ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.17.1
दुर्योधनं हतं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता ।
सहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ ११.१७.१ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଶୋକରେ କୃଶ ଗାନ୍ଧାରୀ ବନରେ କଟା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
11.17.2
सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ ११.१७.२ ॥
ସେ ପୁନର୍ବାର ଚେତନା ଫେରି ପାଇ, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଶୟନ କରିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର ଓ ବିଳାପ କଲେ।
11.17.3
परिष्वज्याथ गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् ।
हाहापुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया ॥ ११.१७.३ ॥
ତା'ପରେ ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୀନଭାବେ ବିଳାପ କଲେ। "ହାୟ ହାୟ ପୁତ୍ର!" କହି ଶୋକପୀଡ଼ିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟା ହୋଇ ସେ ବିଳାପ କଲେ।
11.17.4
सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कविभूषितम् ।
वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता ॥ ११.१७.४ ॥
ସୁଗୁପ୍ତ ଜତ୍ରୁ ଓ ହାର-ନିଷ୍କ ଭୂଷିତ ବିଶାଳ ବକ୍ଷକୁ ଆଖିର ଲୁହରେ ସିକ୍ତ କରି ଶୋକତପ୍ତା ସେ।
11.17.5
समीपस्थं हृषीकेशमिद वचनमब्रवीत् ।
उपस्थितेऽस्मिन्सङ्ग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो ॥ ११.१७.५ ॥
ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ହେ ବିଭୋ! ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ସଂହାର ହେଲାବେଳେ..."
11.17.6
मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्चलिर्नृपसत्तमः ।
अस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे ॥ ११.१७.६ ॥
"ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ! ଏହି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୋତେ କହିଲେ: 'ଏହି ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ଉତ୍ଥାନରେ ମାତା ମୋତେ ଜୟ କହନ୍ତୁ।'"
11.17.7
इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वव्यसनागमम् ।
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ११.१७.७ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ, ନିଜ ଦୁଃଖର ଆଗମନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିଲି: ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ, ସେଠାରେ ଜୟ।
11.17.8
तथा तु युव्यमानस्त्वं सम्प्रगृह्य सुपुत्रक ।
ध्रुवं शखजिताँल्लोकान्प्राप्स्यस्यमरवत्प्रभो ॥ ११.१७.८ ॥
ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅସ୍ତ୍ର ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ହେ ସୁପୁତ୍ର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଜିତା ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପାଇବ।
11.17.9
इत्येव… पूर्वं नैवं शोचामि वै प्रभो ।
धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम् ॥ ११.१७.९ ॥
ଏହିପରି … ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏପରି ଶୋକ କରିନଥିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ। କିନ୍ତୁ ଦୀନ, ବାନ୍ଧବ ହତ ହୋଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରେ।
11.17.10
अमर्वणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् ।
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥ ११.१७.१० ॥
ଅସହିଷ୍ଣୁ, ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ବୀରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖ, ହେ ମାଧବ।
11.17.11
बोऽयं मूर्धावसिक्तानाये याति परन्तपः ।
सोऽवं पांसुषु शेतेऽद्य पञ्च कालस्य पर्ययम् ॥ ११.१७.११ ॥
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା, ଏହି ବଂଶରେ ମସ୍ତକରେ ଅଭିଷେକ ପାଇ ଚାଲୁଥିବା ଏ ଆଜି ଧୂଳିରେ ଶୋଇଛି—କାଳର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
11.17.12
दुवं दुर्योधनो वीरो गतिं न सुलभां गतः ।
तथा ह्यभि… शेते शयने वीरसेविते ॥ ११.१७.१२ ॥
ବୀର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିଶ୍ଚୟ ସହଜରେ ମିଳୁଥିବା ଗତି ପାଇନାହାନ୍ତି। ସେହିପରି … ବୀରମାନଙ୍କ ସେବିତ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.17.13
यं पुरा पर्युपासीना समयन्ति वरस्त्रियः ।
सं वीरशयने सुप्तं रमयन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ११.१७.१३ ॥
ପୂର୍ବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବାରେ ବସି ଯାହାର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେହି ବୀରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏବେ ଅଶୁଭ ଶିଆଳୀମାନେ ରମାଉଛନ୍ତି।
11.17.14
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः ।
महीतलस्यं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ॥ ११.१७.१४ ॥
ପୂର୍ବରେ ସେବାରେ ବସିଥିବା ରାଜାମାନେ ଯାହାକୁ ରମାଉଥିଲେ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନିହତ ହୋଇ ପଡିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏବେ ଶଗୁଣାମାନେ ଘେରି ବସିଛନ୍ତି।
11.17.15
यं पुरा व्यजनैरम्यैरुपवीजन्ति योषितः ।
तमद्य पक्षव्यजनै रुपवीजन्ति पक्षिणः ॥ ११.१७.१५ ॥
ପୂର୍ବରେ ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାକୁ ପବନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଜି ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଡେଣାରେ ପବନ କରୁଛନ୍ତି।
11.17.16
एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः ।
सिंहेनेव द्विपः सङ्ख्ये भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१६ ॥
ଏହି ମହାବାହୁ, ବଳବାନ, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ପଡ଼ିବା ପରି ପଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.17.17
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् ।
निहतं भीमसेनेन गदां सम्मृज्य भारत ॥ ११.१७.१७ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ରକ୍ତରେ ତିନ୍ତା ହୋଇ ଶୋଇଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖ। ହେ ଭାରତ, ଭୀମସେନ ଗଦା ପୋଛି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି।
