ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 10.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.10.1
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धृष्टद्युम्नस्य सारथिः ।
गत्वा शशंस पाण्डुभ्यः सौप्तिके कदनं कृतम् ॥ १०.१०.१ ॥
ସେହି ରାତି ବିତିଗଲା ପରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସାରଥି ଯାଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଶିବିରରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ହୋଇଥିବା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ବିଷୟରେ କହିଲା।
10.10.2
द्रौपदेया हता राजन्द्रुपदस्वात्मजैः सह ।
प्रमत्ता निशि विश्वस्ताः स्वपन्तः शिबिरे स्वके ॥ १०.१०.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜର ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ରାତ୍ରିରେ ଅସତର୍କ ଓ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଜ ଶିବିରରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ହତ ହେଲେ।
10.10.3
गौतमेन नृशंसेन भोजेन कृतवर्मणा ।
अश्वत्थान्ना च पापेन हतं वः शिबिरं निशि ॥ १०.१०.३ ॥
ନିଷ୍ଠୁର ଗୌତମ (କୃପ), ଭୋଜ (କୃତବର୍ମା) ଓ ପାପୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରାତ୍ରିରେ ଆପଣଙ୍କ ଶିବିର ନଷ୍ଟ କଲେ।
10.10.4
एतैर्नरगजाश्वानां प्रासशक्तिपरश्वयैः ।
सहस्रामि विकृन्द्भिर्निः शेषं शिबिरं कृतम् ॥ १०.१०.४ ॥
ସେମାନେ ବର୍ଛା, ଶକ୍ତି ଓ କୁରାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହଜାର ମଣିଷ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା କାଟି ସମଗ୍ର ଶିବିର ନିଃଶେଷ କଲେ।
10.10.5
…विहगफलभारनतस्य ह ।
…महतो वनस्येव परश्वथैः।
… सुमहाञ्शब्दो बलस्य तव भारत ॥ १०.१०.५ ॥
…ପକ୍ଷୀ ଓ ଫଳର ଭାରରେ ନତ ବୃକ୍ଷ ପରି…ବଡ଼ ବନ ପରି କୁରାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା…ହେ ଭାରତ, ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ଅତି ମହା ଶବ୍ଦ ହେଲା।
10.10.6
महमेकोऽबशिष्टस्तु तस्मात्सैन्यामहीपते ।
मुक्तः कथञ्चिद्धर्मात्मन्व्यग्राच्च कृतवर्मणः ॥ १०.१०.६ ॥
ହେ ଭୂପତି, ସେହି ସେନାରୁ କେବଳ ମୁଁ ଏକା ବଞ୍ଚିଲି। ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, କୃତବର୍ମାଙ୍କ ସେହି ବ୍ୟସ୍ତତାରୁ ମୁଁ କୌଣସିମତେ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
10.10.7
तच्छ्रुत्वा वाक्यमशिवं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पपात मह्यां धर्मात्मा पुत्रशोकसमन्वितः ॥ १०.१०.७ ॥
ସେହି ଅଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଧର୍ମାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
10.10.8
पतन्तं तमतिक्रम्य परिजग्राह सात्यकिः ।
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ १०.१०.८ ॥
ପଡ଼ୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସାତ୍ୟକି ଦୌଡ଼ି ଯାଇ ଧରିଲେ; ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀର ଦୁଇ ପାଣ୍ଡବ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି କଲେ।
10.10.9
लब्धचेतास्तु कौन्तेयः शोकविह्वलया गिरा ।
जित्वा शत्रूञ्जितः पश्चात्पर्यदेवयदार्तवत् ॥ १०.१०.९ ॥
ଚେତନା ଫେରି ପାଇଲେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶୋକ ବିହ୍ୱଳ ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କରିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ମଧ୍ୟ ପରେ ପରାଜିତ ପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କଲେ।
