మహాభారతం · అధ్యాయం 10.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.10.1
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धृष्टद्युम्नस्य सारथिः ।
गत्वा शशंस पाण्डुभ्यः सौप्तिके कदनं कृतम् ॥ १०.१०.१ ॥
ఆ రాత్రి గడిచాక, ధృష్టద్యుమ్నుని సారథి వెళ్లి పాండవులకు నిద్రలో జరిగిన వధను తెలియజేశాడు.
10.10.2
द्रौपदेया हता राजन्द्रुपदस्वात्मजैः सह ।
प्रमत्ता निशि विश्वस्ताः स्वपन्तः शिबिरे स्वके ॥ १०.१०.२ ॥
రాజా, ద్రౌపది కుమారులు తమ సొంత ద్రుపదుని కుమారులతో కలిసి రాత్రి నిర్లక్ష్యంగా, భయం లేకుండా తమ శిబిరంలో నిద్రిస్తుండగా చంపబడ్డారు.
10.10.3
गौतमेन नृशंसेन भोजेन कृतवर्मणा ।
अश्वत्थान्ना च पापेन हतं वः शिबिरं निशि ॥ १०.१०.३ ॥
క్రూరుడైన గౌతముడు (కృపుడు), భోజుడు (కృతవర్మ), పాపి అశ్వత్థామ చేత రాత్రి మీ శిబిరం నాశనం చేయబడింది.
10.10.4
एतैर्नरगजाश्वानां प्रासशक्तिपरश्वयैः ।
सहस्रामि विकृन्द्भिर्निः शेषं शिबिरं कृतम् ॥ १०.१०.४ ॥
వీరు ఈటెలు, శక్తులు, గొడ్డళ్లతో వేలాది మంది మనుషులను, ఏనుగులను, గుర్రాలను నరికి, మొత్తం శిబిరాన్ని నాశనం చేశారు.
10.10.5
…विहगफलभारनतस्य ह ।
…महतो वनस्येव परश्वथैः।
… सुमहाञ्शब्दो बलस्य तव भारत ॥ १०.१०.५ ॥
…పక్షులు, పండ్ల భారంతో వంగిన చెట్టులా…పెద్ద అడవిలా గొడ్డళ్లతో…ఓ భారతా, నీ సైన్యం యొక్క ఘోర ధ్వని వినిపించింది.
10.10.6
महमेकोऽबशिष्टस्तु तस्मात्सैन्यामहीपते ।
मुक्तः कथञ्चिद्धर्मात्मन्व्यग्राच्च कृतवर्मणः ॥ १०.१०.६ ॥
రాజా, ఆ సైన్యంలో నేనొక్కడే మిగిలాను. ధర్మాత్మా, కృతవర్మ ఆ కలవరం నుండి ఎలాగో విడుదలయ్యాను.
10.10.7
तच्छ्रुत्वा वाक्यमशिवं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पपात मह्यां धर्मात्मा पुत्रशोकसमन्वितः ॥ १०.१०.७ ॥
కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు ఆ అశుభ వాక్యాన్ని విని, పుత్రశోకంతో నిండినవాడై, ధర్మాత్ముడైనప్పటికీ నేలపై పడిపోయాడు.
10.10.8
पतन्तं तमतिक्रम्य परिजग्राह सात्यकिः ।
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ १०.१०.८ ॥
పడిపోతున్న అతడిని సాత్యకి వేగంగా వెళ్లి పట్టుకున్నాడు; భీమసేనుడు, అర్జునుడు, మాద్రి కుమారులైన పాండవులు కూడా అలాగే చేశారు.
10.10.9
लब्धचेतास्तु कौन्तेयः शोकविह्वलया गिरा ।
जित्वा शत्रूञ्जितः पश्चात्पर्यदेवयदार्तवत् ॥ १०.१०.९ ॥
స్పృహ తిరిగివచ్చిన కుంతీపుత్రుడు శోకంతో వణికిన స్వరంతో విలపించాడు; శత్రువులను జయించినప్పటికీ తరువాత ఓడినవానిలా, బాధితునిలా ఏడ్చాడు.
