महाभारत · अध्याय 11.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.18.1
पश्य माधव पुत्रान्मे शतसङ्ख्याञ्जितक्लमान् ।
गदया भीमसेनेन भूयिष्ठं निहतान्रणे ॥ ११.१८.१ ॥
हे माधवा, पाहा, थकवा जिंकलेले माझे शंभर पुत्र भीमसेनाच्या गदेने रणांगणात बहुतेक मारले जाऊन पडले आहेत.
11.18.2
इदं दुःखतरं मेऽद्य यदिमा मुक्तमूर्धजाः ।
हतपुत्रा रणे बालाः परिधावन्ति मे स्नुषाः ॥ ११.१८.२ ॥
आज माझ्यासाठी हे अधिक दुःखद आहे की रणांगणात पुत्र मारले गेलेल्या या तरुण सुना मोकळ्या केसांनी धावत आहेत.
11.18.3
प्रासादतलचारिण्यश्चरमैर्भूषणान्वितैः ।
कायेनाद्य स्पृशन्तीमां रुधिरार्द्रां वसुन्धराम् ॥ ११.१८.३ ॥
राजवाड्यांच्या गच्च्यांवर चालणाऱ्या, शेवटच्या अलंकारांनी सजलेल्या त्या स्त्रिया आज आपल्या देहाने या रक्ताने ओल्या झालेल्या भूमीला स्पर्श करत आहेत.
11.18.4
कृच्छ्रादुत्सारयन्ति स्म गृध्रगोमायुवायसान् ।
दुःखेनार्ता विघूर्णन्त्यो मत्ता इव चरन्त्युत ॥ ११.१८.४ ॥
गिधाडे, कोल्हे आणि कावळे यांना मोठ्या कष्टाने हाकलतात; दुःखाने व्याकूळ होऊन नशेत असल्यासारख्या डगमगत फिरतात.
11.18.5
एषाऽन्या त्वनवद्याङ्गी करसम्मितमध्यमा ।
घोरमायोधनं दृष्ट्वा निपतत्यतिदुःखिता ॥ ११.१८.५ ॥
ही दुसरी, निर्दोष अवयवांची, हाताच्या मुठीत मावेल अशा कमरेची, भयानक रणांगण पाहून अत्यंत दुःखी होऊन कोसळत आहे.
11.18.6
दृष्ट्वा मे पार्थिवसुतामेतां लक्ष्मणमातरम् ।
राजपुत्रीं महाबाहो मनो न ह्युपशाम्यति ॥ ११.१८.६ ॥
हे महाबाहो, माझ्या या राजकन्येला, लक्ष्मणाच्या मातेला पाहून माझे मन शांत होत नाही.
11.18.7
भ्रातॄंश्चान्याः पितॄंश्चान्याः पुत्रांश्च निहतान्भुवि ।
दृष्ट्वा परिपतन्त्येषाः प्रगृह्य सुमहाभुजान् ॥ ११.१८.७ ॥
दुसऱ्या स्त्रिया भावांना, दुसऱ्या पित्यांना आणि पुत्रांना भूमीवर मारलेले पाहून त्या महाबाहूंना धरून त्यांच्यावर कोसळत आहेत.
11.18.8
मध्यमानां तु नारीणां वृद्धानां चापराजित ।
आक्रन्दं हतबन्धूना दारुणे वैशसे शृणु ॥ ११.१८.८ ॥
हे अपराजिता! भयंकर संहारात मारल्या गेलेल्या बांधवांसाठी मध्यमवयीन आणि वृद्ध स्त्रियांचा आक्रोश ऐक.
11.18.9
रथनीडानि देहांश्च हतानां गजवाजिनाम् ।
आश्रित्य श्रममोहार्ताः स्थिताः पश्य महाभुज ॥ ११.१८.९ ॥
हे महाबाहू! रथांच्या आसनांवर आणि मारलेल्या हत्ती-घोड्यांच्या शरीरांवर टेकून, श्रम व मोहाने पीडित होऊन उभ्या असलेल्या त्यांना पाहा.
