മഹാഭാരതം · അധ്യായം 11.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
धृतराष्ट्रो महाराज श्रुत्वा किमकरोन्मुने ॥ ११.१.१ ॥
നാരായണനെയും നരനെയും നരോത്തമനെയും നമസ്കരിച്ച്, ദേവി സരസ്വതിയെയും വ്യാസനെയും നമസ്കരിച്ച്, പിന്നെ 'ജയ' എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. ദുര്യോധനൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും സേന മുഴുവൻ നശിച്ചപ്പോഴും മഹാരാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ കേട്ടിട്ട് എന്തു ചെയ്തു, മുനേ?
11.1.2
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.१.२ ॥
അതുപോലെ കൗരവരാജാവ്, ധർമ്മപുത്രൻ, മഹാമനസ്കൻ, കൃപൻ തുടങ്ങിയവർ, ആ മൂവരും എന്തു ചെയ്തു?
11.1.3
अश्वत्थाम्नः कृतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्मुत्रं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.१.३ ॥
അശ്വത്ഥാമാവ് ചെയ്ത കർമ്മവും പരസ്പരം ഉണ്ടായ ശാപവും—സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞ വൃത്താന്തം പറയൂ.
11.1.4
हते पुत्रशते दीनं छिन्नशाखमिव द्रुमम् ।
पुत्रशोकाभिसन्प्तं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ॥ ११.१.४ ॥
നൂറു പുത്രന്മാരും വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഒടിഞ്ഞ ശാഖയുള്ള മരംപോലെ ദീനനായി, പുത്രശോകത്താൽ വെന്തുരുകിയ മഹീപതി ധൃതരാഷ്ട്രൻ.
11.1.5
ध्यानमूकत्वमापन्नं चिन्तया समभिप्लुतम् ।
सञ्जयो जयतां श्रेष्ठ राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.५ ॥
ചിന്തയാൽ മൂടപ്പെട്ട്, ധ്യാനത്തിൽ മൂകനായി നിന്ന രാജാവിനോട്, ജയിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സഞ്ജയൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
11.1.6
किं शोचसि महाराज नास्ति शोके सहायता ।
अक्षौहिण्यो हताश्चाष्टौ दश चैव विशाम्पते।
निर्जितेयं वसुमती शून्या स्थास्यति केवलम् ॥ ११.१.६ ॥
മഹാരാജാവേ, എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു? ശോകത്തിൽ സഹായമില്ല. ജനപതേ, എട്ടും പത്തും അക്ഷൗഹിണികൾ വധിക്കപ്പെട്ടു; ജയിക്കപ്പെട്ട ഈ ഭൂമി ശൂന്യമായി മാത്രം നിലനിൽക്കും.
11.1.7
नानादिग्भ्यः समागम्य नानाजात्या नराधिपाः ।
सहितास्व पुत्रेण सर्वे वै निधनं गताः ॥ ११.१.७ ॥
വിവിധ ദിക്കുകളിൽ നിന്ന് ഒത്തുചേർന്ന, വിവിധ ജാതികളിലെ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം പുത്രന്മാരോടൊപ്പം മരണമടഞ്ഞു.
11.1.8
पितॄणां पुत्रपौत्राणां ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
गुरूणां चानुपूर्व्येण ये चान्येऽनुचरा हताः।
प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयस्व नराधिप ॥ ११.१.८ ॥
പിതാക്കന്മാർക്കും പുത്രപൗത്രന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും, കൊല്ലപ്പെട്ട മറ്റ് അനുചരന്മാർക്കും ക്രമപ്രകാരം പ്രേതകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യിക്കുക, നരാധിപാ.
11.1.9
तच्छ्रुत्वा करुणं पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
पपात भुवि दुर्धर्षो वाताहत इव द्रुमः ॥ ११.१.९ ॥
അത് കേട്ട്, പുത്രപൗത്രന്മാരുടെ വധത്താൽ പീഡിതനായി, കാറ്റേറ്റ് വീണ മരംപോലെ ആ ദുർധർഷൻ കരുണമായി നിലത്തു വീണു.
