มหาภารตะ · อัธยายะ 11.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.17.1
दुर्योधनं हतं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता ।
सहसा न्यपतद्भूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ ११.१७.१ ॥
เมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกสังหาร นางคานธารีซึ่งถูกความโศกเศร้าบั่นทอน ก็ล้มลงกับพื้นดินโดยฉับพลัน เหมือนต้นกล้วยที่ถูกตัดล้มในป่า
11.17.2
सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च ।
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ ११.१७.२ ॥
นางได้สติคืนมา แล้วก็ร้องไห้คร่ำครวญอีกครั้ง จ้องมองทุรโยธน์ที่นอนเปรอะไปด้วยโลหิต
11.17.3
परिष्वज्याथ गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् ।
हाहापुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया ॥ ११.१७.३ ॥
แล้วนางคานธารีก็โอบกอดเขาไว้ และคร่ำครวญอย่างน่าสงสาร "โอ้ โอ้ ลูกของแม่เอ๋ย!" นางร้องไห้ด้วยความโศกเศร้า สติสัมปชัญญะสับสน และคร่ำครวญอยู่
11.17.4
सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कविभूषितम् ।
वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता ॥ ११.१७.४ ॥
นางเช็ดอกกว้างของเขา ซึ่งมีไหปลาร้าเรียงสวย ประดับด้วยสร้อยคอและเครื่องทองทั้งหลาย ด้วยน้ำตาที่ไหลจากดวงตา นางผู้ถูกความโศกเผาไหม้
11.17.5
समीपस्थं हृषीकेशमिद वचनमब्रवीत् ।
उपस्थितेऽस्मिन्सङ्ग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो ॥ ११.१७.५ ॥
นางกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระหฤษีเกศ ผู้ยืนอยู่ใกล้ "โอ้ ผู้ทรงอำนาจ เมื่อสงครามนี้มาถึงแล้ว และการทำลายล้างญาติพี่น้องได้เกิดขึ้น..."
11.17.6
मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्चलिर्नृपसत्तमः ।
अस्मिञ्ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे ॥ ११.१७.६ ॥
"โอ้ ทายาทแห่งวฤษณี กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดองค์นี้ ได้กล่าวกับหม่อมฉันด้วยมือที่ประนมไว้ว่า 'ในความปั่นป่วนของญาติพี่น้องครั้งนี้ ขอให้มารดาบอกข้าพเจ้าถึงชัยชนะ'"
11.17.7
इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वव्यसनागमम् ।
अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ११.१७.७ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ถึงแม้หม่อมฉันจะรู้ถึงความวิบัติของตนเองที่กำลังมาถึง หม่อมฉันก็กล่าวว่า โอ้ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ที่ใดมีธรรม ที่นั่นย่อมมีชัยชนะ
11.17.8
तथा तु युव्यमानस्त्वं सम्प्रगृह्य सुपुत्रक ।
ध्रुवं शखजिताँल्लोकान्प्राप्स्यस्यमरवत्प्रभो ॥ ११.१७.८ ॥
และเมื่อเจ้าต่อสู้อยู่ โอ้ ลูกผู้ดีของแม่ พร้อมกำอาวุธไว้มั่น โอ้ ผู้เป็นเจ้า เจ้าจะได้โลกที่ชนะด้วยศัสตรา เหมือนเหล่าอมรเทพอย่างแน่นอน
11.17.9
इत्येव… पूर्वं नैवं शोचामि वै प्रभो ।
धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम् ॥ ११.१७.९ ॥
ดังนี้แล... แต่ก่อนหม่อมฉันไม่เคยโศกเศร้าเช่นนี้เลย โอ้ ผู้เป็นเจ้า แต่หม่อมฉันโศกเศร้าเพราะพระธฤตราษฎร์ ผู้น่าสงสาร ผู้มีญาติถูกฆ่าตายหมดแล้ว
11.17.10
अमर्वणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् ।
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥ ११.१७.१० ॥
