મહાભારત · અધ્યાય 10.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.3.1
कृपस्य वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं शुभम् ।
अश्वत्थामा महाराज दुःखशोकसमन्वितः ॥ १०.३.१ ॥
કૃપનું ધર્માર્થયુક્ત શુભ વચન સાંભળીને, હે મહારાજ, દુઃખ અને શોકથી ભરેલો અશ્વત્થામા...
10.3.2
दह्यमानस्तु शोकेन प्रदीप्तेनाग्निना यथा ।
क्रूरं मनस्ततः कृत्वा तावभौ प्रत्यभाषत ॥ १०.३.२ ॥
શોકથી બળતો, પ્રજ્વલિત અગ્નિની જેમ, પછી મનને ક્રૂર બનાવીને તેણે તે બંનેને કહ્યું.
10.3.3
पुरुषेपुरुषे बुद्धिर्याया भवति शोभना ।
तुष्यन्ति च पृथक्सर्वे प्रज्ञया ते स्वयास्वया ॥ १०.३.३ ॥
દરેક માણસમાં જે સારી બુદ્ધિ હોય છે, તેનાથી સૌ પોતપોતાની પ્રજ્ઞાથી અલગ અલગ સંતુષ્ટ થાય છે.
10.3.4
सर्वो हि मन्यते लोक आत्मानं बुद्धिमत्तरम् ।
सर्वस्यात्मा बहुमतः सर्वोत्मानं प्रशंसति ॥ १०.३.४ ॥
દરેક માણસ જગતમાં પોતાને વધુ બુદ્ધિમાન માને છે; દરેકને પોતાનો આત્મા અતિ પ્રિય છે, અને તે પોતાની જ પ્રશંસા કરે છે.
10.3.5
सर्वस्य हि स्वका प्रज्ञा साधुवादे प्रतिष्ठिता ।
परबुद्धिं च निन्दन्ति स्वां प्रशंसन्ति चासकृत् ॥ १०.३.५ ॥
દરેકની પોતાની પ્રજ્ઞા જ સાધુવાદમાં સ્થાપિત છે; તેઓ બીજાની બુદ્ધિની નિંદા કરે છે અને પોતાની વારંવાર પ્રશંસા કરે છે.
10.3.6
कारणान्तरयोगेन येषां संवदते मतिः ।
तेऽन्योन्येन च तुष्यन्ति बहुमन्यन्ति चासकृत् ॥ १०.३.६ ॥
અન્ય કારણોના સંયોગથી જેમની મતિ મળે છે, તેઓ પરસ્પર સંતુષ્ટ થાય છે અને વારંવાર એકબીજાનું સન્માન કરે છે.
10.3.7
तस्यैव तु मनुष्यस्य सासा बुद्धिस्तदातदा ।
कालयोगे विपर्यासं प्राप्यान्योन्यं विपद्यते ॥ १०.३.७ ॥
તે જ માણસની બુદ્ધિ સમયે સમયે બદલાય છે; કાળના યોગે વિપર્યાસ પામીને તે એકબીજાનો નાશ કરે છે.
10.3.8
अनित्यत्वात्तु चित्तानां मनुष्याणां विशेषतः ।
चित्तवैक्लब्यमासाद्य सासा बुद्धिः प्रजायते ॥ १०.३.८ ॥
માણસોનાં ચિત્તો અનિત્ય હોવાથી, ખાસ કરીને ચિત્તની વ્યાકુળતા આવતાં જુદી જુદી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે.
10.3.9
यथा हि वैद्यः कुशलो ज्ञात्वा व्याधिं यथाविधि ।
भैषज्यं कुरुते योगात्प्रशमार्थमिति प्रभो ॥ १०.३.९ ॥
કુશળ વૈદ્ય રોગને વિધિપૂર્વક જાણીને, શમન માટે યોગથી ઔષધ બનાવે છે, હે પ્રભુ.
