મહાભારત · અધ્યાય 11.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.17.1
दुर्योधनं हतं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता ।
सहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ ११.१७.१ ॥
દુર્યોધનને હણાયેલો જોઈને શોકથી કૃશ થયેલી ગાંધારી વનમાં કપાયેલા કેળની જેમ અચાનક ભૂમિ પર પડી ગઈ.
11.17.2
सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ ११.१७.२ ॥
તે ફરી ભાનમાં આવીને, લોહીથી લથબથ સૂતેલા દુર્યોધનને જોતાં કલ્પાંત અને વિલાપ કરવા લાગી.
11.17.3
परिष्वज्याथ गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् ।
हाहापुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया ॥ ११.१७.३ ॥
પછી ગાંધારીએ તેને આલિંગન આપીને દીનતાથી વિલાપ કર્યો. "હાહા પુત્ર!" કહીને શોકાર્ત અને વ્યાકુળ ઇન્દ્રિયોવાળી તે વિલાપ કરવા લાગી.
11.17.4
सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कविभूषितम् ।
वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता ॥ ११.१७.४ ॥
ઢંકાયેલાં હાંસડાવાળી, હાર અને નિષ્કથી શોભતી વિશાળ છાતીને આંખોનાં આંસુથી ભીંજવતી, શોકથી તપ્ત તે.
11.17.5
समीपस्थं हृषीकेशमिद वचनमब्रवीत् ।
उपस्थितेऽस्मिन्सङ्ग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो ॥ ११.१७.५ ॥
પાસે ઊભેલા હૃષીકેશને તેણે આ વચન કહ્યું: "હે વિભુ! આ સંગ્રામ ઉપસ્થિત થતાં, જ્ઞાતિઓનો સંહાર થયો ત્યારે..."
11.17.6
मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्चलिर्नृपसत्तमः ।
अस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे ॥ ११.१७.६ ॥
"હે વાર્ષ્ણેય! આ નૃપશ્રેષ્ઠે હાથ જોડીને મને કહ્યું: 'આ જ્ઞાતિઓના ઉત્થાનમાં માતા મને વિજય કહે.'"
11.17.7
इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वव्यसनागमम् ।
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ११.१७.७ ॥
આમ કહેવાતાં, મારા પોતાના સંકટનું આગમન જાણતાં છતાં, મેં કહ્યું: હે પુરુષવ્યાઘ્ર, જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જય છે.
11.17.8
तथा तु युव्यमानस्त्वं सम्प्रगृह्य सुपुत्रक ।
ध्रुवं शखजिताँल्लोकान्प्राप्स्यस्यमरवत्प्रभो ॥ ११.१७.८ ॥
આ રીતે યુદ્ધ કરતાં, શસ્ત્ર મજબૂત પકડીને, હે સુપુત્ર, હે પ્રભો, તું ચોક્કસ શસ્ત્રોથી જીતેલા લોકોને દેવોની જેમ પ્રાપ્ત કરશે.
11.17.9
इत्येव… पूर्वं नैवं शोचामि वै प्रभो ।
धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम् ॥ ११.१७.९ ॥
આમ … પહેલાં હું આ રીતે શોક કરતી ન હતી, હે પ્રભો. પણ દીન, બાંધવો હણાયેલા ધૃતરાષ્ટ્ર માટે હું શોક કરું છું.
11.17.10
अमर्वणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् ।
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥ ११.१७.१० ॥
અસહિષ્ણુ, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, શસ્ત્રકુશળ, યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત એવા મારા પુત્રને વીરશય્યા પર સૂતેલો જો, હે માધવ.
11.17.11
बोऽयं मूर्धावसिक्तानाये याति परन्तपः ।
सोऽवं पांसुषु शेतेऽद्य पञ्च कालस्य पर्ययम् ॥ ११.१७.११ ॥
શત્રુઓને દઝાડનાર, આ વંશમાં મસ્તક પર અભિષેક પામીને ચાલનાર આ આજે ધૂળમાં પડ્યો છે—કાળનો પાંચ પ્રકારનો પલટો.
11.17.12
दुवं दुर्योधनो वीरो गतिं न सुलभां गतः ।
तथा ह्यभि… शेते शयने वीरसेविते ॥ ११.१७.१२ ॥
વીર દુર્યોધન ચોક્કસ સુલભ ગતિ પામ્યો નથી. એમ જ … વીરો દ્વારા સેવાયેલી શય્યા પર સૂતો છે.
11.17.13
यं पुरा पर्युपासीना समयन्ति वरस्त्रियः ।
सं वीरशयने सुप्तं रमयन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ११.१७.१३ ॥
પહેલાં શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ સેવામાં બેસીને જેમની પાસે આવતી હતી, એ જ વીરશય્યા પર સૂતેલા તેમને હવે અશુભ શિયાળો રીઝવી રહ્યાં છે.
11.17.14
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः ।
महीतलस्यं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ॥ ११.१७.१४ ॥
પહેલાં સેવામાં બેઠેલા રાજાઓ જેમને રીઝવતા હતા, ધરતી પર ઘાયલ થઈ પડેલા તેમને હવે ગીધો ઘેરીને બેઠાં છે.
11.17.15
यं पुरा व्यजनैरम्यैरुपवीजन्ति योषितः ।
तमद्य पक्षव्यजनै रुपवीजन्ति पक्षिणः ॥ ११.१७.१५ ॥
પહેલાં સુંદર પંખાઓથી સ્ત્રીઓ જેમને પવન નાખતી હતી, તેમને આજે પક્ષીઓ પોતાની પાંખોથી પવન નાખી રહ્યાં છે.