10.10.10
अगम्या गतिरर्थानां कर्मणामीश्वरस्य च ।
दुर्विदा गतिरर्थानामपि ये दिव्यचक्षुषः।
जीयमाना जयन्त्यन्ये जयमाना वयं जिताः ॥ १०.१०.१० ॥
కార్యాల గతి, కర్మల గతి, ఈశ్వరుని గతి అర్థం కానివి. దివ్యదృష్టి కలవారికీ సంఘటనల గతి తెలియనిది. ఓడుతున్నవారు ఇతరులను జయిస్తున్నారు; గెలుస్తున్న మేము ఓడిపోయాము.
10.10.11
हत्वा भ्रातॄन्वयस्यांश्च पितॄन्पुत्रान्सुहृद्गणान् ।
बन्धूनमात्यान्पौत्रांश्च जित्वा सर्वाञ्जिता वयम् ॥ १०.१०.११ ॥
సోదరులను, మిత్రులను, పితృదేవతలను, పుత్రులను, సుహృజ్జనులను, బంధువులను, అమాత్యులను, మనవలను చంపి, అందరినీ జయించినప్పటికీ మేము ఓడిపోయాము.
10.10.12
अनर्थो ह्यर्थसङ्काशस्तथाऽनर्थोऽर्थदर्शनः ।
जयोऽयमजयाकारो जयस्तस्मात्पराजयः ॥ १०.१०.१२ ॥
అనర్థం నిజానికి అర్థంలా కనిపిస్తుంది; అర్థమూ అనర్థంలా కనిపిస్తుంది. ఈ జయం ఓటమి రూపంలో ఉంది; కాబట్టి జయమే పరాజయం.
10.10.13
यज्जित्वा तप्यते पश्चादापन्न इव दुर्मतिः ।
कथं मन्येत विजयं ततो जिततरः परैः ॥ १०.१०.१३ ॥
గెలిచిన తర్వాత దుర్బుద్ధిగలవాడిలా, ఆపదలో చిక్కినవాడిలా బాధపడేవాడు ఆ విజయాన్ని ఎలా విజయమని భావిస్తాడు? అప్పుడు అతడు శత్రువులచేత మరింత ఓడింపబడినవాడే.
10.10.14
येषामर्थाय पापं स्याद्विजयस्य सुहृद्वधैः ।
निर्जितैरप्रमत्तैर्हि विजिता जितकाशिनः ॥ १०.१०.१४ ॥
విజయం కోసం మిత్రుల వధ వల్ల ఎవరికి పాపం కలుగుతుందో, వారు అప్రమత్తులైనప్పటికీ ఓడిపోయినవారే; తమను తాము విజేతలుగా భావించేవారు నిజంగా ఓడినవారే.
10.10.15
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य स्वङ्गजिह्वस्य संयुगे ।
चापव्यात्तास्यरौद्रस्य ज्यातलस्वननादिनः ॥ १०.१०.१५ ॥
యుద్ధంలో కర్ణి, నారాచ బాణాలే దంతాలుగా, పదునైన ఖడ్గమే నాలుకగా కలవాడు; విల్లుతో తెరచిన నోటితో భయంకరుడు; అల్లెత్రాడు ధ్వనిలా గర్జించేవాడు.
10.10.16
क्रुद्धस्य नरसिंहस्य सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
ये व्यमुञ्चन्त कर्णस्य प्रमादात्त इमे हताः ॥ १०.१०.१६ ॥
యుద్ధాలలో వెనుదిరగని, కోపించిన నరసింహుడు కర్ణుని నుండి నిర్లక్ష్యం వల్ల తప్పించుకున్నవారు — వారే ఈ హతులు.
10.10.17
रथहदं शरवर्षोर्मिमन्तं ।
रत्नाचितं वाहनयोधबृन्दम्।
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं ।
शरासनावर्तमहेषुफेनम् ॥ १०.१०.१७ ॥
రథాల సరస్సు, బాణ వర్షపు అలలు కలది, రత్నాలతో నిండినది, వాహనాలు యోధుల సమూహం కలది; శక్తులు, ఋష్టులు చేపలుగా, ధ్వజాలు మొసళ్ళు ఏనుగులుగా, విల్లుల సుడులు, మహాబాణాల నురుగు కలది.