11.1.10
हतपुत्रो हतामात्यो हतसर्वसुहृज्जनः ।
दुःखं नूनं गमिष्यामि विचरन्पृथिवीमिमाम् ॥ ११.१.१० ॥
പുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു, മന്ത്രിമാർ വധിക്കപ്പെട്ടു, സുഹൃത്തുക്കളെല്ലാം വധിക്കപ്പെട്ടു; ഈ ഭൂമിയിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഞാൻ അലയേണ്ടിവരും.
11.1.11
किन्नु बन्धुविहीनस्य जीवितेन ममाद्य वै ।
लूनपक्षस्य इव मे वैनतेयस्य सञ्जय ॥ ११.१.११ ॥
സഞ്ജയാ, ബന്ധുക്കളില്ലാത്ത എനിക്ക് ഇന്ന് ഈ ജീവിതംകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? ചിറകറ്റ വൈനതേയനെപ്പോലെയല്ലോ ഞാൻ.
11.1.12
हृतराज्यो हतसुहृद्वतपुत्रश्च वै तथा ।
न भ्राजिष्ये महाप्राज्ञ क्षीणरश्मिरिवांशुमान् ॥ ११.१.१२ ॥
രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, സുഹൃത്തുക്കൾ വധിക്കപ്പെട്ടു, പുത്രന്മാരും വധിക്കപ്പെട്ടു; മഹാപ്രാജ്ഞാ, ക്ഷീണിച്ച രശ്മികളുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ ഞാൻ ഇനി പ്രകാശിക്കില്ല.
11.1.13
न कृतं सुहृदां वाक्यं जामद्ग्न्यस्य च ।
सभामध्ये तु कृष्णेन यच्छ्रेयोऽभिहितं मम। ॥ ११.१.१३ ॥
സുഹൃത്തുക്കളുടെ വാക്കും ജമദഗ്നിപുത്രന്റെ (പരശുരാമന്റെ) വാക്കും ഞാൻ സ്വീകരിച്ചില്ല. സഭാമധ്യത്തിൽ കൃഷ്ണൻ എനിക്ക് നന്മയെന്ന് പറഞ്ഞതും ഞാൻ സ്വീകരിച്ചില്ല.
11.1.14
अलं वैरेण ते राजन्पुत्रः संगृद्यतामिति ।
तच्च वाक्यमकृत्वाऽहं भृशं तप्यामि दुर्मतिः ॥ ११.१.१४ ॥
"രാജാവേ, വൈരം മതി; പുത്രനെ സ്വീകരിക്കൂ" എന്ന ആ വാക്ക് ഞാൻ സ്വീകരിക്കാതെ, ദുർബുദ്ധിയായ ഞാൻ ഇപ്പോൾ അത്യധികം പശ്ചാത്തപിക്കുന്നു.
11.1.15
न हि श्रोताऽस्मि भीष्मस्य शर्मयुक्तं प्रभाषितम् ॥ ११.१.१५ ॥
ഭീഷ്മരുടെ ആ ശുഭകരമായ വാക്ക് ഞാൻ കേട്ടില്ല.
11.1.16
दुर्योधनस्य च तथा वृषभस्येव नर्दतः ।
दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम्।
द्रोणसूर्योपरागं च हृदयं मे विदीर्यते ॥ ११.१.१६ ॥
ദുര്യോധനന്റെ കാളയെപ്പോലുള്ള ഗർജ്ജനം, ദുഃശാസനവധം, കർണന്റെ വിപരീതസ്ഥിതി, ദ്രോണരാകുന്ന സൂര്യന്റെ ഗ്രഹണം ഇവ കേട്ട് എന്റെ ഹൃദയം പിളരുന്നു.
11.1.17
न स्मराम्यात्मनः किञ्चित्पुरा सञ्जय दुष्कृतम् ।
यस्येदं फलमद्येह मया मूढेन भुज्यते ॥ ११.१.१७ ॥
സഞ്ജയാ, മുൻപ് ഞാൻ ചെയ്ത ഒരു ദുഷ്കർമ്മവും എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല; അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇന്ന് ഇവിടെ മൂഢനായ ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നത്.
