ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ ११.१.१ ॥
ਨਾਰਾਇਣ, ਨਰ ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ 'ਜਯ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
11.1.2
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.१.२ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਮਨਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ?
11.1.3
अश्वत्थाम्नः कृतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्मुत्रं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.१.३ ॥
ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸਰਾਪ—ਸੰਜੈ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸੋ।
11.1.4
हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् ।
पुत्रशोकाभिसन्प्तं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥ ११.१.४ ॥
ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਟੁੱਟੀ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੀਨ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹੀਪਤੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ।
11.1.5
ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया समभिप्लुतम् ।
सञ्जयो जयतां श्रेष्ठ राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.५ ॥
ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੰਜੈ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
11.1.6
किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता ।
अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशाम्पते।
निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् ॥ ११.१.६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੇਵਲ ਸੁੰਨੀ ਰਹੇਗੀ।
11.1.7
नानादिग्भ्यः समागम्य नानाजात्या नराधिपाः ।
सहितास्व पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥ ११.१.७ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
11.1.8
पितॄणां पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
गुरूणां चानुपूर्व्येण ये चान्येऽनुचरा हताः।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप ॥ ११.१.८ ॥
ਪਿਤਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਅਨੁਚਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਓ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
11.1.9
तच्छ्रुत्वा करुणं पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ॥ ११.१.९ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
11.1.10
हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहृज्जनः ।
दुःखं नूनं गमिष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ ११.१.१० ॥
ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਮਾਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਾਂਗਾ।
11.1.11
किन्नु बन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाद्य वै ।
लूनपक्षस्य इव मे वैनतेयस्य सञ्जय ॥ ११.१.११ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੱਜ ਕੀ ਲਾਭ? ਖੰਭ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਵਾਂਗ ਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ।
11.1.12
हृतराज्यो हतसुहृद्वतपुत्रश्च वै तथा ।
न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवांशुमान् ॥ ११.१.१२ ॥
ਰਾਜ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ, ਮਿੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ, ਘਟੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਚਮਕਾਂਗਾ।
11.1.13
न कृतं सुहृदां वाक्यं जामद्ग्न्यस्य च ।
सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम। ॥ ११.१.१३ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਚਨ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ) ਦਾ ਵਚਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।
11.1.14
अलं वैरेण ते राजन्पुत्रः संगृद्यतामिति ।
तच्च वाक्यमकृत्वाऽहं भृशं तप्यामि दुर्मतिः ॥ ११.१.१४ ॥
"ਰਾਜਨ, ਵੈਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਓ" ਉਹ ਵਚਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
11.1.15
न हि श्रोताऽस्मि भीष्मस्य शर्मयुक्तं प्रभाषितम् ॥ ११.१.१५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਉਹ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਚਨ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
11.1.16
दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः ।
दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम्।
द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ ११.१.१६ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਬਲਦ ਵਰਗੀ ਗਰਜ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਧ, ਕਰਨ ਦੀ ਉਲਟ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ-ਸੂਰਜ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਫਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
11.1.17
न स्मराम्यात्मनः किञ्चित्पुरा सञ्जय दुष्कृतम् ।
यस्येदं फलमद्येह मया मूढेन भुज्यते ॥ ११.१.१७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੂਰਖ ਮੈਂ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
11.1.18
नूनं व्यपकृतं किञ्चिन्मया पूर्वेषु जन्मसु ।
येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ ११.१.१८ ॥
ਯਕੀਨਨ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਹੈ।
11.1.19
परिणामश्च वयसः सर्वबन्धुक्षयश्च मे ।
सुहृन्मित्रविनाशश्च दैवयोगादुपागतः ॥ ११.१.१९ ॥
ਬੁਢਾਪਾ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੈਵ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
11.1.20
कोन्वस्ति दुःखिततरो मत्तोऽन्यो हि पुमान्भुवि ॥ ११.१.२० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ?
