महाभारत · अध्याय 11.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.27.1
ते समासाद्य गङ्गां तु शिवां पुण्यजलान्विताम् ।
ह्लादिनीं च प्रसन्नां च महारूपां महावनाम्
अतः परंशान्तिपर्व भविष्यति तस्यायमाद्यः श्लोकः ।
कृत्वोदकं ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः।
विदुरे धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः ॥ ११.२७.१ ॥
ते पवित्र जलाने भरलेल्या, शुभ, आनंददायी, निर्मल, महारूप आणि महावनांनी युक्त गंगेजवळ पोहोचले. यानंतर शांतिपर्व होईल; त्याचा हा पहिला श्लोक: पाण्डुपुत्रांनी सर्व सुहृदांसाठी, विदुर व धृतराष्ट्रासाठी आणि भरतवंशातील सर्व स्त्रियांसाठी उदकक्रिया केली.
11.27.2
भूषणान्युत्तरीयाणि वेष्टनान्यवमुच्य च ।
कवचानि विचित्राणि गङ्गामवजगाहिरे ॥ ११.२७.२ ॥
अलंकार, उत्तरीय व फेटे उतरवून आणि विचित्र कवचेही काढून ठेवून त्यांनी गंगेत डुबकी मारली.
11.27.3
ततः पितॄणां भ्रातॄणां पौत्राणां स्वजनस्य च ।
पुत्राणामार्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः ॥ ११.२७.३ ॥
नंतर पिता, बंधू, नातू, स्वजन, पुत्र, आजोबा आणि पती यांच्यासाठी कुरुकुलातील स्त्रिया.
11.27.4
उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः ।
सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाम् ॥ ११.२७.४ ॥
रडत, अत्यंत दुःखी झालेल्या सर्व स्त्रियांनी उदकक्रिया केली; धर्मज्ञांनी सुहृदांसाठीही जलक्रिया केली.
11.27.5
उदके क्रियमाणे तु वीराणां विरपत्निभिः ।
सूपतीर्थाऽभवद्गङ्गा भूयो विप्रससार च ॥ ११.२७.५ ॥
वीरांच्या वीरपत्नींनी उदकक्रिया करत असताना गंगा अनेक घाटांची तीर्थ झाली; मग ती पुन्हा वाहू लागली.
11.27.6
तन्महोदधिसङ्काशं निरानन्दमनुत्सवम् ।
वीरपत्नीभिराकीर्णं गङ्गातीरमशोभत ॥ ११.२७.६ ॥
महासागरासारखा तो गंगातीर आनंदहीन, उत्सवहीन, वीरपत्नींनी भरलेला शोभू लागला.
11.27.7
ततः कुन्ती महाराज रुदन्ती शोककर्शिता ।
व्रीडया मन्दया वाचा पुत्रान्वचनमब्रवीत् ॥ ११.२७.७ ॥
तेव्हा हे महाराज, शोकाने कृश झालेली कुंती रडत लज्जेने मंद वाणीने पुत्रांना हे वचन बोलली.
11.27.8
यः स वीरो महेष्वासो रथयूथपयूथपः ।
अर्जुनेन हतः सङ्ख्ये वीरलक्षणलक्षितः ॥ ११.२७.८ ॥
जो तो वीर, महाधनुर्धर, रथसमूहांच्या समूहांचा स्वामी, वीरलक्षणांनी युक्त, युद्धात अर्जुनाने मारला गेला.
11.27.9
यं सूतपुत्रं मन्यध्वं राधेयमिति पाण्डवाः ।
यो व्यराजच्चमूमध्ये दिवाकर इव प्रभुः ॥ ११.२७.९ ॥
हे पांडवांनो, तुम्ही ज्याला सूतपुत्र, राधेय समजता, जो सैन्याच्या मध्ये सूर्याप्रमाणे तेजस्वीपणे झळकला.
11.27.10
प्रत्ययुध्यत वः सर्वान्पुरा यः सपदानुगान् ।
दुर्योधनबलं सर्वं यः प्रकर्षन्व्यरोचत ॥ ११.२७.१० ॥
पूर्वी तुम्हा सर्वांशी, पायदळ आणि अनुयायांसह जो लढला; दुर्योधनाचे सर्व सैन्य पुढे नेत जो शोभला.
11.27.11
यस्य नास्ति समो वीर्ये पृथिव्यामपि कश्चन ।
यो वृणीत यशः शूरः प्राणैरपि सदा भुवि ॥ ११.२७.११ ॥
पृथ्वीवर पराक्रमात ज्याच्या बरोबरीचा कोणी नव्हता; तो शूर सदैव प्राण पणाला लावून यश मिळवू इच्छित असे.
