู่ของบุตรของศกุนตลา เคยประทับอยู่เป็นเวลานานพร้อมกับอุรวศี ในกาลก่อน

1.96.47

अनूपजाङ्गलयुतं धनधान्यसमाकुलम् ।
प्रतिष्ठितं पुरवरं गङ्गायामुनसङ्गमे ॥ १.९६.४७ ॥

เป็นนครอันประเสริฐ มีทั้งที่ชุ่มน้ำและที่แห้งแล้ง เต็มไปด้วยทรัพย์และธัญญาหาร ตั้งอยู่ ณ จุดบรรจบของแม่น้ำคงคาและแม่น้ำยมุนา

1.96.48

तत्र सङ्गममासाद्य स्नात्वा हुतहुताशनाः ।
शाकमूलफलाहारा निवर्तध्वं तपोधनाः।
अन्यथा तु भवेद्विप्रा अध्वनो गमने श्रमः ॥ १.९६.४८ ॥

เมื่อไปถึงจุดบรรจบนั้นแล้ว จงอาบน้ำและบูชาไฟด้วยการถวายเครื่องบูชา ดำรงชีวิตด้วยผักใบ รากไม้ และผลไม้ แล้วหันกลับเถิด ข้าแต่ผู้มีตบะทั้งหลาย มิฉะนั้นแล้ว ข้าแต่พราหมณ์ ทางเดินจะเป็นความเหน็ดเหนื่อย

1.96.49

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे प्रातिष्ठन्त महौजसः ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य दुष्यन्तस्य पुरं प्रति ॥ १.९६.४९ ॥

ฤๅษีผู้มีพลังยิ่งใหญ่ทั้งหมดนั้นกล่าวว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วก็ออกเดินทาง โดยมีศกุนตลาอยู่เบื้องหน้า มุ่งหน้าสู่นครของท้าวทุษยันต์

1.96.50

गृहीत्वा चामरप्रख्यं पुत्रं कमललोचनम् ।
आजग्मुश्च पुरं रम्यं दुष्यन्ताध्युषितं वनात् ॥ १.९६.५० ॥

พวกเขาพาบุตรผู้มีดวงตาดุจดอกบัว มีสีคล้ายพัดจามรี ออกจากป่ามาถึงนครอันงดงามที่ท้าวทุษยันต์ประทับอยู่

1.96.51

शकुन्तलां समादाय मुनयो धर्मवत्सलाः ।
ते वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च ॥ १.९६.५१ ॥

ฤๅษีผู้รักธรรมพาศกุนตลาไปด้วย ผ่านป่า แม่น้ำ ภูเขา และน้ำพุบนภูเขา

1.96.52

कन्दराणि नितम्बांश्च राष्ट्राणि नगराणि च ।
आश्रमाणि च पुण्यानि गत्वा चैव गतश्रमाः ॥ १.९६.५२ ॥

ผ่านถ้ำ เชิงเขา แคว้น และนครต่าง ๆ ทั้งอาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ เมื่อไปถึงแล้วก็หมดความเหน็ดเหนื่อย

1.96.53

शनैर्मध्याह्नवेलायां प्रतिष्ठानं समाययुः ।
तां पुरीं पुरुहूतेन ऐलस्यार्थे विनिर्मिताम् ॥ १.९६.५३ ॥

ค่อย ๆ เดินทางมาถึงประติษฐานในเวลาเที่ยงวัน นครนั้นพระอินทร์ทรงสร้างขึ้นเพื่อไอลา (ปุรุรวัส)

1.96.54

परिघाट्टालकैर्मुख्यैरुपकल्पशतैरपि ।
शतघ्नीचक्रयन्त्रैश्च गुप्तामन्यैर्दुरासदाम् ॥ १.९६.५४ ॥

นครนั้นมีการคุ้มกันด้วยลูกกรงประตู หอรบ ป้อมปราการสำคัญ และการจัดวางนับร้อย รวมทั้งเครื่องยิงร้อยนัดและกลไกล้อ และมีวิธีป้องกันอื่น ๆ ทำให้ยากที่จะเข้าใกล้

1.96.55

हर्म्यप्रसादसंबाधां नानापण्यविभूषिताम् ।
मण्टपैः ससभै रम्यैः प्रपाभिश्च समावृताम् ॥ १.९६.५५ ॥

นครนั้นแน่นขนัดด้วยคฤหาสน์และปราสาท ประดับด้วยสินค้านานาชนิด และล้อมรอบด้วยศาลาอันงดงาม ห้องประชุม และโรงน้ำดื่ม

1.96.56

राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिताम् ।
कैलासशिखराकारैर्गोपुरैः समलङ्कृताम् ॥ १.९६.५६ ॥

นครนั้นงดงามด้วยถนนหลวงอันกว้างใหญ่และแบ่งเป็นสัดส่วนดี และประดับด้วยประตูเมืองสูงเทียบยอดเขาไกรลาส

1.96.57

द्वारतोरणनिर्यूहैर्मङ्गलैरुपशोभिताम् ।
उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् ॥ १.९६.५७ ॥

