Mahābhārata · Adhyāya 11.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ ११.१.१ ॥
Habiendo reverenciado a Nārāyaṇa, a Nara y al mejor de los hombres, a la diosa Sarasvatī y a Vyāsa, se debe entonces recitar 'Jaya'. Cuando Duryodhana fue muerto y todo el ejército fue completamente destruido, ¿qué hizo el gran rey Dhṛtarāṣṭra al oírlo, oh sabio?
11.1.2
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.१.२ ॥
Asimismo, ¿qué hicieron el rey kaurava, el hijo de Dharma, el magnánimo, Kṛpa y los demás, aquellos tres?
11.1.3
अश्वत्थाम्नः कृतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्मुत्रं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.१.३ ॥
Cuéntame la acción realizada por Aśvatthāman y las maldiciones mutuamente infligidas, el relato de los acontecimientos que refirió Sañjaya.
11.1.4
हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् ।
पुत्रशोकाभिसन्प्तं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥ ११.१.४ ॥
Cuando los cien hijos fueron muertos, Dhṛtarāṣṭra, señor de la tierra, desdichado como un árbol de rama quebrada, atormentado por el dolor de sus hijos.
11.1.5
ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया समभिप्लुतम् ।
सञ्जयो जयतां श्रेष्ठ राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.५ ॥
Al rey, abrumado por la angustia, caído en silencio meditativo, Sañjaya, el mejor de los victoriosos, pronunció estas palabras.
11.1.6
किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता ।
अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशाम्पते।
निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् ॥ ११.१.६ ॥
¿Por qué te lamentas, gran rey? En el dolor no hay ayuda. Ocho y diez akṣauhiṇīs han sido muertas, oh señor de los hombres; esta tierra conquistada quedará vacía, sola.
11.1.7
नानादिग्भ्यः समागम्य नानाजात्या नराधिपाः ।
सहितास्व पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥ ११.१.७ ॥
Reyes reunidos desde muchas direcciones, de diversos linajes, todos junto con sus hijos han hallado la muerte.
11.1.8
पितॄणां पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
गुरूणां चानुपूर्व्येण ये चान्येऽनुचरा हताः।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप ॥ ११.१.८ ॥
Haz que se celebren en orden debido los ritos fúnebres de los padres, hijos, nietos, parientes, amigos, mayores y los demás servidores que han caído, oh señor de los hombres.
11.1.9
तच्छ्रुत्वा करुणं पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ॥ ११.१.९ ॥
Al oír aquello, atormentado por la matanza de hijos y nietos, el invencible cayó lastimeramente al suelo como un árbol derribado por el viento.
11.1.10
हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहृज्जनः ।
दुःखं नूनं गमिष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ ११.१.१० ॥
Mis hijos han sido muertos, mis ministros han sido muertos, todos mis amigos y allegados han sido muertos; sin duda vagaré por esta tierra en el dolor.
11.1.11
किन्नु बन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाद्य वै ।
लूनपक्षस्य इव मे वैनतेयस्य सञ्जय ॥ ११.१.११ ॥
Oh Sañjaya, ¿de qué sirve hoy esta vida para mí, privado de parientes? Soy como Garuḍa, el hijo de Vinatā, con las alas cortadas.
11.1.12
हृतराज्यो हतसुहृद्वतपुत्रश्च वै तथा ।
न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवांशुमान् ॥ ११.१.१२ ॥
Despojado de mi reino, con mis amigos muertos y mis hijos también muertos, oh gran sabio, no brillaré más, como el sol de rayos menguados.
11.1.13
न कृतं सुहृदां वाक्यं जामद्ग्न्यस्य च ।
सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम। ॥ ११.१.१३ ॥
No atendí las palabras de mis amigos ni las del hijo de Jāmadagni. Y lo que Kṛṣṇa declaró en medio de la asamblea como mi bien, tampoco lo atendí.
11.1.14
अलं वैरेण ते राजन्पुत्रः संगृद्यतामिति ।
तच्च वाक्यमकृत्वाऽहं भृशं तप्यामि दुर्मतिः ॥ ११.१.१४ ॥
"Basta de enemistad, oh rey; acoge a tu hijo." Sin haber atendido esas palabras, yo, de mal juicio, ahora me lamento profundamente.