11.27.12
कर्णस्य सत्यसन्धस्य सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
कुरुध्वमुदकं तस्य भ्रातुरक्लिष्टकर्मणः ॥ ११.२७.१२ ॥
सत्यसंध, युद्धात कधीही पाठ न दाखवणाऱ्या कर्णासाठी, अथक कर्मे करणाऱ्या त्या भावासाठी तुम्ही उदकतर्पण करा.
11.27.13
स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान्मय्यजायत ।
कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः ॥ ११.२७.१३ ॥
तो तुमचा ज्येष्ठ बंधू आहे; सूर्यापासून माझ्या ठायी जन्मला. कुंडल आणि कवच धारण करणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी तो शूर होता.
11.27.14
श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर्वचनमप्रियम् ।
कर्णमेवानुशोचन्तो भूयश्चात्यातुरा भवन् ॥ ११.२७.१४ ॥
मातेचे ते अप्रिय शब्द ऐकून सर्व पांडव कर्णासाठी शोक करत पुन्हा अत्यंत व्याकूळ झाले.
11.27.15
ततः स पुरुषव्याघ्रः रुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच मातरं वीरो निःश्वसन्निव पन्नगः ॥ ११.२७.१५ ॥
तेव्हा पुरुषव्याघ्र, कुंतीचा पुत्र वीर युधिष्ठिर सापासारखे उसासे टाकत मातेला म्हणाला.
11.27.16
यः शरोर्मिर्ध्वजावर्तो महाभुजमहाग्रहः ।
तलशब्दप्रणुदितो महारथमहाग्रहः ॥ ११.२७.१६ ॥
बाणांच्या लाटा, ध्वजांचे आवर्त, महान बाहूंरूपी मोठे मगर असलेला, टाळ्यांच्या आवाजाने प्रेरित, महारथींरूपी महाग्रह असलेला.
11.27.17
यस्येषुपातमासाद्य कोऽन्यस्तिष्ठेद्धनञ्जयात् ।
कथं पुत्रो भवत्याः स देवगर्भः पुराऽभवत्।
कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः ॥ ११.२७.१७ ॥
ज्याच्या बाणांच्या टप्प्यात येऊन धनंजयासमोर दुसरा कोण उभा राहू शकला असता? तो तुमचा पुत्र, पूर्वी देवगर्भात जन्मलेला; कुंडल आणि कवच धारण करणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी शूर.
11.27.18
यस्य बाहुप्रतापेन तापिताः सर्वतो वयम् ।
तमग्निमिव वस्त्रेण कथं छादितवत्यसि ॥ ११.२७.१८ ॥
ज्याच्या बाहुप्रतापामुळे आम्ही सर्वत्र तापलो होतो, त्याला अग्नीला वस्त्राने झाकावे तसे तू कसे झाकून ठेवलेस?
11.27.19
यस्य बाहुप्रभावेन वैरमस्मास्वरोचयत् ।
सुयोधनस्तु तं ज्येष्ठं कथं नोदितवत्यसि ॥ ११.२७.१९ ॥
ज्याच्या बाहुप्रभावामुळे सुयोधनाला आमच्याशी वैर आवडले, त्या ज्येष्ठाला तू कसे प्रवृत्त केले नाहीस?
11.27.20
तथा कर्णं महेष्वासं धार्तराष्ट्रैरुपासितम् ।
उपासितं यथाऽस्माभिर्बलं गाण्डीवधन्वनः ॥ ११.२७.२० ॥
तसेच धृतराष्ट्रपुत्रांनी सेवलेल्या महाधनुर्धर कर्णाला, आम्ही गांडीवधारीच्या सैन्याला सेवल्याप्रमाणे.
11.27.21
भूमिपानां च सर्वेषां बलं बलवतां वरः ।
नान्यः कुन्तीसुतात्कर्णादगृह्णाद्रथिनो रथी ॥ ११.२७.२१ ॥
सर्व राजांचे बल आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ कर्ण; कुंतीपुत्र कर्णाहून अधिक रथी दुसरा कोणी स्वीकारला गेला नाही.
11.27.22
स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
असूत तं भवत्यग्रे कथमद्भुतविक्रमम् ॥ ११.२७.२२ ॥
तो आमचा प्रथमजन्मा भाऊ, सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ; अद्भुत पराक्रमी त्याला तू प्रथम कशी जन्म दिलास?