นครอันยิ่งใหญ่นั้นประดับด้วยประตู ซุ้มโค้ง ส่วนยื่น และเครื่องหมายมงคล มีสวน สวนมะม่วง และป่าต่าง ๆ ล้อมด้วยแนวต้นสาละ

1.96.58

सर्वपुष्करिणीभिश्च उद्यानैश्च समावृताम् ।
वर्णाश्रमैः स्वधर्मस्थैर्नित्योत्सवसमाहितैः ॥ १.९६.५८ ॥

นครนั้นล้อมรอบด้วยสระบัวทุกชนิดและสวนต่าง ๆ เต็มไปด้วยผู้คนจากวรรณะและอาศรมทั้งหลาย ผู้ตั้งมั่นในหน้าที่ของตน และมุ่งมั่นในเทศกาลอยู่เสมอ

1.96.59

धनधान्यसमृद्धैश्च संतुष्टै रत्नपूजितैः ।
कृतयज्ञैश्च विद्वद्भिरग्निहोत्रपरैः सदा ॥ १.९६.५९ ॥

นครนั้นเต็มไปด้วยผู้มั่งคั่งด้วยทรัพย์และธัญญาหาร ผู้สันโดษ ได้รับการยกย่องด้วยอัญมณี ผู้ประกอบยัญ ผู้มีความรู้ และผู้อุทิศตนต่ออัคนิโหตรเสมอ

1.96.60

वर्जिता कार्यकरणैर्दानशीलैर्दयापरैः ।
अधर्मभीरुभिः सर्वैः स्वर्गलोकजिगीषुभिः ॥ १.९६.६० ॥

นครนั้นปราศจากผู้ประพฤติการกระทำที่ผิดธรรม เต็มไปด้วยผู้มีใจเอื้อเฟื้อ ผู้มีความเมตตาเป็นที่ตั้ง ผู้เกรงกลัวความอธรรม และทุกคนปรารถนาจะพิชิตสวรรคโลก

1.96.61

एवंविधजनोपेतमिन्द्रलोकमिवापरम् ।
तस्मिन्नगरमध्ये तु राजवेश्म प्रतिष्ठितम् ॥ १.९६.६१ ॥

เมืองนั้นเต็มไปด้วยผู้คนเช่นนี้ ดุจอีกโลกหนึ่งของพระอินทร์ ท่ามกลางเมืองนั้นมีพระราชวังตั้งอยู่

1.96.62

इन्द्रसद्मप्रतीकाशं संपूर्णं वित्तसंचयैः ।
तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविभूषिता ॥ १.९६.६२ ॥

เหมือนที่ประทับของพระอินทร์ เต็มไปด้วยความมั่งคั่งที่สะสมไว้ ท่ามกลางพระราชวังนั้นมีท้องพระโรงทิพย์ประดับด้วยอัญมณีหลากชนิด

1.96.63

तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालङ्कारभूषितः ।
ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः ॥ १.९६.६३ ॥

ในท้องพระโรงนั้น ราชฤๅษีประทับอยู่ ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ล้อมรอบด้วยพราหมณ์ กษัตริย์ และเหล่าเสนาบดี

1.96.64

संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः ।
कार्यार्थिषु तदाऽभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः ॥ १.९६.६४ ॥

พระราชาผู้เป็นจอมกษัตริย์ได้รับการสรรเสริญจากกวี นักขับขาน และผู้ประกาศ ครั้นผู้ที่มีธุระมาเข้าเฝ้า และเมื่อธุระของพวกเขาสำเร็จแล้วและพวกเขาจากไปแล้ว

1.96.65

सुखासीनोऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः ।
शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन् ॥ १.९६.६५ ॥

พระราชาประทับอยู่อย่างสบาย ในขณะนั้นมหาฤๅษีทั้งหลายผู้รู้ลางบอกเหตุ ได้ยินเสียงร้องของนกแล้วก็สังเกตเห็น

1.96.66

शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः ।
कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि।
अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति ॥ १.९६.६६ ॥

ศกุนตลาเอ๋ย ลางเหล่านี้เป็นมงคลแก่พวกเรา ลางเหล่านี้บอกถึงความสำเร็จของกิจการ แน่นอนว่าเธอจะได้เป็นพระมเหสี และในวันนี้เองพระโอรสจะได้เป็นยุวราช

1.96.67

वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम् ।
शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः ॥ १.९६.६७ ॥

ที่ประตูเมืองวรรธมาน ซึ่งดังก้องด้วยเสียงแตรสังข์ มหาฤๅษีเหล่านั้นได้เข้าไป โดยมีศกุนตลาเดินนำหน้า

1.96.68

प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च वीक्षकाः ।
वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्नेव पौरवः ॥ १.९६.६८ ॥

เมื่อพระโอรสของพระราชา ผู้เป็นเชื้อสายปุรุ เสด็จเข้าประตูเมืองวรรธมาน ผู้ที่เฝ้าดูก็สรรเสริญท่านตั้งแต่ขณะที่ท่านกำลังเข้าไป

