ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ ११.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ନରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାପରେ 'ଜୟ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ମୁନି, ମହାରାଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶୁଣି କ'ଣ କଲେ?
11.1.2
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.१.२ ॥
ସେହିପରି କୌରବ ରାଜା, ଧର୍ମପୁତ୍ର, ମହାମନା, କୃପ ପ୍ରଭୃତି ଏବଂ ସେହି ତିନିଜଣ କଣ କଲେ?
11.1.3
अश्वत्थाम्नः कृतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्मुत्रं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.१.३ ॥
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ କୃତ କର୍ମ ଓ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ—ସଞ୍ଜୟ ଯାହା କହିଥିଲେ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୁହ।
11.1.4
हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् ।
पुत्रशोकाभिसन्प्तं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥ ११.१.४ ॥
ଶହେ ପୁତ୍ର ହତ ହେବାରୁ, ଭଗ୍ନ ଶାଖା ବିଶିଷ୍ଟ ବୃକ୍ଷ ପରି ଦୀନ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର।
11.1.5
ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया समभिप्लुतम् ।
सञ्जयो जयतां श्रेष्ठ राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.५ ॥
ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ, ଧ୍ୟାନରେ ମୌନ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଞ୍ଜୟ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
11.1.6
किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता ।
अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशाम्पते।
निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् ॥ ११.१.६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ଶୋକରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆଠ ଓ ଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ହତ ହୋଇଛି; ଜୟ ହୋଇଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ରହିବ।
11.1.7
नानादिग्भ्यः समागम्य नानाजात्या नराधिपाः ।
सहितास्व पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥ ११.१.७ ॥
ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ନରପତିମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
11.1.8
पितॄणां पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
गुरूणां चानुपूर्व्येण ये चान्येऽनुचरा हताः।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप ॥ ११.१.८ ॥
ପିତୃମାନଙ୍କ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଏବଂ ହତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଚରମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ କରାଅ, ହେ ନରାଧିପ।
11.1.9
तच्छ्रुत्वा करुणं पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ॥ ११.१.९ ॥
ତାହା ଶୁଣି ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କ ବଧରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ବାତ୍ୟାରେ ଉନ୍ମୂଳିତ ବୃକ୍ଷ ପରି କରୁଣ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
11.1.10
हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहृज्जनः ।
दुःखं नूनं गमिष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ ११.१.१० ॥
ପୁତ୍ରମାନେ ହତ, ଅମାତ୍ୟମାନେ ହତ, ସମସ୍ତ ସୁହୃଦଜନ ହତ; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦୁଃଖରେ ବିଚରଣ କରିବି।
11.1.11
किन्नु बन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाद्य वै ।
लूनपक्षस्य इव मे वैनतेयस्य सञ्जय ॥ ११.१.११ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ବନ୍ଧୁହୀନ ମୋ ଜୀବନରେ ଆଜି କ'ଣ ଲାଭ? ପକ୍ଷ କଟା ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ଼)ଙ୍କ ପରି ମୁଁ ଅଛି।
11.1.12
हृतराज्यो हतसुहृद्वतपुत्रश्च वै तथा ।
न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवांशुमान् ॥ ११.१.१२ ॥
ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ସୁହୃଦମାନେ ହତ, ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ; ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, କ୍ଷୀଣ କିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ମୁଁ ଆଉ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବି ନାହିଁ।
11.1.13
न कृतं सुहृदां वाक्यं जामद्ग्न्यस्य च ।
सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम। ॥ ११.१.१३ ॥
ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମୁଁ ମାନି ନ ଥିଲି। ସଭା ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ମୋ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ମାନି ନ ଥିଲି।
11.1.14
अलं वैरेण ते राजन्पुत्रः संगृद्यतामिति ।
तच्च वाक्यमकृत्वाऽहं भृशं तप्यामि दुर्मतिः ॥ ११.१.१४ ॥