11.17.18
अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव ।
आनयद्यः पुरा सङ्ख्ये सोऽनयान्निधनं गतः ॥ ११.१७.१८ ॥
ହେ କେଶବ, ପୂର୍ବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଗାରଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଆଣିଥିବା ସେହି ମହାବାହୁ ଅନ୍ୟାୟ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ।
11.17.19
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महाबलः ।
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१९ ॥
ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର ମହାବଳୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସିଂହ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଥିବା ବାଘ ପରି ଶୋଇଛି।
11.17.20
विदुरं ह्यवमत्यैष पितरं चैव मन्दभाक् ।
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ ११.१७.२० ॥
ବିଦୁରଙ୍କୁ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଏହି ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ, ବାଳକ, ମୂର୍ଖ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଅପମାନ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁବଶ ହୋଇଛି।
11.17.21
निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदशसमाः स्थिता ।
स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः ॥ ११.१७.२१ ॥
ତେର ବର୍ଷ ଶତ୍ରୁହୀନ ପୃଥିବୀ ଯାହାର ଥିଲା, ସେହି ମୋ ପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀପତି, ନିହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛି।
11.17.22
अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासिताम् ।
पूर्णां हस्तिगवाश्वैश्च वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ॥ ११.१७.२२ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ହାତୀ ଗାଈ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି; ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ତାହା ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିଲା ନାହିଁ।
11.17.23
तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासिताम् ।
हीनां हस्तिगवाश्वेन किन्नु जीवामि माधव ॥ ११.१७.२३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଆଜି ସେହି ପୃଥିବୀକୁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ଓ ହାତୀ ଗାଈ ଘୋଡ଼ାହୀନ ଦେଖୁଛି; ହେ ମାଧବ, ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ବଞ୍ଚିଛି?
11.17.24
इदं कष्टतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम ।
या इमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः ॥ ११.१७.२४ ॥
ଦେଖ, ମୋ ପୁତ୍ରର ବଧ ଅପେକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏହା ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ: ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ବୀରମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
11.17.25
प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभूजाङ्कगाम् ।
रुक्मवेदिनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ ११.१७.२५ ॥
ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ, ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶ ବିଶିଷ୍ଟା, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ବାହୁକ୍ରୋଡ଼ରେ ଯାଇଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦୀ ସଦୃଶ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାତାକୁ ଦେଖ, ହେ କୃଷ୍ଣ।
11.17.26
नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे ।
भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी ॥ ११.१७.२६ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଏ ପୂର୍ବରେ, ମହାବାହୁ ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ, ଯୁବତୀ ଓ ମନସ୍ବିନୀ ହୋଇ ସୁଭୁଜଙ୍କ ବାହୁରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ରମଣ କରୁଥିଲେ।
11.17.27
कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते ।
पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पौत्रेण सहितं रणे ॥ ११.१७.२७ ॥
ରଣରେ ପୁତ୍ର ପୌତ୍ର ସହ ନିହତ ହେବାର ଦେଖି ମୋ ଏ ହୃଦୟ କାହିଁକି ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟୁ ନାହିଁ?
11.17.28
पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता ।
दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जती ॥ ११.१७.२८ ॥
ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ସେହି ନିର୍ଦୋଷା ଆଘ୍ରାଣ କରୁଛି; ସୁନ୍ଦର ଊରୁବିଶିଷ୍ଟା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ହାତରେ ପୋଛୁଛି।
11.17.29
किन्नु शोचति भर्तारं हतपुत्रं मनस्विनी ।
तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ॥ ११.१७.२९ ॥
ପୁତ୍ର ନିହତ ହୋଇଥିବା ସେହି ମନସ୍ବିନୀ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛି? ସେ ଏପରି ହିଁ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି, ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସେ।
11.17.30
स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा ।
पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ ११.१७.३० ॥
ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ପିଟି, ଦୀର୍ଘନୟନା ସେ, ହେ ମାଧବ, କୁରୁରାଜ ବୀରଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ପଡୁଛନ୍ତି।
11.17.31
पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा ।
मुखं प्रमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी ॥ ११.१७.३१ ॥
ପଦ୍ମ ପରି ଶୋଭାଯୁକ୍ତ, ପଦ୍ମର ଭିତର ଭାଗ ପରି ଆଭାଯୁକ୍ତ ସେ ତପସ୍ଵିନୀ ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଖ ପୋଛୁଥିଲେ।
11.17.32
यदि सत्यागमाः सन्ति यदि वै श्रुतयस्तथा ।
ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान् ॥ ११.१७.३२ ॥
ଯଦି ସତ୍ୟ ଆଗମ ଓ ଶ୍ରୁତିସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ରାଜା ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକସମୂହ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।