1.96.69

इन्द्रलोकस्थमात्मानं मेने हर्षसमन्वितः ॥ १.९६.६९ ॥

ท่านเปี่ยมด้วยความยินดี จึงคิดว่าตนกำลังอาศัยอยู่ในโลกของพระอินทร์

1.96.70

ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम् ।
द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत ॥ १.९६.७० ॥

ต่อจากนั้น ชาวเมืองทั้งหมดเรียกกันและกัน ปรารถนาจะเห็นพระโอรสของพระราชา ข้าแต่ภารตะ จึงมารวมกันที่นั่น

1.96.71

देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीरिवागता ।
जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकादिहागता ॥ १.९६.७१ ॥

ท่านส่องประกายอยู่เบื้องหน้าผู้คนดุจเทพี ดุจพระศรีเองเสด็จมา ดุจพระเปารมีมาจากโลกของพระอินทร์พร้อมกับพระชยันตะ มายังที่นี่

1.96.72

इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीनिदमब्रुवन् ।
अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः ॥ १.९६.७२ ॥

ทุกคนพูดดังนี้ แล้วกล่าวถวายความเคารพแก่มหาฤๅษีทั้งหลายผู้มีรัศมีดุจเทพเจ้า และได้กล่าวถ้อยคำนี้ร่วมกัน

1.96.73

अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम् ।
एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः ॥ १.९६.७३ ॥

วันนี้ชาติกำเนิดของพวกเราได้ผลแล้ว และพวกเราสมปรารถนาแล้ว เพราะได้เห็นมหาฤๅษีผู้มีรัศมีดุจพระอาทิตย์เช่นนี้

1.96.74

इत्युक्त्वा सहिताः केचिदन्वगच्छन्त पौरवम् ।
हैमवत्याः सुतमिव कुमारं पुष्करेक्षणम् ॥ १.९६.७४ ॥

กล่าวดังนี้แล้ว บางคนพากันติดตามพระโอรสเชื้อสายปุรุไป ดุจพระกุมารผู้เป็นโอรสของพระหิมวดี ผู้มีดวงตาดุจดอกบัว

1.96.75

ये केचिदब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः ।
कृष्णाजिनेन संछन्नाननिच्छन्तो ह्यवेक्षितुम् ॥ १.९६.७५ ॥

คนโง่บางคนที่ปรารถนาจะเห็นพวกศากุนตละ ได้กล่าวขึ้น แต่เมื่อปกคลุมด้วยหนังกวางดำแล้ว พวกเขาก็ไม่ปรารถนาจะให้ผู้ใดมองเห็น

1.96.76

पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः ।
विना सन्ध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम् ॥ १.९६.७६ ॥

พวกเขาปรากฏแก่ชาวเมืองดุจปิศาจที่มีรูปร่างอัปลักษณ์ ปิศาจเหล่านั้นเข้าไปในนครอันประเสริฐโดยไม่มีแสงสนธยา

1.96.77

क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ।
त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसन्ततानपि ॥ १.९६.७७ ॥

ถูกความหิวและกระหายเบียดเบียน น่าสงสาร นุ่งห่มเปลือกไม้และหนังกวาง เหลือแต่หนังและกระดูก ไม่มีเนื้อ และมีเส้นเลือดปกคลุมอยู่

1.96.78

पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान् ।
विशीर्षकानूर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः ॥ १.९६.७८ ॥

เมื่อชาวเมืองเห็นพวกเขา ที่มีดวงตาสีเหลืองแดง มีเกศาสีเหลืองแดงเป็นมวย มีเขี้ยวยาว ไม่มีท้อง ดูเหมือนไม่มีศีรษะ และยกมือขึ้น ก็จะหัวเราะ

1.96.79

एवमुक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः ।
अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनमब्रुवन् ॥ १.९६.७९ ॥

ครั้นได้ยินถ้อยคำของผู้ที่พูดดังนี้แล้ว มหาฤๅษีทั้งหลายก็เรียกกันและกัน แล้วกล่าวถ้อยคำนี้

1.96.80

उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना ।
पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यमिति शासनम् ॥ १.९६.८० ॥

ถ้อยคำที่พระผู้เป็นเจ้าตรัสไว้ ผู้พูดความจริงมิได้ปฏิบัติตาม คำสั่งคือ ที่นี่ไม่ควรเข้าไปในเมือง

1.96.81

किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम् ।
त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम् ॥ १.९६.८१ ॥

เหตุใดเราจึงควรเข้าไปในนครที่ล้อมด้วยคนชั่วร้าย และฤๅษีผู้ละความยึดติดแล้วจะมีประโยชน์อันใดในนคร

1.96.82

गमिष्यामो वनं तस्माद्गङ्गायामुनसङ्गमम् ।
एवमुक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.९६.८२ ॥

เพราะฉะนั้น เราจะไปยังป่า ณ จุดบรรจบของแม่น้ำคงคากับแม่น้ำยมุนา เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว หมู่ฤๅษีก็กลับไปตามทางที่มา