"ହେ ରାଜନ୍, ବୈର ଯଥେଷ୍ଟ; ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର" ସେହି ବାକ୍ୟ ମୁଁ ମାନି ନ ଥିଲି, ଏବଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମୁଁ ଏବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁତାପ କରୁଛି।
11.1.15
न हि श्रोताऽस्मि भीष्मस्य शर्मयुक्तं प्रभाषितम् ॥ ११.१.१५ ॥
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସେହି କଲ୍ୟାଣକାରୀ ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣି ନ ଥିଲି।
11.1.16
दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः ।
दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम्।
द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ ११.१.१६ ॥
ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ବୃଷଭ ପରି ଗର୍ଜନ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ବଧ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବିପରୀତ ଦଶା ଏବଂ ଦ୍ରୋଣ-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗ୍ରହଣ ଶୁଣି ମୋ ହୃଦୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।
11.1.17
न स्मराम्यात्मनः किञ्चित्पुरा सञ्जय दुष्कृतम् ।
यस्येदं फलमद्येह मया मूढेन भुज्यते ॥ ११.१.१७ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ପୂର୍ବରେ ମୁଁ କରିଥିବା କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ମୋର ସ୍ମରଣରେ ନାହିଁ; ଯାହାର ଫଳ ଆଜି ଏଠାରେ ମୂଢ଼ ମୁଁ ଭୋଗୁଛି।
11.1.18
नूनं व्यपकृतं किञ्चिन्मया पूर्वेषु जन्मसु ।
येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ ११.१.१८ ॥
ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କିଛି ଅନୁଚିତ କରିଥିବି; ଯେଉଁଥିପାଇଁ ବିଧାତା ମୋତେ ଦୁଃଖର ଭାଗରେ ନିୟୋଜିତ କରିଛନ୍ତି।
11.1.19
परिणामश्च वयसः सर्वबन्धुक्षयश्च मे ।
सुहृन्मित्रविनाशश्च दैवयोगादुपागतः ॥ ११.१.१९ ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି; ମୋର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ କ୍ଷୟ ପାଇଛନ୍ତି; ଦୈବଯୋଗରେ ମୋର ସୁହୃଦ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
11.1.20
कोन्वस्ति दुःखिततरो मत्तोऽन्यो हि पुमान्भुवि ॥ ११.१.२० ॥
ପୃଥିବୀରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ଆଉ କେଉଁ ପୁରୁଷ ଅଛି?
11.1.21
तन्मामद्यैव पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ ११.१.२१ ॥
ତେଣୁ ଆଜି ହିଁ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଖୋଲା ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ଠିଆ ହୋଇଛି।
11.1.22
तस्य लालप्यमानस्य बहु शोकं विचिन्वतः ।
शोकापहं नरेन्द्रस्य सञ्जयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.२२ ॥
ଶୋକରେ ବହୁ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଓ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୟ ଶୋକ ହରଣ କରୁଥିବା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
11.1.23
शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः ।
शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम ॥ ११.१.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୋକ ଦୂର କର; ତୁମେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କଠାରୁ ବେଦର ନିଶ୍ଚୟ ଓ ବିବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର-ପରମ୍ପରା ଶୁଣିଛ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।
11.1.24
सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूर्चुर्मुनयः पुरा ।
यथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप ॥ ११.१.२४ ॥
ପୂର୍ବରେ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁନିମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ ଶୁଣ; ଯୌବନରୁ ଜାତ ଦର୍ପ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଧରିଥିଲେ, ହେ ନୃପ।
11.1.25
न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् ।
स्वार्थश्च न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ ११.१.२५ ॥
ଲୋଭୀ ଓ ଫଳଲୋଭୀ ତୁମେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧ୍ୟାନ ଦେଲ ନାହିଁ; ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କିଛି କଲ ନାହିଁ।
11.1.26
असिनैवैकधारेण स्वबुद्ध्या तु विचेष्टितम् ।
प्रायशोऽवृत्तसम्पन्नाः सततं पर्युपासिताः ॥ ११.१.२६ ॥
ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ କରାଯାଇଥିବା ଆଚରଣ ଏକଧାରୀ ଖଡ୍ଗ ପରି; ପ୍ରାୟଶଃ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଭଲ ନଥିଲା, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ତୁମେ ନିରନ୍ତର ସେବା କରିଥିଲ।
11.1.27
यस्य दुःशासनो मन्त्री राधेयश्च दुरात्मवान् ।
शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः ॥ ११.१.२७ ॥
ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଶାସନ, ଦୁରାତ୍ମା ରାଧେୟ (କର୍ଣ୍ଣ), ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶକୁନି ଓ ଦୁର୍ମତି ଚିତ୍ରସେନ ଥିଲେ;
11.1.28
अनल्पं येन वै सर्वं शल्यभूतं कृतं जगत् ।
कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ११.१.२८ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଜଗତ କଣ୍ଟା ପରି ଦୁଃଖଦାୟକ କରାଯାଇଛି;