11.1.18
नूनं व्यपकृतं किञ्चिन्मया पूर्वेषु जन्मसु ।
येन मां दुःखभागेषु धाता कर्मसु युक्तवान् ॥ ११.१.१८ ॥
തീർച്ചയായും, മുൻ ജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ എന്തോ തെറ്റ് ചെയ്തിരിക്കണം; അതിനാലാണ് വിധാതാവ് എന്നെ ദുഃഖഭാഗങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ചത്.
11.1.19
परिणामश्च वयसः सर्वबन्धुक्षयश्च मे ।
सुहृन्मित्रविनाशश्च दैवयोगादुपागतः ॥ ११.१.१९ ॥
വാർദ്ധക്യം എന്നെ എത്തി; എന്റെ എല്ലാ ബന്ധുക്കളും നശിച്ചു; ദൈവയോഗത്താൽ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും മിത്രങ്ങളും നശിച്ചു.
11.1.20
कोन्वस्ति दुःखिततरो मत्तोऽन्यो हि पुमान्भुवि ॥ ११.१.२० ॥
ഈ ഭൂമിയിൽ എന്നെക്കാൾ ദുഃഖിതനായ മറ്റൊരു പുരുഷൻ ആരുണ്ട്?
11.1.21
तन्मामद्यैव पश्यन्तु पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विवृतं ब्रह्मलोकस्य दीर्घमध्वानमास्थितम् ॥ ११.१.२१ ॥
അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ ദൃഢവ്രതരായ പാണ്ഡവർ എന്നെ കാണട്ടെ; ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കുള്ള തുറന്ന ദീർഘവഴിയിൽ ഞാൻ നിൽക്കുന്നു.
11.1.22
तस्य लालप्यमानस्य बहु शोकं विचिन्वतः ।
शोकापहं नरेन्द्रस्य सञ्जयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१.२२ ॥
വളരെ ദുഃഖത്താൽ വിലപിച്ചും ചിന്തിച്ചുമിരുന്ന ആ രാജാവിനോട് സഞ്ജയൻ ദുഃഖം ശമിപ്പിക്കുന്ന ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
11.1.23
शोकं राजन्व्यपनुद श्रुतास्ते वेदनिश्चयाः ।
शास्त्रागमाश्च विविधा वृद्धेभ्यो नृपसत्तम ॥ ११.१.२३ ॥
രാജാവേ, ദുഃഖം അകറ്റുക; വൈദിക നിശ്ചയങ്ങളും പലവിധ ശാസ്ത്ര പാരമ്പര്യങ്ങളും നീ വൃദ്ധന്മാരിൽനിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ, നൃപശ്രേഷ്ഠാ.
11.1.24
सृञ्जये पुत्रशोकार्ते यदूर्चुर्मुनयः पुरा ।
यथा यौवनजं दर्पमास्थिते ते सुते नृप ॥ ११.१.२४ ॥
മുൻകാലത്ത് പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായ സൃഞ്ജയനെക്കുറിച്ച് മുനിമാർ പറഞ്ഞത് കേൾക്കുക; യൗവനത്തിൽനിന്ന് ജനിച്ച അഹങ്കാരം നിന്റെ പുത്രന്മാർ സ്വീകരിച്ചതുപോലെ, രാജാവേ.
11.1.25
न त्वया सुहृदां वाक्यं ब्रुवतामवधारितम् ।
स्वार्थश्च न कृतः कश्चिल्लुब्धेन फलगृद्धिना ॥ ११.१.२५ ॥
ലോഭിയും ഫലമോഹിയുമായ നീ, സുഹൃത്തുക്കൾ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല; സ്വന്തം നന്മയ്ക്കായി ഒന്നും ചെയ്തതുമില്ല.
