ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 11.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ ११.१.१ ॥
ನಾರಾಯಣನಿಗೆ, ನರನಿಗೆ, ನರೋತ್ತಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ 'ಜಯ' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಹತನಾದಾಗ, ಸೇನೆಯೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾದಾಗ, ಮಹಾರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೇಳಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು, ಓ ಮುನಿಯೇ?
11.1.2
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.१.२ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಕೌರವ ರಾಜನು, ಧರ್ಮಪುತ್ರನು, ಮಹಾಮನಸ್ಕನು, ಕೃಪ ಮೊದಲಾದವರು, ಆ ಮೂವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು?
11.1.3
अश्वत्थाम्नः कृतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्मुत्रं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.१.३ ॥
ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ, ಪರಸ್ಪರ ಉಂಟಾದ ಶಾಪ—ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳು, ಸಂಜಯ ಹೇಳಿದುದನ್ನು.
11.1.4
हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् ।
पुत्रशोकाभिसन्प्तं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥ ११.१.४ ॥
ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ಹತರಾದಾಗ, ಮುರಿದ ಕೊಂಬೆಯ ಮರದಂತೆ ದೀನನಾದ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ಮಹೀಪತಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ.
11.1.5
ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया समभिप्लुतम् ।
सञ्जयो जयतां श्रेष्ठ राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.५ ॥
ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ, ವಿಜಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಜಯನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
11.1.6
किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता ।
अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशाम्पते।
निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् ॥ ११.१.६ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀ? ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲ. ಓ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ, ಎಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಸೇನೆಗಳು ಹತವಾಗಿವೆ; ಈ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
11.1.7
नानादिग्भ्यः समागम्य नानाजात्या नराधिपाः ।
सहितास्व पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥ ११.१.७ ॥
ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ, ನಾನಾ ಜಾತಿಯ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.
11.1.8
पितॄणां पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
गुरूणां चानुपूर्व्येण ये चान्येऽनुचरा हताः।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप ॥ ११.१.८ ॥
ತಂದೆಗಳು, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರು, ಬಂಧುಗಳು, ಮಿತ್ರರು, ಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಹತರಾದ ಇತರ ಅನುಚರರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು, ಓ ನರಾಧಿಪ.
11.1.9
तच्छ्रुत्वा करुणं पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ॥ ११.१.९ ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರ ವಧೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮರದಂತೆ ಆ ದುರ್ಧರ್ಷನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
11.1.10
हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहृज्जनः ।
दुःखं नूनं गमिष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ ११.१.१० ॥
ಪುತ್ರರು ಹತರಾದರು, ಅಮಾತ್ಯರು ಹತರಾದರು, ಎಲ್ಲ ಮಿತ್ರಜನರು ಹತರಾದರು; ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ನಾನು ಅಲೆದಾಡಲೇಬೇಕು.
11.1.11
किन्नु बन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाद्य वै ।
लूनपक्षस्य इव मे वैनतेयस्य सञ्जय ॥ ११.१.११ ॥
ಸಂಜಯ, ಬಂಧುಗಳಿಲ್ಲದ ನನಗೆ ಇಂದು ಈ ಜೀವನದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ವೈನತೇಯನಂತೆ ನಾನಿದ್ದೇನೆ.
11.1.12
हृतराज्यो हतसुहृद्वतपुत्रश्च वै तथा ।
न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवांशुमान् ॥ ११.१.१२ ॥
ರಾಜ್ಯ ಕಸಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮಿತ್ರರು ಹತರಾದರು, ಪುತ್ರರೂ ಹತರಾದರು; ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಕ್ಷೀಣ ಕಿರಣಗಳ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಾನು ಇನ್ನು ಹೊಳೆಯಲಾರೆ.
11.1.13
न कृतं सुहृदां वाक्यं जामद्ग्न्यस्य च ।
सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम। ॥ ११.१.१३ ॥
ಸ್ನೇಹಿತರ ಮಾತನ್ನೂ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಮಗನ (ಪರಶುರಾಮನ) ಮಾತನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ನನಗೆ ಹಿತವೆಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.
11.1.14
अलं वैरेण ते राजन्पुत्रः संगृद्यतामिति ।
तच्च वाक्यमकृत्वाऽहं भृशं तप्यामि दुर्मतिः ॥ ११.१.१४ ॥
"ರಾಜನೇ, ವೈರ ಸಾಕು; ಮಗನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು" ಎಂಬ ಆ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಕೇಳದೆ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಾದ ನಾನು ಈಗ ಬಹಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
11.1.15
न हि श्रोताऽस्मि भीष्मस्य शर्मयुक्तं प्रभाषितम् ॥ ११.१.१५ ॥
ಭೀಷ್ಮನ ಆ ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಮಾತನ್ನೂ ನಾನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.