11.17.16
एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः ।
सिंहेनेव द्विपः सङ्ख्ये भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१६ ॥
આ મહાબાહુ, બળવાન, સત્ય-પરાક્રમી યુદ્ધમાં ભીમસેન દ્વારા સિંહે હાથીને પાડ્યો હોય તેમ પાડી દેવાયેલો સૂતો છે.
11.17.17
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् ।
निहतं भीमसेनेन गदां सम्मृज्य भारत ॥ ११.१७.१७ ॥
હે કૃષ્ણ, લોહીથી ભીંજાયેલા સૂતેલા દુર્યોધનને જુઓ. હે ભારત, ભીમસેને ગદા લૂછીને તેમને મારી નાખ્યા.
11.17.18
अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव ।
आनयद्यः पुरा सङ्ख्ये सोऽनयान्निधनं गतः ॥ ११.१७.१८ ॥
હે કેશવ, પહેલાં યુદ્ધમાં જેમણે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના લાવી હતી, તે મહાબાહુ અન્યાયને કારણે મૃત્યુ પામ્યા.
11.17.19
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महाबलः ।
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१९ ॥
આ મહાધનુર્ધર, મહાબળવાન દુર્યોધન સિંહ સમાન ભીમસેને પાડેલા વાઘની જેમ પડ્યો છે.
11.17.20
विदुरं ह्यवमत्यैष पितरं चैव मन्दभाक् ।
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ ११.१७.२० ॥
વિદુર અને પિતાનું અપમાન કરીને આ મંદભાગ્ય, બાળક, મૂર્ખ વૃદ્ધોના અપમાનથી મૃત્યુવશ થયો.
11.17.21
निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदशसमाः स्थिता ।
स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः ॥ ११.१७.२१ ॥
તેર વર્ષ સુધી શત્રુવિહીન પૃથ્વી જેની હતી, તે મારો પુત્ર, પૃથ્વીપતિ, હણાઈને ભૂમિ પર પડ્યો છે.
11.17.22
अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासिताम् ।
पूर्णां हस्तिगवाश्वैश्च वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ॥ ११.१७.२२ ॥
હે કૃષ્ણ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો દ્વારા શાસિત, હાથી ગાય ઘોડાથી ભરેલી પૃથ્વી મેં જોઈ હતી; હે વાર્ષ્ણેય, તે લાંબો સમય ટકી નહોતી.
11.17.23
तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासिताम् ।
हीनां हस्तिगवाश्वेन किन्नु जीवामि माधव ॥ ११.१७.२३ ॥
હે મહાબાહો, આજે તે જ પૃથ્વીને બીજાના શાસનમાં અને હાથી ગાય ઘોડા વિના જોઉં છું; હે માધવ, તો હું શા માટે જીવું છું?
11.17.24
इदं कष्टतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम ।
या इमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः ॥ ११.१७.२४ ॥
જુઓ, મારા પુત્રના વધ કરતાં પણ આ વધારે કષ્ટદાયક છે: યુદ્ધમાં હણાયેલા શૂરવીરોની આસપાસ આ સ્ત્રીઓ બેઠી છે.
11.17.25
प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभूजाङ्कगाम् ।
रुक्मवेदिनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ ११.१७.२५ ॥
વિખરાયેલા વાળવાળી, સુંદર કટિવાળી, દુર્યોધનના હાથના ખોળામાં ગયેલી, સોનાની વેદી જેવી લક્ષ્મણની માતાને જો, કૃષ્ણ.
11.17.26
नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे ।
भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी ॥ ११.१७.२६ ॥
ચોક્કસ આ પહેલાં, મહાબાહુ જીવતા હતા ત્યારે, યુવતી અને મનસ્વિની થઈને સુભુજના હાથોનો આધાર લઈને રમતી હતી.
11.17.27
कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते ।
पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पौत्रेण सहितं रणे ॥ ११.१७.२७ ॥
યુદ્ધમાં પુત્ર પૌત્ર સહિત માર્યો ગયેલો જોતાં મારું આ હૃદય સો ટુકડા કેમ નથી થઈ જતું?
11.17.28
पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता ।
दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जती ॥ ११.१७.२८ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલા પુત્રને તે નિર્દોષ સ્ત્રી સૂંઘે છે; સુંદર જાંઘોવાળી દુર્યોધનને હાથથી લૂછે છે.
11.17.29
किन्नु शोचति भर्तारं हतपुत्रं मनस्विनी ।
तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ॥ ११.१७.२९ ॥
જેનો પુત્ર માર્યો ગયો છે એ મનસ્વિની પતિ માટે કેમ શોક કરે છે? તે આ રીતે ઊભેલી દેખાય છે, પુત્રને જોઈને પણ તે.
11.17.30
स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा ।
पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ ११.१७.३० ॥
પોતાનું માથું પાંચ આંગળીઓથી પછાડીને, લાંબી આંખોવાળી તે, હે માધવ, કુરુરાજ વીરની છાતી પર પડે છે.
11.17.31
पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा ।
मुखं प्रमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी ॥ ११.१७.३१ ॥
કમળ જેવી શોભતી, કમળના આંતરભાગ જેવી પ્રભાવાળી એ તપસ્વિની પુત્ર અને પતિનું મુખ લૂછતી હતી.
11.17.32
यदि सत्यागमाः सन्ति यदि वै श्रुतयस्तथा ।
ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान् ॥ ११.१७.३२ ॥
જો સત્ય આગમો અને શ્રુતિઓ ખરેખર હોય, તો આ રાજાએ પોતાના બાહુબળથી મેળવેલા લોક નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કર્યા છે.