10.3.10
एवं कार्यस्य योगात्प्रशमार्थमिति प्रभो ।
प्रज्ञया च स्वया युक्त्या तां च गृह्णन्ति वै बुधाः ॥ १०.३.१० ॥
એ જ રીતે કાર્યના યોગથી, હે પ્રભુ, શમન માટે, પોતાની પ્રજ્ઞા અને યુક્તિથી જ્ઞાનીઓ તેને ગ્રહણ કરે છે.
10.3.11
अन्यया यौवने बाल्ये बुद्ध्या भवति मोहितः ।
मध्येऽन्यया जरायां तु सोन्यां रोचयते मतिम् ॥ १०.३.११ ॥
યૌવન અને બાળપણમાં બીજી બુદ્ધિથી માણસ મોહિત થાય છે; મધ્યવયમાં બીજીથી, અને વૃદ્ધાવસ્થામાં તે બીજી જ બુદ્ધિ પસંદ કરે છે.
10.3.12
व्यसन वा महाघोरं समृद्धिं चापि तादृशीम् ।
अवाप्य पुरुषो भोज कुरुते बुद्धिवैकृतम् ॥ १०.३.१२ ॥
હે ભોજ, માણસ અત્યંત ભયંકર વિપત્તિ કે તેવી જ સમૃદ્ધિ પામીને બુદ્ધિમાં વિકાર ઉત્પન્ન કરે છે.
10.3.13
एकस्मिन्नेव पुरुषे सासा बुद्धिस्तदातदा ।
भवत्यनित्या प्रज्ञा हि सा तस्यैव न रोचते ॥ १०.३.१३ ॥
એક જ માણસમાં તે બુદ્ધિ સમયે સમયે બદલાય છે. તે અનિત્ય પ્રજ્ઞા તેને પોતાને જ ગમતી નથી.
10.3.14
निश्चित्य तु यथाप्रज्ञं यां मतिं साधु पश्यति ।
तया प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका ॥ १०.३.१४ ॥
પોતાની પ્રજ્ઞા અનુસાર નિશ્ચય કરીને જે મતિને તે સારી માને છે, તેનાથી જ તે પોતાનો ભાવ કરે છે; તે જ તેના ઉદ્યોગનું કારણ છે.
10.3.15
सर्वो हि पुरुषो भोज साध्वेतदिति निश्चितः ।
कर्तुमारभते प्रीतिं मरणादिषु कर्मसु ॥ १०.३.१५ ॥
હે ભોજ, દરેક માણસ 'આ જ સારું છે' એમ નિશ્ચય કરીને મરણ આદિ કર્મોમાં પણ પ્રેમથી આરંભ કરે છે.
10.3.16
सर्वे हि युक्तां विज्ञाय प्रज्ञां वापि स्वकां नराः ।
चेष्टन्ते विविधां चेष्टां हितमित्येव जानते ॥ १०.३.१६ ॥
બધા માણસો પોતાની યોગ્ય પ્રજ્ઞાને જાણીને વિવિધ પ્રયત્નો કરે છે અને આ જ હિતકારક છે એમ સમજે છે.
10.3.17
उपजाता व्यसनजा येयमद्य मतिर्मम ।
युवयोस्तां प्रवक्ष्यामि सर्वेषां शोकनाशिनीम् ॥ १०.३.१७ ॥
આપત્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી આ જે મતિ આજે મારા મનમાં ઉદ્ભવી છે, તે હું તમને બંનેને કહીશ; તે સૌનો શોક નાશ કરનારી છે.
10.3.18
प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा कर्म तासु विधाय च ।
वर्णेवर्णे समाधत्त ह्येकैकं गुणवत्तरम् ॥ १०.३.१८ ॥
પ્રજાપતિએ પ્રજાઓને સર્જીને, તેમનામાં કર્મો નિયત કરીને, દરેક વર્ણમાં એક-એકને વધુ ગુણવાન તરીકે સ્થાપિત કર્યો.
10.3.19
ब्राह्मणे वेदमग्र्यं तु क्षत्रिये तेज उत्तमम् ।
दाक्ष्यं वैश्ये च शूद्रे च सर्ववर्णानुकूलताम् ॥ १०.३.१९ ॥
બ્રાહ્મણમાં વેદ શ્રેષ્ઠ છે, ક્ષત્રિયમાં ઉત્તમ તેજ, વૈશ્ય અને શૂદ્રમાં કુશળતા, અને સર્વ વર્ણો સાથે અનુકૂળતા.
