マハーバーラタ · 章 11.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.3.1
सुमाषितं महाप्राज्ञ शोकोऽयं विगतो मम ।
भूय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ११.३.१ ॥
大智者よ、あなたの善き言葉によって、私の悲しみは去った。今、真実にさらなる言葉を聞きたい。
11.3.2
अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च निवर्तनात् ।
कथं हि मानसं दुःखं विप्रयुज्यन्ति पण्डिताः ॥ ११.३.२ ॥
不快なものに触れ、好ましいものから遠ざかることで、賢者たちはどのようにして心の苦しみから解き放たれるのか。
11.3.3
वतोयतो मनो दुःखात्सुखाद्र विप्रमुच्यते ।
तवत्तसः शगं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः ॥ ११.३.३ ॥
心が苦しみと喜びの両方から完全に解き放たれるところから、賢者は寂静を得て善き行方に至る。
11.3.4
अशाधतमिदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभ ।
कदलीसन्निभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते ॥ ११.३.४ ॥
人中の雄よ、熟考すれば、これらすべては無常である。世界は芭蕉の木のようなもので、そこには実のところ真髄が見出せない。
11.3.5
यदा प्राज्ञाश्च मूढाश्च धनवन्तोऽथ निर्धनाः ।
सर्वे पितृवनं प्राप्य स्वपन्ति विगतज्वराः ॥ ११.३.५ ॥
賢者も愚者も、富者も貧者も、みな墓地に至り、熱悩を離れて横たわるとき。
11.3.6
निर्मांसैरस्थिभूयिष्ठैर्गात्रैः स्नायुनिबन्धिभिः ।
किं विशेषं प्रपश्यन्ति तत्र तेषां परे जनाः ॥ ११.३.६ ॥
肉のない、大半が骨で腱に結ばれた身体のうちに、そこで他の人々は彼らの間にどんな違いを見るのだろうか。
11.3.7
येन प्रत्यवगच्छेयुः कुलरूपविशेषणम् ।
कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति विप्रलब्धधियो नराः ॥ ११.३.७ ॥
家系と容姿の特徴を見分けられるはずなのに、惑わされた心の人々はなぜ互いを求めるのか。
11.3.8
गृहाण्येव हि मर्त्यानामाहुर्देहानि पण्डिताः ।
कालेन विनियुज्यन्ते सत्वमेकं तु शोभनम् ॥ ११.३.८ ॥
賢者は、死すべき者の身体こそ住まいだと言う。それは時によって消耗されるが、ただ一つの生命の本質だけが善である。
11.3.9
यथा जीर्णमजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु पूरुषः ।
अन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.९ ॥
人が古いものでも新しいものでも衣を脱ぎ捨て、別の衣を喜ぶように、有身の者の身体もまたそうである。
11.3.10
वैचित्रवीर्य सत्यं हि दुःखं वा यदि वा सुखम् ।
प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा ॥ ११.३.१० ॥
ヴィチトラヴィーリヤの子よ、まことにこの世の生き物は、自ら行った業によってのみ苦または楽を得るのだ。
11.3.11
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः सुखं दुःखं च भारत ।
ततो वहति तं भारमवशः स्ववशोऽपि वा ॥ ११.३.११ ॥
バーラタよ、天界も楽も苦も行為によって得られる。ゆえに人は、望まずとも、望んででも、その重荷を担うのである。
11.3.12
यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यते ।
किञ्चित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा ॥ ११.३.१२ ॥
陶工の轆轤に載せられた土の壺が、作りかけの時であれ、作り終えたばかりの時であれ、壊れてしまうように。
11.3.13
हीनं वाऽप्यवरोप्यं वा अवतीर्णमथापि वा ।
आर्द्रं वाऽप्यथवा शुष्कं पच्यमानमथापि वा ॥ ११.३.१३ ॥
未完成のもの、降ろされつつあるもの、降ろされたもの、湿ったもの、乾いたもの、あるいは煮られているものであっても、それもまた滅びうる。
11.3.14
अवतार्यन्तमापाङ्कादुद्धृतं चापि भारत ।
अथवा परिभुज्जन्तमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.१४ ॥
バーラタよ、火から降ろされつつあるもの、取り出されたもの、あるいは食べられつつあるもの——同様に、有身の者たちの身体もそうである。
11.3.15
गर्भस्थो वा प्रसूतो वाऽप्यथवा दशरात्रिकः ।
अर्धमासगतो वाऽपि मासमात्रगतोऽपि वा ॥ ११.३.१५ ॥
胎内にあっても、生まれたばかりでも、生後十夜であっても、半月であっても、わずか一か月であっても、彼は死にうる。
11.3.16
संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वा ।
यौवनस्थोऽथ मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते ॥ ११.३.१६ ॥
一年の子であれ二年の子であれ、青年であれ、中年であれ、老人であれ、彼は滅びる。
11.3.17
प्राक्कर्मभिस्तु भूतानि भवन्ति नभवन्ति च ।
एवं संबर्धिते लोके किमर्थमनुतप्यसे ॥ ११.३.१७ ॥
過去の業によって生きものは生じたり、生じなかったりする。世界はこのように栄えてゆくのに、なぜあなたは嘆くのか。
11.3.18
यथा तु सलिलं राजन्क्रीडार्थमनुसञ्चरन् ।
उन्मज्जेच्च निमज्जेच्च चेष्टते च नराधिप ॥ ११.३.१८ ॥
王よ、遊びのために水中を動き回る者が浮かび上がり、沈み、身を動かすように、人の主よ！
11.3.19
एवं संसारगहने उन्मज्जननिमज्जने ।
कर्मयोगेन बध्यन्ते क्लिश्यन्ते चाल्पबुद्धयः ॥ ११.३.१९ ॥
このように輪廻（saṃsāra）の深い森では、浮かび上がり沈み込むことが起こる。行為の絆によって、知恵の乏しい者は縛られ、苦しめられる。
11.3.20
ये तु प्राज्ञाः स्थिता मध्ये संसारान्तगतैषिणः ।
समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम् ॥ ११.३.२० ॥
しかし、輪廻の只中に安住しつつ、その終わりを求め、存在者の結合を知る賢者たちは、最高の境地に至る。