11.1.26
असिनैवैकधारेण स्वबुद्ध्या तु विचेष्टितम् ।
प्रायशोऽवृत्तसम्पन्नाः सततं पर्युपासिताः ॥ ११.१.२६ ॥
സ്വന്തം ബുദ്ധിയാൽ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി ഒറ്റമൂർച്ചയുള്ള വാൾ പോലെയാണ്; മിക്കപ്പോഴും സദാചാരമില്ലാത്തവരെയാണ് നീ നിരന്തരം സേവിച്ചത്.
11.1.27
यस्य दुःशासनो मन्त्री राधेयश्च दुरात्मवान् ।
शकुनिश्चैव दुष्टात्मा चित्रसेनश्च दुर्मतिः ॥ ११.१.२७ ॥
ആരുടെ മന്ത്രിമാർ ദുഃശാസനനും ദുരാത്മാവായ രാധേയനും (കർണ്ണൻ), ദുഷ്ടാത്മാവായ ശകുനിയും, ദുർമതിയായ ചിത്രസേനനുമായിരുന്നുവോ;
11.1.28
अनल्पं येन वै सर्वं शल्यभूतं कृतं जगत् ।
कुरुवृद्धस्य भीष्मस्य गान्धार्या विदुरस्य च ॥ ११.१.२८ ॥
ആരാൽ കുരുവൃദ്ധനായ ഭീഷ്മർക്കും ഗാന്ധാരിക്കും വിദുരർക്കും ലോകം മുഴുവനും മുള്ളുപോലെ വേദനയായി മാറിയോ;
11.1.29
द्रोणस्य च महाराज कृपस्य च शरद्वतः ।
कृष्णस्य च महाबाहो नारदस्य च धीमतः ॥ ११.१.२९ ॥
മഹാരാജാവേ! ദ്രോണർക്കും, ശരദ്വാന്റെ പുത്രനായ കൃപർക്കും, മഹാബാഹുവായ കൃഷ്ണർക്കും, ബുദ്ധിമാനായ നാരദർക്കും (അത് വേദനയായി).
11.1.30
ऋषीणां च तथाऽन्येषां व्यासस्यामिततेजसः ।
न कृतं तेन वचनं तव पुत्रेण भारत।
क्षपिताः क्षत्रियाः सर्वे शत्रूणां वर्धितं यशः ॥ ११.१.३० ॥
ഋഷിമാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും, അമിത തേജസ്വിയായ വ്യാസന്റെയും വാക്ക് നിന്റെ പുത്രൻ പാലിച്ചില്ല. ഭാരതാ! ക്ഷത്രിയരെല്ലാം നശിച്ചു; ശത്രുക്കളുടെ യശസ്സ് വർദ്ധിച്ചു.
11.1.31
अधर्मसंयुतं किञ्चिन्नित्यं युद्धमिति ब्रुवन् ।
मध्यस्थो हि त्वमप्यासीर्न क्षमं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ११.१.३१ ॥
യുദ്ധം എപ്പോഴും എന്തെങ്കിലും അധർമ്മത്തോട് കൂടിയതാണ് എന്നു പറഞ്ഞ്, നീയും മധ്യസ്ഥനായി നിന്നു; യോജിച്ചതൊന്നും പറഞ്ഞില്ല.
11.1.32
धूर्धरेण त्वया भारस्तुलया न समं धृतः ॥ ११.१.३२ ॥
ഭാരം വഹിക്കുന്ന നിന്നാൽ ആ ഭാരം തുലാസിൽ തുല്യമായി തൂക്കപ്പെട്ടില്ല.
11.1.33
आदावेव मनुष्येण वर्तितव्यं यथाक्रमम् ।
यथा नातीतमर्थं वै पश्चात्तापेन युज्यते ॥ ११.१.३३ ॥
മനുഷ്യൻ ആദ്യം മുതൽ തന്നെ ക്രമപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കണം; അങ്ങനെയെങ്കിൽ കഴിഞ്ഞുപോയ കാര്യത്തിൽ പിന്നീട് പശ്ചാത്താപം വരില്ല.
