महाभारत · अध्याय 11.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.24.1
सोमदत्तसुतं पश्य युयुधानेन पातितम् ।
वितुद्यमानं विहगैर्बहुभिर्माधवान्तिके ॥ ११.२४.१ ॥
माधवाजवळ युयुधानाने पाडलेल्या सोमदत्ताच्या पुत्राकडे पाहा, जो अनेक पक्ष्यांकडून फाडला जात आहे.
11.24.2
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः शोमदत्तो जनार्दन ।
युयुधानं महेष्वासं गर्हयन्निव दृश्यते ॥ ११.२४.२ ॥
हे जनार्दना, पुत्रशोकाने संतप्त झालेला सोमदत्त महाधनुर्धर युयुधानाची निंदा करीत आहे असे दिसते.
11.24.3
असौ हि भूरिश्वसो माता शोकपरिप्लुता ।
आश्वासयति भर्तारं सोमदत्तमनिन्दिता ॥ ११.२४.३ ॥
ती अनेकदा दीर्घ निःश्वास सोडणारी माता आहे; शोकात बुडालेली, निर्दोष ती पती सोमदत्ताचे सांत्वन करीत आहे.
11.24.4
दिष्ट्या नैनं महाराज दारुणं भरतक्षयम् ।
कुरुसङ्क्रन्दनं घोरं युगान्तमनुपश्यसि ॥ ११.२४.४ ॥
हे महाराजा, सुदैवाने तू भरतांचा हा भयानक नाश, कुरूंचा घोर आक्रोश, युगान्तासारखे हे दृश्य पाहत नाहीस.
11.24.5
दिष्ट्या यूपध्वजं पुत्रं वीरं भूरिसहस्रदम् ।
अनेकक्रतुयज्वानं निहतं नानुपश्यसि ॥ ११.२४.५ ॥
सुदैवाने यूपध्वज, वीर, सहस्रांचा दाता, अनेक यज्ञ करणारा तुझा पुत्र मारला गेलेला तू पाहत नाहीस.
11.24.6
दिष्ट्या स्नुषाणामाक्रन्दे घोरं विलपितं बहु ।
न शृणोषि महाराज सारसीनामिवार्णवे ॥ ११.२४.६ ॥
सुदैवाने, हे महाराजा, तुझ्या सुनांच्या आक्रोशातील तो घोर आणि प्रचंड विलाप तू ऐकत नाहीस; समुद्रातील सारस पक्ष्यांच्या ओरडण्यासारखा.
11.24.7
एकवस्त्रास्तु पञ्चैताः प्रकीर्णासितमूर्धजाः ।
स्नुषास्ते परिधावन्ति हतापत्या हतेश्वराः ॥ ११.२४.७ ॥
एकच वस्त्र नेसलेल्या, विस्कटलेल्या काळ्या केसांच्या या पाच सुना तुझ्या धावत आहेत; संतती आणि पती गमावलेल्या.
11.24.8
श्वापदैर्भक्ष्यमाणं त्वमहो दिष्ट्या न पश्यसि ।
छिन्नबाहुं नरव्याघ्रमर्जुनेन निपातितम् ॥ ११.२४.८ ॥
अरेरे, सुदैवाने तू पाहत नाहीस — श्वापदे खात असलेल्या त्या नरव्याघ्राला, हात छिन्न झालेल्या, अर्जुनाने पाडलेल्या.
11.24.9
शलं विनिहतं सङ्ख्ये भूरिश्रवसमेव च ।
स्नुषाश्च विविधाः सर्वा दिष्ट्या नाद्येह पश्यसि ॥ ११.२४.९ ॥
युद्धात शल मारला गेला, भूरिश्रवाही; आणि तुझ्या विविध सुना — सुदैवाने आज येथे तू त्यांना पाहत नाहीस.
11.24.10
दिष्ट्या तत्काञ्चनं छत्रं यूपकेतोर्महात्मनः ।
विनीकीर्णं रथोपस्थे सौमदत्तेर्न पश्यसि ॥ ११.२४.१० ॥
सुदैवाने तू पाहत नाहीस — महात्मा यूपकेतूचे ते सोन्याचे छत्र, सोमदत्ताच्या पुत्राच्या रथाच्या तळाशी विखुरलेले.
