మహాభారతం · అధ్యాయం 11.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.17.1
दुर्योधनं हतं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता ।
सहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ ११.१७.१ ॥
దుర్యోధనుడు చంపబడ్డాడని చూసి, శోకంతో కృశించిన గాంధారి అడవిలో నరికిన అరటిచెట్టులా అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయింది.
11.17.2
सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ ११.१७.२ ॥
ఆమె మళ్లీ స్పృహ తెచ్చుకుని, రక్తంతో తడిసి పడివున్న దుర్యోధనుడిని చూస్తూ కేకలు పెట్టి విలపించింది.
11.17.3
परिष्वज्याथ गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् ।
हाहापुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया ॥ ११.१७.३ ॥
అప్పుడు గాంధారి అతన్ని కౌగిలించుకుని దీనంగా విలపించింది. "అయ్యో కొడుకా!" అని శోకార్తురాలై, ఇంద్రియాలు కలవరపడి ఏడ్చింది.
11.17.4
सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कविभूषितम् ।
वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता ॥ ११.१७.४ ॥
బాగా దాగిన ఎముకలు, విశాలమైన హారాలు, నిష్కములతో అలంకరించబడిన అతని విశాల వక్షస్థలాన్ని కన్నీటితో తడుపుతూ, శోకతాపంతో ఆమె ఉంది.
11.17.5
समीपस्थं हृषीकेशमिद वचनमब्रवीत् ।
उपस्थितेऽस्मिन्सङ्ग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो ॥ ११.१७.५ ॥
దగ్గర నిలిచిన హృషీకేశునితో ఆమె ఈ మాట అన్నది: "ఓ విభూ! ఈ యుద్ధం వచ్చి, బంధువుల వినాశం జరిగినప్పుడు..."
11.17.6
मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्चलिर्नृपसत्तमः ।
अस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे ॥ ११.१७.६ ॥
"ఓ వార్ష్ణేయా! ఈ రాజశ్రేష్ఠుడు చేతులు జోడించి నాతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బంధువుల ఉద్ధరణలో అమ్మ నాకు విజయాన్ని చెప్పనివ్వు' అని."
11.17.7
इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वव्यसनागमम् ।
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ११.१७.७ ॥
ఇలా అనగా, నా స్వంత దుఃఖం రాబోతుందని తెలిసినా, నేను ఇలా అన్నాను: ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఎక్కడ ధర్మం ఉంటుందో అక్కడ విజయం ఉంటుంది.
11.17.8
तथा तु युव्यमानस्त्वं सम्प्रगृह्य सुपुत्रक ।
ध्रुवं शखजिताँल्लोकान्प्राप्स्यस्यमरवत्प्रभो ॥ ११.१७.८ ॥
అలా యుద్ధం చేస్తూ, ఆయుధాన్ని గట్టిగా పట్టుకొని, ఓ సుపుత్రా, ఓ ప్రభూ, నీవు నిశ్చయంగా ఆయుధాలతో గెలిచిన లోకాలను దేవతల వలె పొందుదువు.
11.17.9
इत्येव… पूर्वं नैवं शोचामि वै प्रभो ।
धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम् ॥ ११.१७.९ ॥
ఇలా … పూర్వం నేను ఇలా దుఃఖించలేదు, ఓ ప్రభూ. కానీ దయనీయుడైన, బంధువులు హతమైన ధృతరాష్ట్రుని గురించి నేను దుఃఖిస్తున్నాను.
11.17.10
अमर्वणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् ।
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥ ११.१७.१० ॥
యోధులలో శ్రేష్ఠుడు, అస్త్రవిద్యలో నైపుణ్యుడు, యుద్ధంలో గర్వించినవాడు, క్షమించనివాడు అయిన నా కుమారుడు వీరుల శయ్యపై పడి ఉండటం చూడు, ఓ మాధవా.