11.18.10
अन्या चापहृतं कायाच्चारुकुण्डलमुन्नसम् ।
स्वस्य बन्धोः शिरः कृष्ण गृहीत्वा पश्य तिष्ठति ॥ ११.१८.१० ॥
हे कृष्णा! दुसरी स्त्री आपल्या बांधवाचे, शरीरापासून वेगळे केलेले, सुंदर कुंडले व उंच नाक असलेले मस्तक धरून उभी आहे, पाहा.
11.18.11
पूर्वजातिकृतं पापं मन्ये नाल्पमिवानघ ।
एताभिर्निरवद्याभिर्मया चैवाल्पपुण्यया।
यदिदं धर्मराजेन घातितं नो जनार्दन ॥ ११.१८.११ ॥
हे निष्पाप! पूर्वजन्मी केलेले पाप लहान नाही असे मला वाटते. या निर्दोष स्त्रिया आणि अल्पपुण्य असलेली मी, हे जनार्दना, धर्मराजाकडून आपल्या माणसांचा वध घडवला गेला, तो याच कारणामुळे.
11.18.12
न हि नाशोऽस्ति वार्ष्णेय कर्मणोः शुभपापयोः ॥ ११.१८.१२ ॥
हे वार्ष्णेया! शुभ आणि अशुभ, दोन्ही कर्मांचा कधीही नाश होत नाही.
11.18.13
प्रत्यग्रवयसः पश्य दर्शनीयकुचाननाः ।
कुलेषु जाता हीमत्यः कृष्णपक्ष्माक्षिमूर्धजाः ॥ ११.१८.१३ ॥
नव्या तारुण्यातील, सुंदर स्तन व मुखे असलेल्या, उत्तम कुलात जन्मलेल्या, लज्जाशील, काळ्या पापण्या, डोळे व केस असलेल्या स्त्रियांना पाहा.
11.18.14
हंसगद्गदभाषिण्यो दुःखशोकप्रमोहिताः ।
सारस्य इव वाशन्त्यः पतिताः पश्य माधव ॥ ११.१८.१४ ॥
हंसाप्रमाणे गद्गद स्वरात बोलणाऱ्या, दुःख व शोकाने मूर्च्छित झालेल्या, सारसांप्रमाणे आक्रोश करत पडलेल्या स्त्रियांना पाहा, हे माधवा.
11.18.15
फुल्लुपद्यप्रकाशानि पुण्डरीकाक्ष योषिताम् ।
अनवद्यानि वक्त्राणि तापयत्येष रश्मिवान् ॥ ११.१८.१५ ॥
हे कमलनयना, उमललेल्या कमळासारखी तेजस्वी या स्त्रियांची निर्दोष मुखे हा किरणवान सूर्य तापवत आहे.
11.18.16
सेर्ष्याणां मम पुत्राणां वासुदेवावरोधनम् ।
मत्तमातङ्गदर्पाणां पश्यन्त्यद्य पृथग्जनाः ॥ ११.१८.१६ ॥
हे वासुदेवा, मत्सरी आणि मदोन्मत्त हत्तींप्रमाणे गर्विष्ठ माझ्या पुत्रांचे अंतःपुर आज सामान्य लोक पाहत आहेत.
11.18.17
शतचन्द्राणि चर्माणि ध्वजांश्चादित्यवर्चसः ।
रौक्माणि चैव वर्माणि निष्कानपि च काञ्चनान् ॥ ११.१८.१७ ॥
शंभर चंद्रचिन्हांची ढाले, सूर्यासारखे तेजस्वी ध्वज, सोन्याची चिलखते आणि सोन्याचे निष्क अलंकार पाहा.
11.18.18
शिरस्त्राणानि चैतानि पुत्राणां मे महीतले ।
पश्य दीप्तानि गोविन्द पावकान्सुहुतानिव ॥ ११.१८.१८ ॥
हे गोविंदा, माझ्या पुत्रांची ही शिरस्त्राणे जमिनीवर पडली आहेत; सुहुत केलेल्या अग्नींप्रमाणे तेजस्वी दिसत आहेत ते पाहा.