11.1.15
न हि श्रोताऽस्मि भीष्मस्य शर्मयुक्तं प्रभाषितम् ॥ ११.१.१५ ॥
Ciertamente no escuché las palabras de Bhīṣma, llenas de bienestar.
11.1.16
दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः ।
दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम्।
द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ ११.१.१६ ॥
Al oír el rugido de Duryodhana como de toro, la muerte de Duḥśāsana, la desgracia de Karṇa y el eclipse de Droṇa, el sol, mi corazón se desgarra.
11.1.17
न स्मराम्यात्मनः किञ्चित्पुरा सञ्जय दुष्कृतम् ।
यस्येदं फलमद्येह मया मूढेन भुज्यते ॥ ११.१.१७ ॥
Oh Sañjaya, no recuerdo ninguna mala acción mía en el pasado cuyo fruto yo, el ofuscado, estoy experimentando aquí.
11.1.18
नूनं व्यपकृतं किञ्चिन्मया पूर्वेषु जन्मसु ।
येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ ११.१.१८ ॥
Seguramente en vidas anteriores cometí alguna falta, por la cual el creador me ha puesto en partes de sufrimiento.
11.1.19
परिणामश्च वयसः सर्वबन्धुक्षयश्च मे ।
सुहृन्मित्रविनाशश्च दैवयोगादुपागतः ॥ ११.१.१९ ॥
Ha llegado a mí la vejez, todos mis parientes han sido destruidos, y por el curso del destino han perecido mis bienhechores y amigos.
11.1.20
कोन्वस्ति दुःखिततरो मत्तोऽन्यो हि पुमान्भुवि ॥ ११.१.२० ॥
Pues ¿qué otro hombre hay en la tierra más desdichado que yo?
11.1.21
तन्मामद्यैव पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ ११.१.२१ ॥
Así pues, que hoy mismo me vean los Pāṇḍavas, firmes en sus votos, pues me he puesto en el largo camino abierto hacia el mundo de Brahmā.
11.1.22
तस्य लालप्यमानस्य बहु शोकं विचिन्वतः ।
शोकापहं नरेन्द्रस्य सञ्जयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.२२ ॥
A aquel rey, que lamentaba mucho en su pena y reflexionaba, Sañjaya le dijo estas palabras que quitan el dolor.
11.1.23
शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः ।
शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम ॥ ११.१.२३ ॥
Aparta tu pesar, oh rey; has escuchado de los ancianos las certezas de los Vedas y las diversas tradiciones de los tratados, oh mejor de los reyes.
11.1.24
सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूर्चुर्मुनयः पुरा ।
यथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप ॥ ११.१.२४ ॥
Escucha lo que dijeron los sabios de antaño sobre Sṛñjaya, afligido por el dolor de su hijo, como tus hijos se aferraron al orgullo nacido de la juventud, oh rey.
11.1.25
न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् ।
स्वार्थश्च न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ ११.१.२५ ॥
Tú, codicioso y ávido de frutos, no atendiste las palabras de tus amigos mientras hablaban, ni actuaste en tu propio interés.
11.1.26
असिनैवैकधारेण स्वबुद्ध्या तु विचेष्टितम् ।
प्रायशोऽवृत्तसम्पन्नाः सततं पर्युपासिताः ॥ ११.१.२६ ॥
Tu conducta, guiada por tu propio juicio, es como una espada de un solo filo; y en su mayoría estuviste sirviendo constantemente a hombres de mala conducta.
11.1.27
यस्य दुःशासनो मन्त्री राधेयश्च दुरात्मवान् ।
शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः ॥ ११.१.२७ ॥
Cuyos consejeros eran Duḥśāsana, el malvado Rādheya (Karṇa), el de alma perversa Śakuni y el de mala mente Citrasena;
11.1.28
अनल्पं येन वै सर्वं शल्यभूतं कृतं जगत् ।
कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ११.१.२८ ॥
Por quien todo el mundo fue convertido, como una espina, en gran aflicción, incluso para el anciano de los Kurus, Bhīṣma, para Gāndhārī y para Vidura;
11.1.29
द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वतः ।
कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः ॥ ११.१.२९ ॥
Y para Droṇa, gran rey, para Kṛpa, hijo de Śaradvat, para Kṛṣṇa, oh de poderosos brazos, y para el sabio Nārada.