10.10.10
अगम्या गतिरर्थानां कर्मणामीश्वरस्य च ।
दुर्विदा गतिरर्थानामपि ये दिव्यचक्षुषः।
जीयमाना जयन्त्यन्ये जयमाना वयं जिताः ॥ १०.१०.१० ॥
ଘଟଣାଙ୍କ ଗତି, କର୍ମଙ୍କ ଗତି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଗତି ଅଗମ୍ୟ। ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଘଟଣାଙ୍କ ଗତି ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର। ଯେଉଁମାନେ ପରାଜିତ ହେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜିଣୁଛନ୍ତି; ଜିଣୁଥିବା ଆମେ ପରାଜିତ ହୋଇଛୁ।
10.10.11
हत्वा भ्रातॄन्वयस्यांश्च पितॄन्पुत्रान्सुहृद्गणान् ।
बन्धूनमात्यान्पौत्रांश्च जित्वा सर्वाञ्जिता वयम् ॥ १०.१०.११ ॥
ଭାଇ, ସଖା, ପିତା, ପୁତ୍ର, ସୁହୃଦ୍ଗଣ, ବନ୍ଧୁ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିଣି ମଧ୍ୟ ଆମେ ପରାଜିତ ହୋଇଛୁ।
10.10.12
अनर्थो ह्यर्थसङ्काशस्तथाऽनर्थोऽर्थदर्शनः ।
जयोऽयमजयाकारो जयस्तस्मात्पराजयः ॥ १०.१०.१२ ॥
ଅନର୍ଥ ପ୍ରକୃତରେ ଅର୍ଥ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଜୟ ପରାଜୟର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି; ସେଥିପାଇଁ ଜୟ ହିଁ ପରାଜୟ।
10.10.13
यज्जित्वा तप्यते पश्चादापन्न इव दुर्मतिः ।
कथं मन्येत विजयं ततो जिततरः परैः ॥ १०.१०.१३ ॥
ଜିତିବା ପରେ ଦୁର୍ମତି ପରି, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଯେ ଅନୁତାପ କରେ, ସେ ସେହି ବିଜୟକୁ କିପରି ବିଜୟ ଭାବିବ? ତେବେ ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ପରାଜିତ।
10.10.14
येषामर्थाय पापं स्याद्विजयस्य सुहृद्वधैः ।
निर्जितैरप्रमत्तैर्हि विजिता जितकाशिनः ॥ १०.१०.१४ ॥
ବିଜୟ ପାଇଁ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ବଧ ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କୁ ପାପ ହୁଏ, ସେମାନେ ସତର୍କ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ; ନିଜକୁ ବିଜୟୀ ଭାବୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ପରାଜିତ।
10.10.15
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य स्वङ्गजिह्वस्य संयुगे ।
चापव्यात्तास्यरौद्रस्य ज्यातलस्वननादिनः ॥ १०.१०.१५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣୀ ଓ ନାରାଚ ବାଣ ଯାହାର ଦାନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ଯାହାର ଜିଭ, ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲା ମୁଖରେ ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ଧନୁ ଶବ୍ଦ ପରି ଗର୍ଜନକାରୀ।
10.10.16
क्रुद्धस्य नरसिंहस्य सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
ये व्यमुञ्चन्त कर्णस्य प्रमादात्त इमे हताः ॥ १०.१०.१६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ନ ଫେରିବା, କ୍ରୁଦ୍ଧ ନରସିଂହ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରମାଦରୁ ଛାଡ଼ିପାଇଥିବା — ସେମାନେ ହିଁ ଏମାନେ ନିହତ।
10.10.17
रथहदं शरवर्षोर्मिमन्तं ।
रत्नाचितं वाहनयोधबृन्दम्।
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं ।
शरासनावर्तमहेषुफेनम् ॥ १०.१०.१७ ॥
ରଥମାନଙ୍କର ହ୍ରଦ, ଶରବର୍ଷାର ଲହରୀ ଥିବା, ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାହନ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସମୂହ ଥିବା; ଶକ୍ତି ଓ ଋଷ୍ଟି ମାଛ ପରି, ଧ୍ୱଜ କୁମ୍ଭୀର ଓ ହାତୀ ପରି, ଧନୁର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଓ ମହାବାଣର ଫେଣ ଥିବା।
10.10.18
सङ्ग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं ।