10.10.18
सङ्ग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं ।
द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोषम्।
ये तेरुरुच्चावचशस्त्रनौभि… ।
स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥ १०.१०.१८ ॥
యుద్ధమనే చంద్రోదయ వేగపు తీరమున్న, ద్రోణ సముద్రాన్ని, ధనుస్త్రాటి ధ్వని, చక్ర ఘోషతో, ఎత్తుపల్లపు ఆయుధ నౌకలతో దాటినవారు — ఆ రాజకుమారులు నిర్లక్ష్యం వల్ల హతులయ్యారు.
10.10.19
न हि प्रमादात्परमस्ति कश्च… ।
द्वधो नराणामिह जीवलोके।
प्रमत्तमर्था हि नरं समन्ता… ।
त्त्यजन्त्यनर्थाश्च समाविशन्ति ॥ १०.१०.१९ ॥
ఈ జీవలోకంలో ప్రమాదం కంటే మించిన వినాశనం మనుషులకు లేదు. ప్రమత్తుడైన మనిషిని సంపదలు అన్ని వైపులా విడిచిపెడతాయి, అనర్థాలు అతనిలో ప్రవేశిస్తాయి.
10.10.20
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं ।
शरार्चिषं दीप्तमहापताकम्।
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं ।
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम् ॥ १०.१०.२० ॥
ఎత్తైన ఉత్తమ ధ్వజాల శిఖరాలపై లేచిన ధూమకేతువు కలిగినది, బాణాలే జ్వాలలుగా కలిగినది, మండుతున్న గొప్ప పతాకలు కలిగినది, గొప్ప ధనుస్సుల వింటి అంచుల ఘోషతో కూడినది, కవచాలు నానా విధ ఆయుధాల హోమం కలిగినది (ఆ యుద్ధం).
10.10.21
महाचमूकक्षदवाभिपन्नं ।
महाहवे भीष्ममहादवाग्निम्।
ये तेरुरुच्चावचशस्त्रवेगै… ।
स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥ १०.१०.२१ ॥
పెద్ద సైన్యమనే అడవిలో పట్టిన దావాగ్ని చుట్టుముట్టగా, ఆ మహాయుద్ధంలో భీష్ముడనే మహా దావాగ్నిని ఎత్తైన, తక్కువైన ఆయుధాల వేగంతో దాటిన ఆ రాజకుమారులు ప్రమాదం వల్ల హతులయ్యారు.
10.10.22
न हि प्रमत्तेन नरेण शक्य… ।
माप्तुं वसु श्रीर्विपुलं यशो वा।
पश्याप्रमादेन निहत्य शत्रू… ।
न्सर्वान्महेन्द्रं सुखमेधमानम् ॥ १०.१०.२२ ॥
ప్రమత్తుడైన మనిషికి ధనం, శ్రీ, లేదా విపులమైన కీర్తి పొందడం సాధ్యం కాదు. చూడు, అప్రమత్తతతో శత్రువులందరినీ చంపి ఇంద్రునిలా సుఖంతో వర్ధిల్లుతున్నారు.
10.10.23
इन्द्रोपमान्पार्थिवपुत्रपौत्रा… ।
न्पश्याविशेषेण हतान्प्रमादात्।
तीर्त्वा समुद्रं जणिजः समृद्वा ।
मग्नाः कुनद्यामिव सीदमानाः ॥ १०.१०.२३ ॥
ఇంద్రునితో సమానులైన రాజుల కుమారులను, మనుమలను చూడు; వారు భేదం లేకుండా ప్రమాదం వల్ల హతులయ్యారు. సముద్రాన్ని దాటి సమృద్ధులైన వారు చెడ్డ నదిలో మునిగి కొట్టుకుపోతున్నవారిలా అయ్యారు.
10.10.24
अमर्षितैर्ये निहता नरेन्द्रा ।
निःसंशयं ते त्रिदिवं प्रपन्नाः।
कृष्णां तु शोचामि कथं नु साध्वी ।
शोकार्णवं सा विषहिष्यतीति ॥ १०.१०.२४ ॥
కోపంతో నిండిన వారిచే చంపబడిన రాజులు నిస్సందేహంగా స్వర్గాన్ని చేరారు. కానీ కృష్ణ కోసం నేను దుఃఖిస్తున్నాను — ఆ సాధ్వి ఈ శోకసముద్రాన్ని ఎలా భరిస్తుందో?