11.1.30
ऋषीणां च तथाऽन्येषां व्यासस्यामिततेजसः ।
न कृतं तेन वचनं तव पुत्रेण भारत।
क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणां वर्धितं यशः ॥ ११.१.३० ॥
Tu hijo no cumplió la palabra de los sabios y de otros, ni la del fulgurante Vyāsa de esplendor sin medida. ¡Oh Bhārata! Todos los guerreros fueron destruidos, y la fama de los enemigos creció.
11.1.31
अधर्मसंयुतं किञ्चिन्नित्यं युद्धमिति ब्रुवन् ।
मध्यस्थो हि त्वमप्यासीर्न क्षमं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ११.१.३१ ॥
Diciendo que la guerra siempre está unida a alguna injusticia, tú también permaneciste como mediador neutral y no dijiste nada apropiado.
11.1.32
धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ॥ ११.१.३२ ॥
Por ti, portador del yugo, la carga no fue pesada igualmente en la balanza.
11.1.33
आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथाक्रमम् ।
यथा नातीतमर्थं वै पश्चात्तापेन युज्यते ॥ ११.१.३३ ॥
El hombre debe actuar con el debido orden desde el principio, para que después no le aflija el remordimiento por un asunto ya pasado.
11.1.34
पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षितम् ।
पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३४ ॥
Oh rey, por codicia hacia tu hijo quisiste hacer lo que le agradaba; ahora te ha llegado este remordimiento, y no debes afligirte.
11.1.35
मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति ।
स भ्रष्टोमधुलोभेन शोचत्येव यथा भवान् ॥ ११.१.३५ ॥
Quien solo ve la miel y no ve el precipicio, caído por codicia de miel, se lamenta justo como tú.
11.1.36
अर्थान्न शोचन्प्राप्नोति न शोचन्विन्दते सुखम् ।
न शोचञ्श्रियमाप्नोति न शोचन्विन्दते जयम् ॥ ११.१.३६ ॥
Quien no se aflige obtiene riquezas; quien no se aflige encuentra la felicidad. Quien no se aflige obtiene prosperidad; quien no se aflige encuentra la victoria.
11.1.37
स्वयमुत्पादयित्वाऽग्निं परीतस्तेन योऽग्निना ।
दह्यमानः पुनस्तापं भजते न स पण्डितः ॥ ११.१.३७ ॥
Quien, habiendo encendido él mismo un fuego y rodeado por él, arde y vuelve a sufrir el tormento, no es un sabio.
11.1.38
त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः ।
लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ॥ ११.१.३८ ॥
Por ti, junto con tus hijos, avivado por el viento de las palabras y rociado con la manteca de la codicia, se encendió este fuego del hijo de Pṛthā.
11.1.39
तस्मिन्समिद्धे पतिताः शलभा इव ते सुताः ।
तान्केशवाग्निनिर्दग्धान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३९ ॥
En ese fuego encendido cayeron tus hijos como polillas; por aquellos quemados por el fuego de Keśava, no debes lamentarte.
11.1.40
यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप ।
अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ ११.१.४० ॥
Y el rostro que llevas, oh rey, turbio por las lágrimas que caen, esto no se ve en las escrituras, y los sabios no lo alaban.
11.1.41
विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् ।
जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धास्यात्मानमात्मना ॥ ११.१.४१ ॥
Ciertamente, estas chispas queman a los hombres. Abandona la ira con la inteligencia, y por ti mismo, afírmate en ti mismo.
11.1.42
एवमाश्वासितं तेन सञ्जयेन महात्मना ।
विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्वं परन्तप ॥ ११.१.४२ ॥
Así consolado por el magnánimo Sañjaya, Vidura volvió a hablar con sabiduría, oh abrasador de enemigos.