11.1.21
तन्मामद्यैव पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ ११.१.२१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੰਮੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।
11.1.22
तस्य लालप्यमानस्य बहु शोकं विचिन्वतः ।
शोकापहं नरेन्द्रस्य सञ्जयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.२२ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਜਯ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
11.1.23
शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः ।
शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम ॥ ११.१.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰ; ਤੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
11.1.24
सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूर्चुर्मुनयः पुरा ।
यथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप ॥ ११.१.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ੍ਰਿੰਜਯ ਬਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਸੁਣ; ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਮਾਣ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ।
11.1.25
न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् ।
स्वार्थश्च न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ ११.१.२५ ॥
ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਤੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬੋਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ; ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
11.1.26
असिनैवैकधारेण स्वबुद्ध्या तु विचेष्टितम् ।
प्रायशोऽवृत्तसम्पन्नाः सततं पर्युपासिताः ॥ ११.१.२६ ॥
ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਆਚਰਣ ਇਕ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅਕਸਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
11.1.27
यस्य दुःशासनो मन्त्री राधेयश्च दुरात्मवान् ।
शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः ॥ ११.१.२७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਧੇਯ (ਕਰਨ), ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਦੁਰਮਤੀ ਚਿੱਤਰਸੇਨ ਸਨ;
11.1.28
अनल्पं येन वै सर्वं शल्यभूतं कृतं जगत् ।
कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ११.१.२८ ॥
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਭੀਸ਼ਮ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗ ਦੁਖਦਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ;
11.1.29
द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वतः ।
कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः ॥ ११.१.२९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਪ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਲਈ ਵੀ (ਉਹ ਦੁਖਦਾਈ ਬਣਿਆ)।
11.1.30
ऋषीणां च तथाऽन्येषां व्यासस्यामिततेजसः ।
न कृतं तेन वचनं तव पुत्रेण भारत।
क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणां वर्धितं यशः ॥ ११.१.३० ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਬਚਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਵਧਿਆ।
11.1.31
अधर्मसंयुतं किञ्चिन्नित्यं युद्धमिति ब्रुवन् ।
मध्यस्थो हि त्वमप्यासीर्न क्षमं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ११.१.३१ ॥
ਜੰਗ ਸਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਰਿਹਾ; ਠੀਕ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
11.1.32
धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ॥ ११.१.३२ ॥
ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਭਾਰ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਤੋਲਿਆ ਗਿਆ।
11.1.33
आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथाक्रमम् ।
यथा नातीतमर्थं वै पश्चात्तापेन युज्यते ॥ ११.१.३३ ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੀਤੀ ਗੱਲ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
11.1.34
पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षितम् ।
पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਪਛਤਾਵਾ ਤੈਨੂੰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
11.1.35
मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति ।
स भ्रष्टोमधुलोभेन शोचत्येव यथा भवान् ॥ ११.१.३५ ॥
ਜੋ ਕੇਵਲ ਸ਼ਹਿਦ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੇਠਲੀ ਖੱਡ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
11.1.36
अर्थान्न शोचन्प्राप्नोति न शोचन्विन्दते सुखम् ।
न शोचञ्श्रियमाप्नोति न शोचन्विन्दते जयम् ॥ ११.१.३६ ॥
ਜੋ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਜਿੱਤ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
11.1.37
स्वयमुत्पादयित्वाऽग्निं परीतस्तेन योऽग्निना ।
दह्यमानः पुनस्तापं भजते न स पण्डितः ॥ ११.१.३७ ॥
ਜੋ ਆਪ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਉਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਾਪ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਨਹੀਂ।
11.1.38
त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः ।
लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ॥ ११.१.३८ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਘਿਓ ਨਾਲ ਸਿੰਜ ਕੇ ਪਾਰਥ ਦੀ ਇਹ ਅੱਗ ਬਾਲੀ।
11.1.39
तस्मिन्समिद्धे पतिताः शलभा इव ते सुताः ।
तान्केशवाग्निनिर्दग्धान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३९ ॥
ਉਸ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
11.1.40
यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप ।
अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ ११.१.४० ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮੂੰਹ ਤੂੰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ; ਪੰਡਿਤ ਇਸਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
11.1.41
विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् ।
जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धास्यात्मानमात्मना ॥ ११.१.४१ ॥
ਇਹ ਚਿਣਗਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰ।
11.1.42
एवमाश्वासितं तेन सञ्जयेन महात्मना ।
विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्वं परन्तप ॥ ११.१.४२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸੰਜੇ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਦੁਰ ਨੇ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਪੂਰਬਕ ਕਿਹਾ।