11.17.11
बोऽयं मूर्धावसिक्तानाये याति परन्तपः ।
सोऽवं पांसुषु शेतेऽद्य पञ्च कालस्य पर्ययम् ॥ ११.१७.११ ॥
శత్రువులను దహించేవాడు, ఈ వంశంలో తలపై అభిషేకం పొంది నడిచినవాడు, ఈ రోజు ధూళిలో పడి ఉన్నాడు—కాలం యొక్క ఐదు రకాల మార్పు.
11.17.12
दुवं दुर्योधनो वीरो गतिं न सुलभां गतः ।
तथा ह्यभि… शेते शयने वीरसेविते ॥ ११.१७.१२ ॥
వీరుడైన దుర్యోధనుడు నిశ్చయంగా సులభంగా లభించే గతిని పొందలేదు. అలాగే … వీరులచే సేవించబడిన శయ్యపై పడి ఉన్నాడు.
11.17.13
यं पुरा पर्युपासीना समयन्ति वरस्त्रियः ।
सं वीरशयने सुप्तं रमयन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ११.१७.१३ ॥
పూర్వం శ్రేష్ఠ స్త్రీలు సేవలో కూర్చుని ఎవరిని చేరారో, ఇప్పుడు వీరుల శయ్యపై నిద్రిస్తున్న అతనిని అశుభమైన నక్కలు రంజింపజేస్తున్నాయి.
11.17.14
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः ।
महीतलस्यं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ॥ ११.१७.१४ ॥
పూర్వం సేవలో కూర్చున్న రాజులు ఎవరిని రంజింపజేశారో, భూమిపై హతుడై పడి ఉన్న అతనిని రాబందులు చుట్టుముట్టి కూర్చున్నాయి.
11.17.15
यं पुरा व्यजनैरम्यैरुपवीजन्ति योषितः ।
तमद्य पक्षव्यजनै रुपवीजन्ति पक्षिणः ॥ ११.१७.१५ ॥
పూర్వం అందమైన విసనకర్రలతో స్త్రీలు ఎవరికి వీచారో, అతనికి ఈరోజు పక్షులు తమ రెక్కలతో వీస్తున్నాయి.
11.17.16
एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः ।
सिंहेनेव द्विपः सङ्ख्ये भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१६ ॥
ఇదిగో, మహాబాహువు, బలవంతుడు, నిజమైన పరాక్రమం కలవాడు యుద్ధంలో భీమసేనునిచే సింహంచే ఏనుగు కూలినట్లు కూల్చబడి పడి ఉన్నాడు.
11.17.17
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् ।
निहतं भीमसेनेन गदां सम्मृज्य भारत ॥ ११.१७.१७ ॥
కృష్ణా, రక్తంతో తడిసి పడి ఉన్న దుర్యోధనుని చూడు. భారతా, భీమసేనుడు గదను తుడిచి అతడిని చంపాడు.
11.17.18
अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव ।
आनयद्यः पुरा सङ्ख्ये सोऽनयान्निधनं गतः ॥ ११.१७.१८ ॥
కేశవా, పూర్వం యుద్ధంలో పదకొండు అక్షౌహిణుల సైన్యాన్ని తీసుకువచ్చిన ఆ మహాబాహువు అన్యాయం వల్ల మరణాన్ని పొందాడు.
11.17.19
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महाबलः ।
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१९ ॥
ఇదిగో మహాధనుర్ధరుడు, మహాబలుడు దుర్యోధనుడు, సింహమైన భీమసేనునిచే కూలద్రోయబడిన పులిలా పడి ఉన్నాడు.
11.17.20
विदुरं ह्यवमत्यैष पितरं चैव मन्दभाक् ।
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ ११.१७.२० ॥
విదురుడిని, తన తండ్రిని అవమానించి, ఈ మందభాగ్యుడు, బాలుడు, మూఢుడు వృద్ధులను అవమానించిన కారణంగా మృత్యువశమయ్యాడు.
11.17.21
निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदशसमाः स्थिता ।
स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः ॥ ११.१७.२१ ॥
పదమూడు సంవత్సరాలు శత్రువులు లేని భూమి ఎవనిదో, ఆ నా కుమారుడు, భూపతి, చంపబడి నేలపై పడి ఉన్నాడు.
