ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.3.1
सुमाषितं महाप्राज्ञ शोकोऽयं विगतो मम ।
भूय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ११.३.१ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆପଣଙ୍କ ସୁଭାଷିତରେ ମୋର ଏହି ଶୋକ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏବେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆହୁରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
11.3.2
अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च निवर्तनात् ।
कथं हि मानसं दुःखं विप्रयुज्यन्ति पण्डिताः ॥ ११.३.२ ॥
ଅନିଷ୍ଟର ସଂସର୍ଗ ଓ ଇଷ୍ଟଠାରୁ ନିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତମାନେ ମାନସିକ ଦୁଃଖରୁ କିପରି ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି?
11.3.3
वतोयतो मनो दुःखात्सुखाद्र विप्रमुच्यते ।
तवत्तसः शगं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः ॥ ११.३.३ ॥
ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଉଭୟରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତି ପାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଦ୍ଗତି ଲାଭ କରେ।
11.3.4
अशाधतमिदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभ ।
कदलीसन्निभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते ॥ ११.३.४ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଚାର କଲେ ଏ ସବୁ ଅଶାଶ୍ୱତ। ଏହି ଲୋକ କଦଳୀ ଗଛ ପରି; ଏଥିରେ ପ୍ରକୃତ ସାର ମିଳେ ନାହିଁ।
11.3.5
यदा प्राज्ञाश्च मूढाश्च धनवन्तोऽथ निर्धनाः ।
सर्वे पितृवनं प्राप्य स्वपन्ति विगतज्वराः ॥ ११.३.५ ॥
ପଣ୍ଡିତ ଓ ମୂର୍ଖ, ଧନୀ ଓ ନିର୍ଧନ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ମଶାନରେ ପହଞ୍ଚି ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି।
11.3.6
निर्मांसैरस्थिभूयिष्ठैर्गात्रैः स्नायुनिबन्धिभिः ।
किं विशेषं प्रपश्यन्ति तत्र तेषां परे जनाः ॥ ११.३.६ ॥
ମାଂସହୀନ, ପ୍ରାୟ ଅସ୍ଥିମୟ, ଶିରାରେ ବନ୍ଧା ଶରୀରରେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି?
11.3.7
येन प्रत्यवगच्छेयुः कुलरूपविशेषणम् ।
कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति विप्रलब्धधियो नराः ॥ ११.३.७ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୁଳ ଓ ରୂପର ବିଶେଷତା ଜଣାପଡ଼ିପାରେ, ସେହି ବିଭ୍ରାନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିର ମନୁଷ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ପରସ୍ପରକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି?
11.3.8
गृहाण्येव हि मर्त्यानामाहुर्देहानि पण्डिताः ।
कालेन विनियुज्यन्ते सत्वमेकं तु शोभनम् ॥ ११.३.८ ॥
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହ ହିଁ ଘର; ସମୟ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱ ଶୁଭ।
11.3.9
यथा जीर्णमजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु पूरुषः ।
अन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.९ ॥
ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପସନ୍ଦ କରେ, ସେହିପରି ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଦେହ।
11.3.10
वैचित्रवीर्य सत्यं हि दुःखं वा यदि वा सुखम् ।
प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा ॥ ११.३.१० ॥
ହେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ-ପୁତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜର କୃତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
11.3.11
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः सुखं दुःखं च भारत ।
ततो वहति तं भारमवशः स्ववशोऽपि वा ॥ ११.३.११ ॥
ହେ ଭାରତ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଅତଏବ ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ଭାର ଅବଶ ହୋଇ କିମ୍ବା ସ୍ୱବଶ ହୋଇ ବହନ କରେ।
11.3.12
यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यते ।
किञ्चित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा ॥ ११.३.१२ ॥
ଯେପରି କୁମ୍ଭାରର ଚକ ଉପରେ ଥିବା ମୃତ୍ତିକା ପାତ୍ର, କିଛି ତିଆରି ହେଉଥିବା ସମୟରେ କିମ୍ବା ମାତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
11.3.13
हीनं वाऽप्यवरोप्यं वा अवतीर्णमथापि वा ।
आर्द्रं वाऽप्यथवा शुष्कं पच्यमानमथापि वा ॥ ११.३.१३ ॥
ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଓହ୍ଲାଇ ଯାଉଥାଉ, ଓହ୍ଲାଇ ସାରିଥାଉ, ଓଦା ହେଉ କି ଶୁଖିଲା, କିମ୍ବା ରାନ୍ଧୁଥାଉ, ତଥାପି (ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ)।
11.3.14
अवतार्यन्तमापाङ्कादुद्धृतं चापि भारत ।
अथवा परिभुज्जन्तमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.१४ ॥
ହେ ଭାରତ, ଚୁଲିରୁ ଓହ୍ଲାଉଥିବା, କଢ଼ାଯାଇଥିବା, କିମ୍ବା ଖାଉଥିବା—ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର (ନଷ୍ଟ ହୁଏ)।
11.3.15
गर्भस्थो वा प्रसूतो वाऽप्यथवा दशरात्रिकः ।
अर्धमासगतो वाऽपि मासमात्रगतोऽपि वा ॥ ११.३.१५ ॥
ଗର୍ଭରେ ଥାଉ, ଜନ୍ମିଥାଉ, କିମ୍ବା ଦଶ ରାତ୍ରିର ହେଉ, ଅର୍ଦ୍ଧ ମାସର ହେଉ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ମାସର ହେଉ, ତଥାପି (ସେ ମରିପାରେ)।
11.3.16
संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वा ।
यौवनस्थोऽथ मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते ॥ ११.३.१६ ॥
ଏକ ବର୍ଷର ହେଉ କି ଦୁଇ ବର୍ଷର, ଯୌବନରେ ଥାଉ, ମଧ୍ୟ ବୟସରେ ଥାଉ, କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ ହେଉ, (ସେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ)।
11.3.17
प्राक्कर्मभिस्तु भूतानि भवन्ति नभवन्ति च ।
एवं संबर्धिते लोके किमर्थमनुतप्यसे ॥ ११.३.१७ ॥
ପୂର୍ବକର୍ମ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି ଓ ଜନ୍ମନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜଗତ ବଢ଼ିଥାଏ; ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଅନୁତାପ କରୁଛ?
11.3.18
यथा तु सलिलं राजन्क्रीडार्थमनुसञ्चरन् ।
उन्मज्जेच्च निमज्जेच्च चेष्टते च नराधिप ॥ ११.३.१८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଖେଳ ପାଇଁ ଜଳରେ ବୁଲୁଥିବା ଲୋକ ଯେପରି ଉପରକୁ ଉଠେ, ବୁଡ଼େ ଓ ଗତି କରେ—ହେ ନରାଧିପ!
11.3.19
एवं संसारगहने उन्मज्जननिमज्जने ।
कर्मयोगेन बध्यन्ते क्लिश्यन्ते चाल्पबुद्धयः ॥ ११.३.१९ ॥
ଏହିପରି ସଂସାରର ଘଞ୍ଚ ବନରେ ଉପରକୁ ଉଠିବା ଓ ତଳକୁ ବୁଡ଼ିବା ଘଟେ। କର୍ମବନ୍ଧନରେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଳେଶ ଭୋଗନ୍ତି।
11.3.20
ये तु प्राज्ञाः स्थिता मध्ये संसारान्तगतैषिणः ।
समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम् ॥ ११.३.२० ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହି, ତାହାର ଅନ୍ତ ଖୋଜନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମାଗମ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।