11.24.11
अमूस्तु भूरिश्रवसो भार्याः सात्यकिना हतम् ।
परिवार्यानुशोचन्ति भर्तारमसितेक्षणाः ॥ ११.२४.११ ॥
सात्यकीने मारलेल्या भूरिश्रवाच्या या पत्नी — काळ्या डोळ्यांच्या त्या — पतीभोवती उभ्या राहून शोक करत आहेत.
11.24.12
एता विलप्य करुणं भर्तृशोकेन कर्शिताः ।
पतन्त्यभिमुखा भूमौ कृपणं बत केशव ॥ ११.२४.१२ ॥
पतीच्या शोकाने कृश होऊन, या करुण विलाप करून तोंडावर भूमीवर पडत आहेत — अरेरे, हे केशवा!
11.24.13
बीभत्सुरतिबीभत्सं कर्मेदमकरोत्कथम् ।
प्रमत्तस्य यदच्छैत्सीद्बाहुं शूरस्य यज्वनः ॥ ११.२४.१३ ॥
अर्जुनाने हे अत्यंत निंद्य कर्म कसे केले? बेसावध, शूर आणि यज्ञ करणाऱ्या पुरुषाचा बाहू त्याने छाटला!
11.24.14
ततः पापतरं कर्म कृतवानपि सात्यकिः ।
यस्मात्प्रायोपविष्टस्य प्राहार्षीत्संशितात्मनः ॥ ११.२४.१४ ॥
नंतर सात्यकीनेही अधिक पापकर्म केले; प्रायोपवेशनाला बसलेल्या दृढनिश्चयी पुरुषाला त्याने हरण केले.
11.24.15
एको द्वाभ्यां हतः शेते क्षत्रधर्मेण धार्मिकः ।
किन्नु वक्ष्यति वै सत्सु गोष्ठीषु च सभासु च ॥ ११.२४.१५ ॥
एक धार्मिक पुरुष दोघांनी मारला गेला आणि क्षात्रधर्मानुसार पडून आहे; आता सज्जनांच्या गोष्टी व सभांमध्ये तो काय सांगेल?
11.24.16
अपुण्यमयशस्यं च कर्मेदं सात्यकिः स्वयम् ।
इति यूपध्वजस्यैताः स्त्रियः क्रोशन्ति माधव ॥ ११.२४.१६ ॥
हे पुण्यहीन आणि अपकीर्तिकारक कर्म सात्यकीनेच केले, असे यूपध्वजाच्या स्त्रिया आक्रोश करीत आहेत, हे माधवा!
11.24.17
भार्या यूपध्वजस्यैषा करसम्मितमध्यमा ।
कृत्वोत्सङ्गे भुजं भर्तुः कृपणं परिदेवति ॥ ११.२४.१७ ॥
यूपध्वजाची ही पत्नी, हाताएवढ्या कमरेची, पतीचा बाहू मांडीवर घेऊन दीनपणे विलाप करीत आहे.
11.24.18
अयं स हन्ता शूराणां मित्राणामभयप्रदः ।
प्रदाता गोसहस्राणां क्षत्रियान्तकरः करः ॥ ११.२४.१८ ॥
हा तोच हात: ज्याने शूरांना ठार केले, मित्रांना अभय दिले, हजारो गायी दान केल्या, क्षत्रियांचा अंत केला.
11.24.19
अयं स रशनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः ।
नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवीविस्रंसनः करः ॥ ११.२४.१९ ॥
हाच तो हात, ज्याने मेखला ओढली, पुष्ट स्तन चुरडले, नाभी, मांड्या व नितंबांना स्पर्श केला आणि नीवीची गाठ सोडली.
11.24.20
वासुदेवस्य सान्निध्ये पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
युध्यतः समरेऽन्येन प्रमत्तस्य निपातितः ॥ ११.२४.२० ॥
वासुदेवांच्या सान्निध्यात, सहज कर्म करणाऱ्या पृथापुत्र पार्थाने, युद्धात लढत असताना, बेसावध असलेला तो दुसऱ्याकडून पाडला गेला.