11.1.34
पुत्रगृद्ध्या त्वया राजन्प्रियं तस्य चिकीर्षितम् ।
पश्चात्तापमिमं प्राप्तो न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३४ ॥
രാജാവേ, പുത്രമോഹത്താൽ നീ അവന് പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഈ പശ്ചാത്താപം നിന്നെ തേടിയെത്തി, നീ ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
11.1.35
मधु यः केवलं दृष्ट्वा प्रपातं नानुपश्यति ।
स भ्रष्टोमधुलोभेन शोचत्येव यथा भवान् ॥ ११.१.३५ ॥
തേൻ മാത്രം കണ്ട് അതിനു താഴെയുള്ള അഗാധം കാണാത്തവൻ, തേനിന്റെ ലോഭത്താൽ വീണുപോയി, നീ ഇപ്പോൾ ദുഃഖിക്കുന്നതുപോലെ ദുഃഖിക്കുന്നു.
11.1.36
अर्थान्न शोचन्प्राप्नोति न शोचन्विन्दते सुखम् ।
न शोचञ्श्रियमाप्नोति न शोचन्विन्दते जयम् ॥ ११.१.३६ ॥
ശോകിക്കാത്തവൻ ധനം നേടുന്നു; ശോകിക്കാത്തവൻ സുഖം കണ്ടെത്തുന്നു. ശോകിക്കാത്തവൻ ശ്രീ നേടുന്നു; ശോകിക്കാത്തവൻ ജയം കണ്ടെത്തുന്നു.
11.1.37
स्वयमुत्पादयित्वाऽग्निं परीतस्तेन योऽग्निना ।
दह्यमानः पुनस्तापं भजते न स पण्डितः ॥ ११.१.३७ ॥
സ്വയം തീ കൊളുത്തി അതിനാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദഹിച്ച് വീണ്ടും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നവൻ പണ്ഡിതനല്ല.
11.1.38
त्वयैव ससुतेनायं वाक्यवायुसमीरितः ।
लोभाज्येन च संसिक्तो ज्वलितः पार्थपावकः ॥ ११.१.३८ ॥
നീയും നിന്റെ പുത്രന്മാരും ചേർന്ന് വാക്കിന്റെ കാറ്റാൽ ഇളക്കി, ലോഭമാകുന്ന നെയ്യൊഴിച്ച് പാർത്ഥന്റെ ഈ അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ചു.
11.1.39
तस्मिन्समिद्धे पतिताः शलभा इव ते सुताः ।
तान्केशवाग्निनिर्दग्धान्न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ११.१.३९ ॥
ആ ജ്വലിച്ച അഗ്നിയിൽ നിന്റെ പുത്രന്മാർ ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ വീണു. കേശവന്റെ അഗ്നിയാൽ ദഹിച്ച അവരെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
11.1.40
यच्चाश्रुपातकलिलं वदनं वहसे नृप ।
अशास्त्रदृष्टमेतद्धि न प्रशंसन्ति पण्डिताः ॥ ११.१.४० ॥
രാജാവേ, കണ്ണീർ വീണ് കലങ്ങിയ നിന്റെ മുഖം നീ വഹിക്കുന്നു. അത് ശാസ്ത്രവിധിയല്ല; പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല.
11.1.41
विस्फुलिङ्गा इव ह्येतान्दहन्ति किल मानवान् ।
जहीहि मन्युं बुद्ध्या वै धास्यात्मानमात्मना ॥ ११.१.४१ ॥
ഇവ തീപ്പൊരികൾ പോലെ മനുഷ്യരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ബുദ്ധികൊണ്ട് കോപം ഉപേക്ഷിക്കുക; നിന്നെത്തന്നെ നിന്നാൽ നിലനിർത്തുക.
11.1.42
एवमाश्वासितं तेन सञ्जयेन महात्मना ।
विदुरो भूय एवाह बुद्धिपूर्वं परन्तप ॥ ११.१.४२ ॥
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ സഞ്ജയനാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട വിദുരൻ, ശത്രുക്കളെ വാട്ടുന്നവനേ, വീണ്ടും ബുദ്ധിപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.