มหาภารตะ · อัธยายะ 11.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.3.1
सुमाषितं महाप्राज्ञ शोकोऽयं विगतो मम ।
भूय एव तु वाक्यानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ११.३.१ ॥
โอ้ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ด้วยถ้อยคำอันดีของท่าน ความโศกนี้ของข้าพเจ้าได้ผ่านพ้นไปแล้ว บัดนี้ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังถ้อยคำเพิ่มเติมอีก โดยแท้จริง
11.3.2
अनिष्टानां च संसर्गादिष्टानां च निवर्तनात् ।
कथं हि मानसं दुःखं विप्रयुज्यन्ति पण्डिताः ॥ ११.३.२ ॥
เพราะการประสบสิ่งที่ไม่น่าปรารถนา และการหันออกจากสิ่งที่ปรารถนา บัณฑิตจะพ้นจากทุกข์ทางใจได้อย่างไรเล่า
11.3.3
वतोयतो मनो दुःखात्सुखाद्र विप्रमुच्यते ।
तवत्तसः शगं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः ॥ ११.३.३ ॥
ไม่ว่าจิตจะพ้นจากทุกข์และจากสุขได้อย่างสมบูรณ์ ณ ที่ใด ณ ที่นั้นนั่นเอง บัณฑิตเมื่อได้ความสงบแล้ว ย่อมบรรลุคติอันดี
11.3.4
अशाधतमिदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभ ।
कदलीसन्निभो लोकः सारो ह्यस्य न विद्यते ॥ ११.३.४ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ เมื่อพิจารณาแล้ว สิ่งทั้งปวงนี้ไม่เที่ยงแท้ โลกเปรียบเหมือนต้นกล้วย และแก่นสารของมันหาไม่ได้เลย
11.3.5
यदा प्राज्ञाश्च मूढाश्च धनवन्तोऽथ निर्धनाः ।
सर्वे पितृवनं प्राप्य स्वपन्ति विगतज्वराः ॥ ११.३.५ ॥
เมื่อผู้มีปัญญาและผู้โง่เขลา ผู้มั่งคั่งและผู้ยากไร้ ทั้งหมดไปถึงป่าช้าแล้ว ย่อมนอนหลับ พ้นจากความร้อนรุ่ม
11.3.6
निर्मांसैरस्थिभूयिष्ठैर्गात्रैः स्नायुनिबन्धिभिः ।
किं विशेषं प्रपश्यन्ति तत्र तेषां परे जनाः ॥ ११.३.६ ॥
ในร่างกายเหล่านั้นที่ปราศจากเนื้อ เต็มไปด้วยกระดูก และผูกพันด้วยเอ็น คนอื่นจะเห็นความแตกต่างอะไรระหว่างพวกเขาที่นั่นเล่า
11.3.7
येन प्रत्यवगच्छेयुः कुलरूपविशेषणम् ।
कस्मादन्योन्यमिच्छन्ति विप्रलब्धधियो नराः ॥ ११.३.७ ॥
ด้วยเหตุใดพวกเขาจึงจะจำแนกเครื่องหมายแห่งตระกูลและรูปร่างได้ เหตุใดมนุษย์ผู้มีจิตหลงผิดจึงปรารถนาซึ่งกันและกัน
11.3.8
गृहाण्येव हि मर्त्यानामाहुर्देहानि पण्डिताः ।
कालेन विनियुज्यन्ते सत्वमेकं तु शोभनम् ॥ ११.३.८ ॥
บัณฑิตกล่าวว่า ร่างกายของมนุษย์ที่ต้องตายก็คือที่อยู่อาศัยนั่นเอง กาลเวลาย่อมใช้สอยจนหมดไป มีแต่ชีวะอันเดียวเท่านั้นที่ประเสริฐ
11.3.9
यथा जीर्णमजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु पूरुषः ।
अन्यद्रोचयते वस्त्रमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.९ ॥
เหมือนอย่างบุรุษที่ละทิ้งผ้านุ่งห่มไม่ว่าจะเก่าหรือยังไม่เก่า แล้วชอบใจผ้าผืนอื่น ร่างกายของผู้มีชีวิตก็เป็นเช่นนั้น
11.3.10
वैचित्रवीर्य सत्यं हि दुःखं वा यदि वा सुखम् ।