11.18.19
एष दुःशासनः शेते शूरेणामित्रघातिना ।
पीतशोणि… सर्वाङ्गो युधि भीमेन पातितः ॥ ११.१८.१९ ॥
शत्रुघातक शूर भीमाने युद्धात पाडलेला दुःशासन हा येथे पडला आहे; त्याचे सर्व अवयव रक्ताने माखलेले आहेत.
11.18.20
गदया भीमसेनेन पश्य माधव मे सुतम् ।
द्यूतक्लेशाननुस्मृत्य द्रौपदीचोदितेन च ॥ ११.१८.२० ॥
हे माधवा, भीमसेनाच्या गदेने मारल्या गेलेल्या माझ्या पुत्राकडे पाहा; द्यूतातील क्लेश आणि द्रौपदीची प्रेरणा आठवून (हे घडले).
11.18.21
उक्ता ह्यनेन पाञ्चाली सभायां द्यूतनिर्जिता ।
प्रियं चिकीर्षता भ्रातुः कर्णस्य च जनार्दन ॥ ११.१८.२१ ॥
हे जनार्दना, भावाला आणि कर्णाला प्रिय करण्याच्या इच्छेने याने सभेत द्यूतात जिंकलेल्या पाञ्चालीला (असे) म्हटले होते.
11.18.22
सहैव सहदेवेन नकुलेनार्जुनेन च ।
दासीभूताऽसि पाञ्चालि क्षिप्रं प्रविश नो गृहान् ॥ ११.१८.२२ ॥
सहदेव, नकुल आणि अर्जुनासह तू दासी झाली आहेस, हे पाञ्चाली; लवकर आमच्या घरात प्रवेश कर.
11.18.23
ततोऽहमब्रुवं कृष्ण तदा दुर्योधनं नृपम् ।
मृत्युपाशपरिक्षिप्तां द्रौपदीं पुत्र वर्जय ॥ ११.१८.२३ ॥
हे कृष्णा, तेव्हा मी राजा दुर्योधनाला म्हणाले: मृत्युपाशात अडकलेल्या द्रौपदीला सोडून दे, पुत्रा.
11.18.24
निबोधैनं सुदुर्बुद्धिं मातुलं कलहप्रियम् ।
क्षिप्रमेनं परित्यज्य पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ ११.१८.२४ ॥
या अतिदुर्बुद्धी, कलहप्रिय मामाला ओळख; पुत्रा, लवकर याला सोडून पांडवांशी समेट कर.
11.18.25
न बुद्ध्यसे त्वं दुर्बुद्धे भीमसेनममर्षणम् ।
वाङ्गराचैस्तुदंस्तीक्ष्णैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥ ११.१८.२५ ॥
हे दुर्बुद्धे, असहिष्णू भीमसेनाला तू ओळखत नाहीस; मशालींनी हत्तीला टोचावे तसे तू तीक्ष्ण जळत्या शब्दांनी त्याला डिवचतोस.
11.18.26
तानेवं रहसि क्रुद्धो वाक्शल्यानवधारयन् ।
उत्ससर्ज विषं तेषु सर्पो गोवृषभेष्विव ॥ ११.१८.२६ ॥
एकांती संतापलेल्या त्याने शब्दांचे काटे सहन करत, गोवळ्यांच्या बैलांवर सर्प विष सोडावा तसे त्यांच्यावर विष ओतले.
11.18.27
एष दुःशासनः शेते विक्षिप्य विपुलौ भुजौ ।
निहतो भीमसेनेन सिहेनेव महागजः ॥ ११.१८.२७ ॥
हा दुःशासन विशाल बाहू पसरून पडलेला आहे; सिंहाने मारलेल्या महागजाप्रमाणे भीमसेनाने त्याला ठार केले आहे.
11.18.28
अत्यर्थमकरोद्रौद्रं भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
दुःशासनस्य यत्क्रुद्धोऽपिबच्छोणितमाहवे ॥ ११.१८.२८ ॥
अत्यंत असहिष्णू भीमसेनाने अत्यंत भयंकर कृत्य केले; संतापून रणांगणात दुःशासनाचे रक्त प्राशन केले.