11.27.23
अहो भवत्या मन्त्रस्य गूहनेन वयं हताः ।
निधनेन हि कर्णस्य पीडितास्तु सबान्धवाः ॥ ११.२७.२३ ॥
अरेरे! तुझे रहस्य लपवल्यामुळे आम्ही नष्ट झालो; कर्णाच्या मृत्यूने आम्ही बांधवांसह पीडित आहोत.
11.27.24
अभिमन्योर्विनाशेन द्रौपदेयवधेन च ।
पाञ्चालानां विनाशेन कुरूणां घातनादपि ॥ ११.२७.२४ ॥
अभिमन्यूच्या विनाशाने, द्रौपदीच्या पुत्रांच्या वधाने, पांचालांच्या नाशाने आणि कौरवांच्या संहारानेही.
11.27.25
ततः शतगुणं दुःखमिदमापतितं महत् ।
कर्णमेवानुशोचापि दह्याम्यग्नाविवाहितः ॥ ११.२७.२५ ॥
तेव्हा हे महान दुःख शंभरपट होऊन माझ्यावर कोसळले. कर्णासाठीच मी शोक करतो; अग्नीत टाकलेल्यासारखा मी जळत आहे.
11.27.26
नेह स्म किञ्चिदप्राप्य भवेदपि दिवि स्थितम् ।
न चेदं वैशसं घोरकं कौरवान्तकरं भवेत् ॥ ११.२७.२६ ॥
येथे काहीही न मिळवता, स्वर्गात स्थित असतानाही हे झाले नसते; आणि कौरवांचा अंत करणारा हा भयंकर संहारही झाला नसता.
11.27.27
एवं विलप्य बहुलं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
व्यरुदच्छनकैः राजंश्चकारास्योदकं प्रभुः ॥ ११.२७.२७ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे फार विलाप करून धर्मराज युधिष्ठिर हळूहळू रडला; त्या प्रभूने त्याच्यासाठी उदकतर्पण केले.
11.27.28
ततो विनेदुः सहसा स्त्रियस्ताः खलु सर्वशः ।
अभितो याः स्थितास्तत्र तस्मिन्नुदककर्मणि ॥ ११.२७.२८ ॥
तेव्हा उदकतर्पणाच्या त्या कर्मात तेथे सर्वत्र उभ्या असलेल्या त्या स्त्रिया अचानक सर्व बाजूंनी आक्रोश करू लागल्या.
11.27.29
तत आनाययामास कर्णस्य सपरिच्छदाः ।
स्त्रियः कुरुपतिर्धीमान्भ्रातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः ॥ ११.२७.२९ ॥
तेव्हा बुद्धिमान कुरुपती युधिष्ठिराने भावाच्या प्रेमाने कर्णाच्या स्त्रियांना त्यांच्या परिवारासह तेथे आणवले.
11.27.30
स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यमनन्तरम् ।
सर्वं चकार कर्णस्य विधिवद्भूरिदक्षिणम् ॥ ११.२७.३० ॥
नंतर त्या स्त्रियांसह धर्मात्मा युधिष्ठिराने कर्णाचे सर्व प्रेतकृत्य विधिपूर्वक, मोठ्या दक्षिणेसह पार पाडले.
11.27.31
स राजा धृतराष्ट्रश्च कृत्वा जलमतन्द्रितः ।
समुत्ततार गङ्गाया भार्यया सह भारत ॥ ११.२७.३१ ॥
तो राजा धृतराष्ट्रही आळस न करता उदकतर्पण करून, हे भारता, आपल्या पत्नीसह गंगेतून बाहेर आला.
11.27.32
पापेनासौ मया श्रेष्ठो भ्राता ज्ञातिर्निपातितः ।
अतो मनसि यद्गुह्यं स्त्रीणां तन्न भविष्यति ॥ ११.२७.३२ ॥
माझ्या पापामुळे तो श्रेष्ठ बंधू, नातेवाईक मारला गेला. म्हणून स्त्रियांच्या मनातील जे गुप्त आहे ते आता गुप्त राहणार नाही.
11.27.33
इत्युक्त्वा स तु गङ्गाया उत्तताराकुलेन्द्रियः ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्गङ्गातीरमुपेयिवान् ॥ ११.२७.३३ ॥
असे बोलून, विचलित इंद्रियांनी तो गंगेतून बाहेर आला आणि सर्व बंधूंसह गंगातीरी पोहोचला.