प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा ॥ ११.३.१० ॥
โอ้บุตรของวิจิตรวีรยะ ความจริงแล้ว สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมได้รับทุกข์หรือสุข เพราะการกระทำของตนเองเท่านั้น
11.3.11
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः सुखं दुःखं च भारत ।
ततो वहति तं भारमवशः स्ववशोऽपि वा ॥ ११.३.११ ॥
โอ้ภารตะ สวรรค์ ความสุข และความทุกข์ ย่อมได้มาด้วยการกระทำ เพราะฉะนั้น มนุษย์จึงแบกภาระนั้นไว้ ไม่ว่าจะโดยไม่เต็มใจหรือโดยเต็มใจก็ตาม
11.3.12
यथा च मृन्मयं भाण्डं चक्रारूढं विपद्यते ।
किञ्चित्प्रक्रियमाणं वा कृतमात्रमथापि वा ॥ ११.३.१२ ॥
เหมือนหม้อดินที่ตั้งอยู่บนแป้นหมุนของช่างปั้น ย่อมแตกสลายไป ไม่ว่าขณะกำลังทำอยู่บ้าง หรือเพิ่งทำเสร็จแล้วบ้าง
11.3.13
हीनं वाऽप्यवरोप्यं वा अवतीर्णमथापि वा ।
आर्द्रं वाऽप्यथवा शुष्कं पच्यमानमथापि वा ॥ ११.३.१३ ॥
ไม่ว่าจะยังไม่สมบูรณ์ กำลังถูกลดระดับลง หรือถูกลดลงแล้ว ไม่ว่าจะยังชื้นหรือแห้งแล้ว หรือกำลังถูกเผาอยู่ ก็อาจแตกสลายได้เช่นกัน
11.3.14
अवतार्यन्तमापाङ्कादुद्धृतं चापि भारत ।
अथवा परिभुज्जन्तमेवं देहाः शरीरिणाम् ॥ ११.३.१४ ॥
โอ้ภารตะ ไม่ว่าจะกำลังถูกยกลงจากเตา ถูกยกออกมาแล้ว หรือกำลังถูกใช้สอยอยู่ ร่างกายของผู้มีชีวิตก็เป็นเช่นนั้น
11.3.15
गर्भस्थो वा प्रसूतो वाऽप्यथवा दशरात्रिकः ।
अर्धमासगतो वाऽपि मासमात्रगतोऽपि वा ॥ ११.३.१५ ॥
ไม่ว่าจะอยู่ในครรภ์ เพิ่งคลอด อายุสิบคืน ครึ่งเดือน หรือเพียงหนึ่งเดือน เขาก็อาจตายได้
11.3.16
संवत्सरगतो वापि द्विसंवत्सर एव वा ।
यौवनस्थोऽथ मध्यस्थो वृद्धो वापि विपद्यते ॥ ११.३.१६ ॥
ไม่ว่าจะอายุหนึ่งปีหรือสองปี ไม่ว่าจะอยู่ในวัยหนุ่ม วัยกลางคน หรือแก่เฒ่า ก็ย่อมสิ้นชีวิตได้
11.3.17
प्राक्कर्मभिस्तु भूतानि भवन्ति नभवन्ति च ।
एवं संबर्धिते लोके किमर्थमनुतप्यसे ॥ ११.३.१७ ॥
สัตว์ทั้งหลายย่อมเกิดขึ้นและไม่เกิดขึ้น ด้วยกรรมที่กระทำมาแต่ก่อน เมื่อโลกเป็นไปเช่นนี้ ท่านจะเศร้าโศกไปเพื่ออะไร
11.3.18
यथा तु सलिलं राजन्क्रीडार्थमनुसञ्चरन् ।
उन्मज्जेच्च निमज्जेच्च चेष्टते च नराधिप ॥ ११.३.१८ ॥
โอ้พระราชา เหมือนอย่างคนที่เที่ยวไปในน้ำเพื่อการเล่น ย่อมโผล่ขึ้นและจมลง แล้วเคลื่อนไหวไปมา โอ้เจ้าแห่งมนุษย์
11.3.19
एवं संसारगहने उन्मज्जननिमज्जने ।
कर्मयोगेन बध्यन्ते क्लिश्यन्ते चाल्पबुद्धयः ॥ ११.३.१९ ॥
ในป่าทึบของสังสารวัฏ ก็เป็นเช่นนั้นเอง มีการโผล่ขึ้นและจมลง ผู้มีปัญญาน้อยย่อมถูกผูกมัดและถูกทรมานด้วยพันธนาการแห่งกรรม
11.3.20
ये तु प्राज्ञाः स्थिता मध्ये संसारान्तगतैषिणः ।
समागमज्ञा भूतानां ते यान्ति परमां गतिम् ॥ ११.३.२० ॥
ส่วนบัณฑิตผู้ดำรงอยู่ท่ามกลางสังสารวัฏ และแสวงหาที่สุดของมัน รู้จักการมาพบกันของสัตว์ทั้งหลาย เขาย่อมบรรลุคติอันสูงสุด