द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोषम्।
ये तेरुरुच्चावचशस्त्रनौभि… ।
स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥ १०.१०.१८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରୂପୀ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟର ବେଗିଆ କୂଳ ଥିବା ଦ୍ରୋଣସାଗର, ଧନୁ ଛିଣ୍ଡା ଓ ଚକ୍ରର ଘୋଷ ସହିତ, ଉଚ୍ଚନୀଚ ଶସ୍ତ୍ରନୌକାରେ ଯେଉଁମାନେ ପାର ହେବାକୁ ଗଲେ — ସେହି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରମାଦରୁ ନିହତ ହେଲେ।
10.10.19
न हि प्रमादात्परमस्ति कश्च… ।
द्वधो नराणामिह जीवलोके।
प्रमत्तमर्था हि नरं समन्ता… ।
त्त्यजन्त्यनर्थाश्च समाविशन्ति ॥ १०.१०.१९ ॥
ଏହି ଜୀବଲୋକରେ ପ୍ରମାଦଠାରୁ ବଡ଼ ବିନାଶ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନାହିଁ। ପ୍ରମତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଧନ ସବୁ ଦିଗରୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ ଏବଂ ଅନର୍ଥ ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
10.10.20
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं ।
शरार्चिषं दीप्तमहापताकम्।
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं ।
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम् ॥ १०.१०.२० ॥
ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ତମ ଧ୍ୱଜର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଉଠୁଥିବା ଧୂମକେତୁ ଥିବା, ବାଣ ହିଁ ଜ୍ୱାଳା ଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମହାପତାକା ଥିବା, ମହାଧନୁର ଦଉଡ଼ିର ପ୍ରାନ୍ତର ଘୋଷ ଥିବା, କବଚ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରର ହୋମ ଥିବା ଯୁଦ୍ଧ।
10.10.21
महाचमूकक्षदवाभिपन्नं ।
महाहवे भीष्ममहादवाग्निम्।
ये तेरुरुच्चावचशस्त्रवेगै… ।
स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥ १०.१०.२१ ॥
ବଡ଼ ସେନାର ବନର ଦାବାନଳରେ ଘେରି ହୋଇ, ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମରୂପୀ ମହାଦାବାନଳକୁ ଉଚ୍ଚନୀଚ ଅସ୍ତ୍ରର ବେଗରେ ପାର ହେବାକୁ ଯେଉଁ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରମାଦରୁ ହତ ହେଲେ।
10.10.22
न हि प्रमत्तेन नरेण शक्य… ।
माप्तुं वसु श्रीर्विपुलं यशो वा।
पश्याप्रमादेन निहत्य शत्रू… ।
न्सर्वान्महेन्द्रं सुखमेधमानम् ॥ १०.१०.२२ ॥
ପ୍ରମତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଧନ, ଶ୍ରୀ ବା ବିପୁଳ ଯଶ ପାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦେଖ, ଅପ୍ରମାଦରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ।
10.10.23
इन्द्रोपमान्पार्थिवपुत्रपौत्रा… ।
न्पश्याविशेषेण हतान्प्रमादात्।
तीर्त्वा समुद्रं जणिजः समृद्वा ।
मग्नाः कुनद्यामिव सीदमानाः ॥ १०.१०.२३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ରାଜାମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ସେମାନେ ଭେଦ ବିନା ପ୍ରମାଦରୁ ହତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଖରାପ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ି ଯାଉଥିବା ପରି ହେଲେ।
10.10.24
अमर्षितैर्ये निहता नरेन्द्रा ।
निःसंशयं ते त्रिदिवं प्रपन्नाः।
कृष्णां तु शोचामि कथं नु साध्वी ।
शोकार्णवं सा विषहिष्यतीति ॥ १०.१०.२४ ॥
କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ରାଜାମାନେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କୃଷ୍ଣା ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି — ସେ ସାଧ୍ୱୀ ଏହି ଶୋକସାଗର କିପରି ସହିବ?