11.24.21
किन्नु वक्ष्यसि संसत्सु कथासु च जनार्दन ।
अर्जुनस्य महत्कर्म स्वयं वा स किरीटभृत् ॥ ११.२४.२१ ॥
हे जनार्दना, सभांमध्ये आणि कथांमध्ये अर्जुनाच्या महान कर्माबद्दल तू काय सांगशील? की तो किरीटधारी स्वतःच सांगेल?
11.24.22
इत्येवं गर्हयित्वैषा तूष्णीमास्ते वराङ्गना ।
तामेतामनुशोचन्ति सपत्न्यः स्वामिव स्नुषाम् ॥ ११.२४.२२ ॥
अशा प्रकारे निंदा करून ती श्रेष्ठ स्त्री शांत बसली. तिच्या सवतींना तिच्यासाठी, जणू स्वतःच्या सुनेसाठी, शोक होत आहे.
11.24.23
गान्धारराजः शकुनिर्बलवान्सत्यविक्रमः ।
निहतः सहदेवेन भागिनेमेन मातुलः ॥ ११.२४.२३ ॥
गांधारराज शकुनी, बलवान व सत्यपराक्रमी, सहदेवाने ठार झाला; बहिणीच्या मुलाकडून मामा मारला गेला.
11.24.24
यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां स्म वीज्यते ।
स एष पक्षिभिः पक्षैः शयान उपवीज्यते ॥ ११.२४.२४ ॥
पूर्वी सोन्याच्या दांड्याच्या पंख्यांनी जो वारा घातला जात असे, तोच आता पक्ष्यांच्या पंखांनी वारा घातला जात आहे, पडलेला.
11.24.25
यः स्वरूपाणि कुरुते शतशोऽथ सहस्रशः ।
तस्य मायाविनो माया दग्धाः पाण्डवतेजसा ॥ ११.२४.२५ ॥
जो शेकडो आणि हजारो रूपे धारण करतो, त्या मायावीची माया पाण्डवांच्या तेजाने भस्म झाली.
11.24.26
मायया निकृतिप्रज्ञो जितवान्यो युधिष्ठिरम् ।
सभायां विपुलं राज्यं स जहौ जीवितं कथम् ॥ ११.२४.२६ ॥
मायेने कपटबुद्धीने ज्याने सभेत युधिष्ठिराला जिंकून त्याचे विस्तीर्ण राज्य घेतले, त्याने आपले प्राण कसे सोडले?
11.24.27
शकुन्ताः शकुनिं कृष्ण समन्तात्पर्युपासते ।
कितवं मम पुत्राणां विनाशायोपशिक्षितम् ॥ ११.२४.२७ ॥
हे कृष्णा, पक्षी चहूबाजूंनी शकुनीभोवती वेढा घालतात; माझ्या पुत्रांच्या विनाशासाठी शिकवलेल्या त्या जुगाऱ्याभोवती.
11.24.28
एतेनैतन्महद्वैरं प्रसक्तं पाण्डवैः सह ।
वधाय मम पुत्राणामात्मनः सगणस्य च ॥ ११.२४.२८ ॥
याच्यामुळेच पाण्डवांशी हे महान वैर चालू राहिले आहे; माझ्या पुत्रांच्या, त्याच्या स्वतःच्या आणि त्याच्या परिवाराच्या विनाशासाठी.
11.24.29
यथैव मम पुत्राणां लोकाः शस्त्रजिताः प्रभो ।
एवमस्यापि दुर्बुद्धेर्लोकाः शस्त्रेण वै जिताः ॥ ११.२४.२९ ॥
हे प्रभो, जसे माझ्या पुत्रांचे लोक शस्त्राने जिंकले गेले, तसेच त्या दुर्बुद्धीचे लोकही शस्त्रानेच जिंकले गेले.
11.24.30
कथं च नायं तत्रापि पुत्रान्मे भ्रातृभिः सह ।
विरोधयेदृजुप्रज्ञाननृजुर्मधुसूदन ॥ ११.२४.३० ॥
हे मधुसूदना, त्या वक्रबुद्धीने तिथेही माझ्या पुत्रांना भावांसह सरळ बुद्धीच्या लोकांविरुद्ध भडकवले नसेल का?