11.17.22
अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासिताम् ।
पूर्णां हस्तिगवाश्वैश्च वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ॥ ११.१७.२२ ॥
కృష్ణా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులచే పాలించబడిన, ఏనుగులు, ఆవులు, గుర్రాలతో నిండిన భూమిని చూశాను; వార్ష్ణేయా, అది ఎక్కువ కాలం నిలవలేదు.
11.17.23
तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासिताम् ।
हीनां हस्तिगवाश्वेन किन्नु जीवामि माधव ॥ ११.१७.२३ ॥
మహాబాహో, ఈ రోజు ఆ భూమిని వేరొకరు పాలిస్తూ, ఏనుగులు ఆవులు గుర్రాలు లేకుండా చూస్తున్నాను; మాధవా, అయితే నేను ఎందుకు బ్రతికి ఉన్నాను?
11.17.24
इदं कष्टतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम ।
या इमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः ॥ ११.१७.२४ ॥
చూడు, నా కుమారుని వధకంటే ఇది మరింత కష్టం: యుద్ధంలో చంపబడిన వీరుల చుట్టూ ఈ స్త్రీలు కూర్చుని ఉన్నారు.
11.17.25
प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभूजाङ्कगाम् ।
रुक्मवेदिनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ ११.१७.२५ ॥
చెదిరిన జుట్టుతో, అందమైన నడుముతో, దుర్యోధనుని భుజపు ఒడిలో పడి ఉన్న, బంగారు వేదికలా ఉన్న లక్ష్మణుని తల్లిని చూడు, కృష్ణా.
11.17.26
नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे ।
भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी ॥ ११.१७.२६ ॥
నిజంగా ఈమె పూర్వం, మహాబాహువు జీవించి ఉన్నప్పుడు, యువతిగా, మనస్వినిగా, సుభుజుని భుజములపై ఆనుకొని ఆనందించేది.
11.17.27
कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते ।
पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पौत्रेण सहितं रणे ॥ ११.१७.२७ ॥
యుద్ధంలో కుమారుడు, మనవడితో కలిసి చంపబడటాన్ని చూస్తున్న నా హృదయం ఎందుకు వంద ముక్కలుగా పగలడం లేదు?
11.17.28
पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता ।
दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जती ॥ ११.१७.२८ ॥
రక్తంలో తడిసిన కుమారుని నిర్దోషురాలు ముద్దాడుతోంది; అందమైన తొడలున్న ఆమె దుర్యోధనుని చేతితో తుడుస్తోంది.
11.17.29
किन्नु शोचति भर्तारं हतपुत्रं मनस्विनी ।
तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ॥ ११.१७.२९ ॥
కుమారుడు చంపబడిన ఆ మనస్వినీ భర్త కోసం ఎందుకు శోకిస్తోంది? ఆమె అలాగే నిలబడి కనిపిస్తోంది, కుమారుని చూస్తూ కూడా ఆమె.
11.17.30
स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा ।
पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ ११.१७.३० ॥
తన తలను ఐదు వేళ్లతో కొట్టుకొని, పొడవైన కన్నులున్న ఆమె, మాధవా, కురురాజు వీరుని వక్షస్థలంపై పడుతోంది.
11.17.31
पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा ।
मुखं प्रमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी ॥ ११.१७.३१ ॥
పద్మంలా ప్రకాశిస్తూ, పద్మ అంతర్భాగపు కాంతితో ఉన్న ఆ తపస్విని కుమారుని, భర్త ముఖాన్ని తుడిచింది.
11.17.32
यदि सत्यागमाः सन्ति यदि वै श्रुतयस्तथा ।
ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान् ॥ ११.१७.३२ ॥
సత్యమైన ఆగమాలు, శ్రుతులు నిజంగా ఉన్నట్లయితే, ఈ రాజు తన బాహుబలంతో సంపాదించిన లోకాలను నిశ్చయంగా పొందాడు.