11.1.16
दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः ।
दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम्।
द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ ११.१.१६ ॥
ದುರ್ಯೋಧನನ ವೃಷಭದಂತೆ ಗರ್ಜನೆ, ದುಃಶಾಸನನ ವಧೆ, ಕರ್ಣನ ವಿಪರೀತ ಸ್ಥಿತಿ, ದ್ರೋಣ-ಸೂರ್ಯನ ಗ್ರಹಣ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಸೀಳಿಹೋಗುತ್ತಿದೆ.
11.1.17
न स्मराम्यात्मनः किञ्चित्पुरा सञ्जय दुष्कृतम् ।
यस्येदं फलमद्येह मया मूढेन भुज्यते ॥ ११.१.१७ ॥
ಸಂಜಯ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಯಾವ ದುಷ್ಕರ್ಮವೂ ನನಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲ; ಅದರ ಫಲವನ್ನೇ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಮೂಢನಾದ ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
11.1.18
नूनं व्यपकृतं किञ्चिन्मया पूर्वेषु जन्मसु ।
येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ ११.१.१८ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿರಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿಧಾತನು ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖದ ಪಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಾನೆ.
11.1.19
परिणामश्च वयसः सर्वबन्धुक्षयश्च मे ।
सुहृन्मित्रविनाशश्च दैवयोगादुपागतः ॥ ११.१.१९ ॥
ವಯಸ್ಸು ಮುದಿತನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ; ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳು ನಾಶವಾದರು; ದೈವಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನ ಮಿತ್ರರೂ ಹಿತೈಷಿಗಳೂ ನಾಶವಾದರು.
11.1.20
कोन्वस्ति दुःखिततरो मत्तोऽन्यो हि पुमान्भुवि ॥ ११.१.२० ॥
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖಿತನಾದ ಬೇರೆ ಪುರುಷನು ಯಾರಿದ್ದಾನೆ?
11.1.21
तन्मामद्यैव पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ ११.१.२१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದೇ ದೃಢವ್ರತರಾದ ಪಾಂಡವರು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಿ; ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ತೆರೆದ ದೀರ್ಘ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.
11.1.22
तस्य लालप्यमानस्य बहु शोकं विचिन्वतः ।
शोकापहं नरेन्द्रस्य सञ्जयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.२२ ॥
ಬಹಳ ಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಸಂಜಯನು ಶೋಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
11.1.23
शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः ।
शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम ॥ ११.१.२३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಶೋಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸು; ನೀನು ಹಿರಿಯರಿಂದ ವೇದದ ನಿಶ್ಚಯಗಳನ್ನೂ ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ, ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
11.1.24
सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूर्चुर्मुनयः पुरा ।
यथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप ॥ ११.१.२४ ॥
ಹಿಂದೆ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಸೃಂಜಯನ ಕುರಿತು ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳು; ಯೌವನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಹೊಂದಿದಂತೆ, ಓ ರಾಜನೇ.
11.1.25
न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् ।
स्वार्थश्च न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ ११.१.२५ ॥
ಲೋಭಿಯಾಗಿ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ನೀನು, ಹಿತೈಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಸ್ವಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
11.1.26
असिनैवैकधारेण स्वबुद्ध्या तु विचेष्टितम् ।
प्रायशोऽवृत्तसम्पन्नाः सततं पर्युपासिताः ॥ ११.१.२६ ॥
ತನ್ನ ಸ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವು ಒಂದೇ ಅಂಚಿನ ಖಡ್ಗದಂತೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸದಾಚಾರವಿಲ್ಲದವರನ್ನೇ ನಿರಂತರ ಸೇವಿಸಿದೆ.
11.1.27
यस्य दुःशासनो मन्त्री राधेयश्च दुरात्मवान् ।
शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः ॥ ११.१.२७ ॥
ಯಾರ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ದುಃಶಾಸನ, ದುರಾತ್ಮನಾದ ರಾಧೇಯ (ಕರ್ಣ), ದುಷ್ಟಾತ್ಮನಾದ ಶಕುನಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಮತಿಯಾದ ಚಿತ್ರಸೇನ ಇದ್ದರೋ;
11.1.28
अनल्पं येन वै सर्वं शल्यभूतं कृतं जगत् ।
कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ११.१.२८ ॥
ಯಾರಿಂದ ಕುರುವೃದ್ಧ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ, ಗಾಂಧಾರಿಗೆ, ವಿದುರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೇ ಮುಳ್ಳಿನಂತಹ ಕಷ್ಟ ಉಂಟಾಯಿತೋ;
11.1.29
द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वतः ।
कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः ॥ ११.१.२९ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ! ದ್ರೋಣನಿಗೆ, ಶರದ್ವಂತನ ಮಗ ಕೃಪನಿಗೆ, ಮಹಾಬಾಹುವೇ! ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾರದನಿಗೆ ಕೂಡ (ಅದು ಕಷ್ಟವೇ).