10.3.20
अदान्तो ब्राह्मणोऽसाधुर्निस्तेजाः क्षत्रियो मृतः ।
अदक्षो निन्द्यते वैश्यः शूद्रश्च प्रतिकूलवान् ॥ १०.३.२० ॥
અસંયમી બ્રાહ્મણ દુષ્ટ છે; તેજહીન ક્ષત્રિય મૃત સમાન છે; અકુશળ વૈશ્ય નિંદાપાત્ર છે; અને પ્રતિકૂળ શૂદ્ર પણ.
10.3.21
सोऽस्मि जातः कुले श्रेष्ठे ब्राह्मणैरभिपूजिते ।
मन्दभाग्यतयाऽस्म्येतं क्षत्रधर्ममनुष्ठितः ॥ १०.३.२१ ॥
બ્રાહ્મણો દ્વારા અત્યંત પૂજિત શ્રેષ્ઠ કુળમાં હું જન્મ્યો છું; કમનસીબીથી હું આ ક્ષત્રિય ધર્મ આચરી રહ્યો છું.
10.3.22
क्षत्रधर्मं विदित्वाऽहं यदि ब्राह्मण्यमाश्रितः ।
प्रकरिष्ये महत्कर्म न मे तत्साधुसम्मतम् ॥ १०.३.२२ ॥
ક્ષત્રિય ધર્મ જાણીને પણ જો હું બ્રાહ્મણત્વ અપનાવી મોટું કર્મ કરું, તો તે સજ્જનોને માન્ય નથી.
10.3.23
धारयित्वा धनुर्दिव्यं दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे ।
पितरं निहतं दृष्ट्वा किन्नु वक्ष्यामि संसदि ॥ १०.३.२३ ॥
દિવ્ય ધનુષ્ય અને દિવ્ય અસ્ત્રો ધારણ કરીને પણ, યુદ્ધમાં પિતાને હણાયેલા જોઈને સભામાં હું શું કહીશ?
10.3.24
सोऽहमद्य यथाकामं क्षत्रधर्ममवाप्य च ।
गन्ताऽस्मि पदवीं राज्ञः पितुश्चापि महात्मनः ॥ १०.३.२४ ॥
હું આજે મનગમતો ક્ષત્રિય ધર્મ પામીને, રાજા અને મહાત્મા પિતાના માર્ગે જ ચાલીશ.
10.3.25
अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विश्वस्ता जितकाशिनः ।
विमुक्तयुग्यकवचा हर्षेण च समन्विताः।
वयं जिता मताश्चैषां श्रान्ता व्यायामकर्शिताः ॥ १०.३.२५ ॥
આજે પાંચાલો વિશ્વાસુ બનીને, પોતાને વિજયી માનીને, રથનાં જોતર અને બખ્તર ઉતારીને, હર્ષથી ભરાઈને ઊંઘશે; તેઓ માને છે કે આપણે હાર્યા છીએ, થાકેલા અને પરિશ્રમથી ક્ષીણ છીએ.
10.3.26
तेषां निशि प्रसुप्तानां सुस्थानां शिबिरे स्वके ।
अवस्कन्दं करिष्यामि शिबिरस्याद्य दुष्करम् ॥ १०.३.२६ ॥
રાત્રે પોતાની છાવણીમાં ઊંઘતા અને નિશ્ચિંત પડેલા તેમના પર આજે હું અચાનક હુમલો કરીશ; આ છાવણી પર હુમલો કરવો દુષ્કર છે.
10.3.27
तानवस्कन्द्य शिबिरे प्रेतभूतानचेतसः ।
सूदयिष्यामि विक्रम्य मघवानिव दानवान् ॥ १०.३.२७ ॥
છાવણીમાં તેમના પર ધસી જઈને, પ્રેત જેવા અચેતન તેમને ઇન્દ્ર દાનવોને જેમ મારે તેમ હું પરાક્રમથી મારી નાખીશ.