10.10.25
भातृंश्च पुत्रांश्च हतान्निशम्य ।
पाञ्चालसराजं पितरं च वृद्वम्।
ध्रुवं विसञ्ज्ञा पतिता पृथिव्यां ।
सा शोष्यते शोककृशाङ्गयष्टिः ॥ १०.१०.२५ ॥
ଭାଇ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଓ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବ; ଶୋକରେ କୃଶ ଶରୀରରେ ସେ ଶୁଖିଯିବ।
10.10.26
तच्छोकजं दुःखमपारयन्ती ।
कथं भविष्यत्युचिता सुखानाम्।
रोरूयते ज्ञातिवधाभितप्ता ।
प्रदह्वमानेव हुताशनेन ॥ १०.१०.२६ ॥
ସେହି ଶୋକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ସେ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ କିପରି ହେବ? ଜ୍ଞାତି ବଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେ କାନ୍ଦୁଛି, ଯେପରି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି।
10.10.27
इत्येवमार्तः परिदेवयन्स ।
राजाज कुरूणां नकुलं बभाषे।
गच्छान्यैनामिह मन्दभाग्यां ।
समातृपक्षामिति राजपुत्रीम् ॥ १०.१०.२७ ॥
ଏହିପରି ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେ କୁରୁରାଜା ନକୁଳଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଅ, ମାତୃପକ୍ଷର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଏହି ଭାଗ୍ୟହୀନା ରାଜକୁମାରୀ ନିକଟକୁ।'
10.10.28
माद्रीसुतस्तत्परिगृह्य वाक्यं ।
धर्मेण धर्मप्रथमस्य राज्ञः।
ययौ रथेनालयमाशुदेव्याः ।
पाञ्चालराजस्य च यत्र दाराः ॥ १०.१०.२८ ॥
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର (ନକୁଳ) ସେ ବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମାନୁସାରୀ ଆଦେଶରେ, ରଥରେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଆବାସକୁ ଗଲେ — ଯେଉଁଠି ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଥିଲେ।
10.10.29
प्रस्थाप्य माद्रीसुतमाजमीढः ।
शोकार्दितस्तैः सहितः सुहृद्भिः।
रोरूयमाणः प्रययौ सुताना… ।
मायोधनं भूतगणानुकीर्णम् ॥ १०.१०.२९ ॥
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗରେ ପଠାଇ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଅଜମୀଢ ବଂଶଜ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର … ରଣଭୂମିକୁ ଗଲେ; ତାହା ଭୂତଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
10.10.30
स तत्प्रविश्याशिवमुग्ररूपं ।
ददर्श पुत्रान्सुहृदः सखींश्च।
भूमौ शयानान्रुधिरार्द्रगात्रा… ।
न्विभिन्नदेहान्प्रहृतोत्तमाङ्गान् ॥ १०.१०.३० ॥
ସେ ସେହି ଅଶୁଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପର ରଣଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିଥିବା ପୁତ୍ର, ସୁହୃଦ ଓ ସଖାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ରହିଥିଲା, ଦେହ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଓ ମସ୍ତକରେ ଆଘାତ ଥିଲା।
10.10.31
स तांस्तु दृष्ट्वा भृशमार्तरूपो ।
युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः।
उच्चैः प्रचुक्रोश च कौरवाग्र्यः ।
पपात चोर्व्यां सगणो विसंज्ञः ॥ १०.१०.३१ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୌରବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅଚେତ ହେଲେ।