11.1.29
द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वतः ।
कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः ॥ ११.१.२९ ॥
ହେ ମହାରାଜ! ଦ୍ରୋଣ, ଶରଦ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ହେ ମହାବାହୁ! କୃଷ୍ଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନାରଦଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ (ତାହା ଦୁଃଖଦାୟକ ହେଲା)।
11.1.30
ऋषीणां च तथाऽन्येषां व्यासस्यामिततेजसः ।
न कृतं तेन वचनं तव पुत्रेण भारत।
क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणां वर्धितं यशः ॥ ११.१.३० ॥
ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ, ଏବଂ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁତ୍ର ମାନି ନଥିଲା। ହେ ଭାରତ! ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଯଶ ବଢ଼ିଲା।
11.1.31
अधर्मसंयुतं किञ्चिन्नित्यं युद्धमिति ब्रुवन् ।
मध्यस्थो हि त्वमप्यासीर्न क्षमं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ११.१.३१ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ସର୍ବଦା କିଛି ନା କିଛି ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହି ତୁମେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ ରହିଲ; ଉପଯୁକ୍ତ କିଛି କହିଲ ନାହିଁ।
11.1.32
धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ॥ ११.१.३२ ॥
ଭାର ବହନକାରୀ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭାର ତୁଳାରେ ସମାନ ଭାବେ ଓଜନ ହୋଇ ନାହିଁ।
11.1.33
आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथाक्रमम् ।
यथा नातीतमर्थं वै पश्चात्तापेन युज्यते ॥ ११.१.३३ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ଯଥାକ୍ରମେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଅତୀତ ବିଷୟ ପାଇଁ ପରେ ଅନୁତାପ ନ ହୁଏ।
11.1.34
पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षितम् ।
पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପୁତ୍ରଲୋଭରେ ତୁମେ ତାହାର ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲ; ଏବେ ଏହି ଅନୁତାପ ତୁମକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
11.1.35
मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति ।
स भ्रष्टोमधुलोभेन शोचत्येव यथा भवान् ॥ ११.१.३५ ॥
ଯେ କେବଳ ମହୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ତଳର ଖାଦ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେ ମହୁ ଲୋଭରେ ପତିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଶୋକ କରେ।
11.1.36
अर्थान्न शोचन्प्राप्नोति न शोचन्विन्दते सुखम् ।
न शोचञ्श्रियमाप्नोति न शोचन्विन्दते जयम् ॥ ११.१.३६ ॥
ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ଧନ ପାଏ; ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ସୁଖ ପାଏ। ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ଶ୍ରୀ ପାଏ; ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ଜୟ ପାଏ।
11.1.37
स्वयमुत्पादयित्वाऽग्निं परीतस्तेन योऽग्निना ।
दह्यमानः पुनस्तापं भजते न स पण्डितः ॥ ११.१.३७ ॥
ଯିଏ ନିଜେ ଅଗ୍ନି ଜାଳି ସେହି ଅଗ୍ନିରେ ଘେରି ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ପୁଣି ତାପ ଭୋଗେ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ।
11.1.38
त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः ।
लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ॥ ११.१.३८ ॥
ତୁମେ ନିଜେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ବାକ୍ୟ-ବାୟୁରେ ପ୍ରେରିତ ଏବଂ ଲୋଭ-ଘୃତରେ ସିକ୍ତ କରି ପାର୍ଥଙ୍କ ଏହି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳାଇଛ।
11.1.39
तस्मिन्समिद्धे पतिताः शलभा इव ते सुताः ।
तान्केशवाग्निनिर्दग्धान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३९ ॥
ସେହି ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ପତଙ୍ଗ ପରି ପଡ଼ିଲେ। କେଶବଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
11.1.40
यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप ।
अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ ११.१.४० ॥
ହେ ନୃପ, ଅଶ୍ରୁପାତରେ କଳୁଷିତ ଯେଉଁ ମୁଖ ତୁମେ ବହୁଛ, ତାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
11.1.41
विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् ।
जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धास्यात्मानमात्मना ॥ ११.१.४१ ॥
ଏମାନେ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ପରି ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିରେ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର; ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କର।
11.1.42
एवमाश्वासितं तेन सञ्जयेन महात्मना ।
विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्वं परन्तप ॥ ११.१.४२ ॥
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ବିଦୁର, ହେ ପରନ୍ତପ, ପୁଣି ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କହିଲେ।