จงดูลูกชายของแม่ ผู้ไม่ยอมให้อภัย ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ ชำนาญในศาสตร์การรบ ภูมิใจในการสงคราม นอนอยู่บนเตียงของวีรบุรุษ โอ้ มาธวะ
11.17.11
बोऽयं मूर्धावसिक्तानाये याति परन्तपः ।
सोऽवं पांसुषु शेतेऽद्य पञ्च कालस्य पर्ययम् ॥ ११.१७.११ ॥
ผู้ที่เคยเดินโดยมีการรดน้ำอภิเษกบนศีรษะในตระกูลนี้ ผู้เผาผลาญศัตรู วันนี้นอนอยู่ในฝุ่นผง เป็นการพลิกผันที่เกิดจากการหมุนเวียนของกาลเวลาทั้งห้า
11.17.12
दुवं दुर्योधनो वीरो गतिं न सुलभां गतः ।
तथा ह्यभि… शेते शयने वीरसेविते ॥ ११.१७.१२ ॥
วีรบุรุษทุรโยธน์ย่อมไม่ได้ไปยังคติที่บรรลุได้ง่ายแน่นอน ดังนั้นแท้จริง... เขาจึงนอนอยู่บนเตียงที่วีรบุรุษเคยไปมา
11.17.13
यं पुरा पर्युपासीना समयन्ति वरस्त्रियः ।
सं वीरशयने सुप्तं रमयन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ११.१७.१३ ॥
เขาผู้ซึ่งครั้งหนึ่งหญิงงามผู้ประเสริฐเคยเข้ามารับใช้ใกล้ชิด บัดนี้นอนหลับอยู่บนเตียงวีรบุรุษ ถูกหมาจิ้งจอกอัปมงคลรื่นเริงอยู่
11.17.14
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः ।
महीतलस्यं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ॥ ११.१७.१४ ॥
เขาผู้ที่กษัตริย์ทั้งหลายครั้งหนึ่งเคยเข้ามารับใช้และทำให้รื่นรมย์ บัดนี้นอนถูกสังหารอยู่บนพื้นผิวของแผ่นดิน และแร้งทั้งหลายนั่งล้อมอยู่รอบตัวเขา
11.17.15
यं पुरा व्यजनैरम्यैरुपवीजन्ति योषितः ।
तमद्य पक्षव्यजनै रुपवीजन्ति पक्षिणः ॥ ११.१७.१५ ॥
เขาผู้ที่เหล่าสตรีครั้งหนึ่งเคยพัดให้ด้วยพัดงดงาม วันนี้ฝูงนกพัดให้ด้วยพัดคือปีกของตนเอง
11.17.16
एष शेते महाबाहुर्बलवान्सत्यविक्रमः ।
सिंहेनेव द्विपः सङ्ख्ये भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१६ ॥
ผู้มีแขนทรงพลัง แข็งแกร่ง มีความกล้าหาญที่แท้จริงนี้ นอนล้มลงในการรบ ถูกภีมเสนโค่นลง เหมือนช้างที่ถูกสิงโตโค่นลง
11.17.17
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् ।
निहतं भीमसेनेन गदां सम्मृज्य भारत ॥ ११.१७.१७ ॥
โอ้ กฤษณะ จงดูทุรโยธน์ที่นอนเปรอะไปด้วยโลหิต ถูกภีมเสนสังหาร ผู้เช็ดกระบองของตนให้สะอาด โอ้ ภารตะ
11.17.18
अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव ।
आनयद्यः पुरा सङ्ख्ये सोऽनयान्निधनं गतः ॥ ११.१७.१८ ॥
โอ้ เกศวะ ผู้มีแขนทรงพลังซึ่งครั้งหนึ่งนำกองทัพอักษิหินี สิบเอ็ดกองในการรบ บัดนี้ได้ถึงความตายเพราะความอยุติธรรม
11.17.19
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महाबलः ।
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ ११.१७.१९ ॥
ทุรโยธน์ผู้นี้นอนอยู่ ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ มีกำลังมหาศาล ถูกภีมเสนโค่นลง เหมือนเสือที่ถูกสิงโตฟาดลง
11.17.20
विदुरं ह्यवमत्यैष पितरं चैव मन्दभाक् ।
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ ११.१७.२० ॥
เขาดูหมิ่นวิทุระและแม้บิดาของตนเอง ผู้โชคร้ายและโง่เขลาคนนี้ เป็นเด็กที่หลงผิด เพราะดูหมิ่นผู้เฒ่าผู้แก่ จึงตกอยู่ในอำนาจของความตาย
11.17.21
निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदशसमाः स्थिता ।
स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः ॥ ११.१७.२१ ॥
ผู้ที่แผ่นดินไม่มีศัตรูตลอดสิบสามปี โอ้ พระองค์ผู้เป็นบุตรของข้า เจ้าแห่งแผ่นดิน บัดนี้นอนสิ้นชีพอยู่บนพื้นดิน
11.17.22
अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासिताम् ।
पूर्णां हस्तिगवाश्वैश्च वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ॥ ११.१७.२२ ॥
โอ้ พระกฤษณะ ข้าได้เห็นแผ่นดินที่โอรสของธฤตราษฎร์ปกครอง เต็มไปด้วยช้าง วัวและม้า โอ้ ผู้สืบเชื้อสายวฤษณี แต่มันมิได้คงอยู่นานเลย
11.17.23
तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासिताम् ।
हीनां हस्तिगवाश्वेन किन्नु जीवामि माधव ॥ ११.१७.२३ ॥
โอ้ ผู้มีแขนทรงพลัง วันนี้ข้าเห็นแผ่นดินเดิมนั้นถูกผู้อื่นปกครอง และว่างเปล่าจากช้าง วัวและม้า โอ้ มาธวะ เหตุใดข้าจึงยังมีชีวิตอยู่เล่า
11.17.24
इदं कष्टतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम ।
या इमाः पर्युपासन्ते हताञ्शूरान्रणे स्त्रियः ॥ ११.१७.२४ ॥
ดูเถิด สิ่งนี้เจ็บปวดยิ่งกว่าการที่บุตรของข้าถูกฆ่าเสียอีก คือบรรดาสตรีเหล่านี้นั่งล้อมรอบวีรบุรุษที่ล้มตายในสนามรบ
11.17.25
प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभूजाङ्कगाम् ।
रुक्मवेदिनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ ११.१७.२५ ॥
โอ้ พระกฤษณะ ดูเถิด มารดาของลักษมณ์ ผมของนางยุ่งกระจาย มีสะโพกงดงาม นอนอยู่บนตักของทุรโยธน์ มีลักษณะเปล่งประกายดั่งแท่นบูชาสีทอง
11.17.26
नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे ।
भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी ॥ ११.१७.२६ ॥
แน่นอนว่านางเคยเป็นสาวน้อยผู้มีจิตใจสูงส่ง เมื่อผู้มีแขนอันยิ่งใหญ่ยังมีชีวิตอยู่ นางเคยพบความสุขในการพิงแขนของสุภุชผู้มีแขนงดงาม
11.17.27
कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते ।
पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पौत्रेण सहितं रणे ॥ ११.१७.२७ ॥
เหตุใดหัวใจของข้าจึงมิแตกเป็นร้อยเสี่ยงเล่า เมื่อข้าเห็นบุตรของข้าถูกฆ่าพร้อมกับหลานชายในสนามรบ
11.17.28
पुत्रं रुधिरसंसिक्तमुपजिघ्रत्यनिन्दिता ।
दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जती ॥ ११.१७.२८ ॥
นางผู้ไร้ตำหนิดมกลิ่นบุตรที่เปรอะเปื้อนด้วยเลือด และหญิงผู้มีต้นขางามนั้นเช็ดทุรโยธน์ด้วยมือของนาง
11.17.29
किन्नु शोचति भर्तारं हतपुत्रं मनस्विनी ।
तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ॥ ११.१७.२९ ॥
เหตุใดหญิงผู้มีจิตใจสูงส่งนั้นจึงโศกเศร้าถึงสามีผู้มีบุตรชายถูกฆ่าเล่า นางยืนอยู่เช่นนั้น และเมื่อมองดูบุตรชายของนาง นางก็
11.17.30
स्वशिरः पञ्चशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा ।
पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ ११.१७.३० ॥
นางมีดวงตาอันยาวงาม ตีศีรษะของตนเองด้วยนิ้วทั้งห้า แล้วล้มลงบนอกของวีรบุรุษ คือกษัตริย์แห่งกุรุ โอ้ มาธวะ
11.17.31
पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा ।
मुखं प्रमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी ॥ ११.१७.३१ ॥
นางงดงามดั่งดอกบัว มีรัศมีดั่งใจกลางของดอกบัว หญิงผู้บำเพ็ญตบะนั้นเช็ดหน้าของบุตรชายและของสามีของนาง
11.17.32
यदि सत्यागमाः सन्ति यदि वै श्रुतयस्तथा ।
ध्रुवं लोकानवाप्तोऽयं नृपो बाहुबलार्जितान् ॥ ११.१७.३२ ॥
หากคำสัตย์ของประเพณีมีอยู่จริง และหากพระเวทซึ่งเป็นการเปิดเผยก็มีอยู่จริงเช่นนั้น แล้วพระราชาองค์นี้ย่อมได้รับโลกทั้งหลายที่ได้มาด้วยพลังแขนของตนเป็นแน่แท้