10.10.25
भातृंश्च पुत्रांश्च हतान्निशम्य ।
पाञ्चालसराजं पितरं च वृद्वम्।
ध्रुवं विसञ्ज्ञा पतिता पृथिव्यां ।
सा शोष्यते शोककृशाङ्गयष्टिः ॥ १०.१०.२५ ॥
సోదరులు, కుమారులు చంపబడ్డారని, పాంచాల రాజు, వృద్ధుడైన తండ్రి కూడా చంపబడ్డారని విని, ఆమె నిశ్చయంగా మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోతుంది; శోకంతో కృశించిన శరీరంతో ఆమె వాడిపోతుంది.
10.10.26
तच्छोकजं दुःखमपारयन्ती ।
कथं भविष्यत्युचिता सुखानाम्।
रोरूयते ज्ञातिवधाभितप्ता ।
प्रदह्वमानेव हुताशनेन ॥ १०.१०.२६ ॥
ఆ శోకం వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని భరించలేనిదై, ఆమె సుఖానికి ఎలా అర్హురాలవుతుంది? బంధువుల వధతో బాధపడుతూ, యజ్ఞాగ్నిలో కాలుతున్నట్లు ఆమె ఏడుస్తోంది.
10.10.27
इत्येवमार्तः परिदेवयन्स ।
राजाज कुरूणां नकुलं बभाषे।
गच्छान्यैनामिह मन्दभाग्यां ।
समातृपक्षामिति राजपुत्रीम् ॥ १०.१०.२७ ॥
ఈ విధంగా దుఃఖంతో విలపిస్తూ, ఆ కురురాజు నకులునితో అన్నాడు — 'ఇక్కడినుండి ఇతరులతో కలిసి, తల్లివైపు బంధువులతో ఉన్న ఈ దురదృష్టవంతురాలైన రాకుమారి వద్దకు వెళ్లు.'
10.10.28
माद्रीसुतस्तत्परिगृह्य वाक्यं ।
धर्मेण धर्मप्रथमस्य राज्ञः।
ययौ रथेनालयमाशुदेव्याः ।
पाञ्चालराजस्य च यत्र दाराः ॥ १०.१०.२८ ॥
మాద్రి కుమారుడు (నకులుడు) ఆ మాటను స్వీకరించి, ధర్మంలో అగ్రగణ్యుడైన రాజు ధర్మానుసారం, రథంపై ఆ దేవి నివాసానికి వెళ్లాడు — పాంచాల రాజు భార్యలు ఉన్న చోటికి.
10.10.29
प्रस्थाप्य माद्रीसुतमाजमीढः ।
शोकार्दितस्तैः सहितः सुहृद्भिः।
रोरूयमाणः प्रययौ सुताना… ।
मायोधनं भूतगणानुकीर्णम् ॥ १०.१०.२९ ॥
మాద్రీ పుత్రుడిని ముందుకు పంపి, శోకంతో పీడితుడైన అజమీఢ వంశీయుడు (యుధిష్ఠిరుడు) మిత్రులతో కలిసి ఏడుస్తూ, తన కుమారుల … యుద్ధభూమికి వెళ్ళాడు; అది భూతగణాలతో నిండి ఉంది.
10.10.30
स तत्प्रविश्याशिवमुग्ररूपं ।
ददर्श पुत्रान्सुहृदः सखींश्च।
भूमौ शयानान्रुधिरार्द्रगात्रा… ।
न्विभिन्नदेहान्प्रहृतोत्तमाङ्गान् ॥ १०.१०.३० ॥
అతడు ఆ అశుభమైన, భయంకరమైన రూపం గల యుద్ధభూమిలో ప్రవేశించి, నేలపై పడి ఉన్న కుమారులను, మిత్రులను, సహచరులను చూశాడు; వారి శరీరాలు రక్తంతో తడిసి, దేహాలు చీలి, తలలు దెబ్బతిని ఉన్నాయి.
10.10.31
स तांस्तु दृष्ट्वा भृशमार्तरूपो ।
युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः।
उच्चैः प्रचुक्रोश च कौरवाग्र्यः ।
पपात चोर्व्यां सगणो विसंज्ञः ॥ १०.१०.३१ ॥
వారందరినీ చూసి, అత్యంత దుఃఖంతో పీడితుడైన ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు, కౌరవ శ్రేష్ఠుడు, బిగ్గరగా అరిచి, తన పరివారంతో నేలపై పడి స్పృహ కోల్పోయాడు.