11.1.30
ऋषीणां च तथाऽन्येषां व्यासस्यामिततेजसः ।
न कृतं तेन वचनं तव पुत्रेण भारत।
क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणां वर्धितं यशः ॥ ११.१.३० ॥
ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು, ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿ ವ್ಯಾಸನ ಮಾತನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಮಗ ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ! ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ನಾಶವಾದರು; ಶತ್ರುಗಳ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿತು.
11.1.31
अधर्मसंयुतं किञ्चिन्नित्यं युद्धमिति ब्रुवन् ।
मध्यस्थो हि त्वमप्यासीर्न क्षमं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ११.१.३१ ॥
ಯುದ್ಧವು ಸದಾ ಕೆಲವು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ನೀನೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೆ; ಯೋಗ್ಯವಾದುದೇನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.
11.1.32
धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ॥ ११.१.३२ ॥
ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವ ನಿನ್ನಿಂದ ಆ ಭಾರವನ್ನು ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ತೂಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
11.1.33
आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथाक्रमम् ।
यथा नातीतमर्थं वै पश्चात्तापेन युज्यते ॥ ११.१.३३ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ಆದಿಯಲ್ಲೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಆಗ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
11.1.34
पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षितम् ।
पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪುತ್ರಾಸೆಯಿಂದ ನೀನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದೆ; ಈಗ ಈ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ನಿನಗೆ ಬಂದಿದೆ, ನೀನು ಶೋಕಿಸುವುದು ತಕ್ಕುದಲ್ಲ.
11.1.35
मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति ।
स भ्रष्टोमधुलोभेन शोचत्येव यथा भवान् ॥ ११.१.३५ ॥
ಜೇನನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿ, ಆ ಪ್ರಪಾತವನ್ನು ನೋಡದವನು, ಜೇನಿನ ಲೋಭದಿಂದ ಬಿದ್ದು, ನೀನು ಈಗ ದುಃಖಿಸುವಂತೆಯೇ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ.
11.1.36
अर्थान्न शोचन्प्राप्नोति न शोचन्विन्दते सुखम् ।
न शोचञ्श्रियमाप्नोति न शोचन्विन्दते जयम् ॥ ११.१.३६ ॥
ದುಃಖಿಸದವನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದುಃಖಿಸದವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖಿಸದವನು ಶ್ರೀಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದುಃಖಿಸದವನು ಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
11.1.37
स्वयमुत्पादयित्वाऽग्निं परीतस्तेन योऽग्निना ।
दह्यमानः पुनस्तापं भजते न स पण्डितः ॥ ११.१.३७ ॥
ತಾನೇ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಸುಡುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಪಂಡಿತನಲ್ಲ.
11.1.38
त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः ।
लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ॥ ११.१.३८ ॥
ನೀನೇ ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಲೋಭವೆಂಬ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಸುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಪಾರ್ಥನ ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದೆ.
11.1.39
तस्मिन्समिद्धे पतिताः शलभा इव ते सुताः ।
तान्केशवाग्निनिर्दग्धान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३९ ॥
ಆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಪತಂಗಗಳಂತೆ ಬಿದ್ದರು. ಕೇಶವನ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸಬಾರದು.
11.1.40
यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप ।
अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ ११.१.४० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೀನು ಹೊತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಾರದ್ದು; ಪಂಡಿತರು ಇದನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ.
11.1.41
विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् ।
जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धास्यात्मानमात्मना ॥ ११.१.४१ ॥
ಇವು ಕಿಡಿಗಳಂತೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸುಡುತ್ತವೆ. ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡು; ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿಕೊ.
11.1.42
एवमाश्वासितं तेन सञ्जयेन महात्मना ।
विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्वं परन्तप ॥ ११.१.४२ ॥
ಹೀಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಸಂಜಯನಿಂದ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ವಿದುರನು, ಓ ಶತ್ರುತಾಪಕನೇ, ಮತ್ತೆ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.