10.3.28
अद्य तान्सहितान्सर्वान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
सूदयिष्यामि विक्रम्य कक्षं दीप्त इवानलः ॥ १०.३.२८ ॥
આજે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગળ રાખીને એકઠા થયેલા તે સર્વને હું પરાક્રમથી મારી નાખીશ, જેમ સળગતી આગ સૂકા ઘાસને બાળે તેમ.
10.3.29
निहत्य चैव पाञ्चालाञ्शान्तिं लब्धाऽस्मि सत्तम ॥ १०.३.२९ ॥
હે સત્તમ, પાંચાલોને મારીને જ હું શાંતિ પ્રાપ્ત કરીશ.
10.3.30
पाञ्चालेषु चरिष्यामि सूदयन्नद्य संयुगे ।
पिनाकपाणिः सङ्क्रुद्धः स्वयं रुद्रः पशुष्विव ॥ १०.३.३० ॥
આજે યુદ્ધમાં પાંચાલોની વચ્ચે મારતો ફરીશ, જેમ પિનાક ધારણ કરનાર ક્રુદ્ધ રુદ્ર પોતે પશુઓ વચ્ચે ફરે છે.
10.3.31
अद्याहं सर्वपाञ्चालान्निकृत्या च निकृष्य च ।
अर्दयिष्यामि संहृष्टो रणे पाण्डुसुतांस्तथा।
सूदयिष्यामि सङ्क्रुद्धः पशूनिव पिनाकधृत् ॥ १०.३.३१ ॥
આજે હું બધા પાંચાલોને કાપીને અને ખેંચીને, હર્ષથી યુદ્ધમાં પાંડુપુત્રોને પણ પીડીશ. ક્રોધે ભરાઈ પિનાકધારીની જેમ પશુઓની માફક હું તેમનો સંહાર કરીશ.
10.3.32
अद्याहं सर्वपाञ्चालैः कृत्वा भूमिं शरीरिणीम् ।
प्रहृत्यैकेन शस्त्रेण भविष्याम्यनृणः पितुः ॥ १०.३.३२ ॥
આજે હું બધા પાંચાલોથી પૃથ્વીને દેહધારિણી (લોહીલુહાણ) બનાવી, એક જ શસ્ત્રથી પ્રહાર કરીને પિતાના ઋણથી મુક્ત થઈશ.
10.3.33
दुर्योधनस्य कर्णस्य भीष्मसैन्धवयोरपि ।
गमिष्यामि निशावेलां पदवीमद्य दुर्गमाम् ॥ १०.३.३३ ॥
દુર્યોધન, કર્ણ, ભીષ્મ અને સૈંધવના માર્ગે આજે હું રાત્રિના સમયે તે દુર્ગમ માર્ગ પર જઈશ.
10.3.34
अद्य पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नस्य वै निशि ।
विरात्रे प्रमथिष्यामि पशोरिव शिरो बलात् ॥ १०.३.३४ ॥
આજે રાત્રે, પાંચાલરાજ ધૃષ્ટદ્યુમ્નનું, ઊંડી રાત્રે, પશુના માથાની જેમ બળપૂર્વક માથું હું કચડી નાખીશ.
10.3.35
अद्य पाञ्चालपाण्डूनां शयितानां शिरो निशि ।
खङ्गेन निशितेनाजौ प्रमथिष्यामि गौतम ॥ १०.३.३५ ॥
હે ગૌતમ! આજે રાત્રે રણભૂમિમાં સૂતેલા પાંચાલો અને પાંડવોનાં માથાં તીક્ષ્ણ તલવારથી હું કચડી નાખીશ.
10.3.36
अद्य पाञ्चालसेनां तां निहत्य निशि सौप्तिके ।
कृतकृत्यः सुखी चैव भविष्यामि महामते ॥ १०.३.३६ ॥
હે મહામતિ! આજે રાત્રે, ઊંઘના સમયે તે પાંચાલ સૈન્યનો વધ કરીને હું કૃતકૃત્ય અને સુખી થઈશ.