મહાભારત · અધ્યાય 11.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.9.1
गते व्यासे तु धर्मात्मा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
विदुरस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा तु पुरुषर्षभः ।
युज्यतां यानमित्युक्त्वा पुनर्वचनमव्रवीत् ॥ ११.९.१ ॥
વ્યાસ ગયા પછી ધર્માત્મા રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે શું કર્યું? હે વિપ્રર્ષિ, તે મને સમજાવવા આપ યોગ્ય છો. વિદુરનું તે વચન સાંભળીને તે પુરુષશ્રેષ્ઠે 'રથ જોડો' એમ કહીને ફરી આ વચન કહ્યું.
11.9.2
एतच्छ्रुत्वा नरश्रेष्ठश्चिरं ध्यात्वा त्वचेतनः ।
सञ्जयं योजयेत्युक्त्वा विदुरं प्रत्यभाषत
शीघ्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
वधूं कुन्तीमुपादाय याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ ११.९.२ ॥
આ સાંભળીને નરશ્રેષ્ઠે લાંબો સમય વિચાર કર્યો, જાણે ભાન ગુમાવ્યું હોય એમ, 'સંજય, રથ જોડ' એમ કહીને વિદુરને કહ્યું: 'ઝડપથી ગાંધારીને, ભરતવંશની બધી સ્ત્રીઓને, પુત્રવધૂ કુંતીને અને ત્યાંની બીજી સ્ત્રીઓને લઈ આવ.'
11.9.3
क्षिप्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
कुन्तीं चैव तथा क्षत्तः समानय ममाऽन्तिकम् ॥ ११.९.३ ॥
હે વિદુર, ગાંધારીને, ભરતવંશની બધી સ્ત્રીઓને અને કુંતીને પણ ઝડપથી મારી પાસે લઈ આવ.
11.9.4
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा विदुरं धर्मवित्तमम् ।
शोकविप्रहतज्ञानो यानमेवान्वरोहत ॥ ११.९.४ ॥
આમ કહીને તે ધર્માત્મા, ધર્મને સૌથી વધુ જાણનાર વિદુર સાથે, શોકથી બુદ્ધિ હણાયેલી સ્થિતિમાં, રથ પર ચડ્યો.
11.9.5
गान्धारी पुत्रशोकार्ता भर्तुर्वचननोदिता ।
सह कुन्त्या यतो राजा सह स्त्रीभिरुपाद्रवत् ॥ ११.९.५ ॥
પુત્રશોકથી પીડિત ગાંધારી, પતિના વચનથી પ્રેરાઈને, કુંતી સાથે, જ્યાં રાજા હતા ત્યાં સ્ત્રીઓ સહિત દોડી ગઈ.
11.9.6
ताः समासाद्य राजानं भृशं शोकसमन्विताः ।
आमन्त्र्यान्योन्यमायस्ता भृशमुच्चुक्रुशुस्ततः ॥ ११.९.६ ॥
શોકથી ભરેલી તે સ્ત્રીઓ રાજા પાસે પહોંચી, એકબીજાને બોલાવીને, થાકીને જોરથી વિલાપ કરવા લાગી.
11.9.7
ताः समाश्वासयत्क्षत्ता ताभ्यश्चार्ततरः स्वयम् ।
अश्रुकण्ठीः समारोप्य ततोऽसौ निर्ययौ पुरात् ॥ ११.९.७ ॥
ક્ષત્તાએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું; તે પોતે તેમનાથી પણ વધુ દુઃખી હતો. આંસુથી રૂંધાયેલા કંઠવાળી તે સ્ત્રીઓને બેસાડીને તે નગરમાંથી બહાર નીકળ્યો.
11.9.8
ततः प्रणादः सञ्जज्ञे सर्वेषु कुरुवेश्मसु ।
आकुमारं पुरं सर्वमभवच्छोककर्शितम् ॥ ११.९.८ ॥
ત્યારે કુરુઓના બધા ઘરોમાં જોરદાર વિલાપ ઊઠ્યો; બાળકો સુધી આખું નગર શોકથી ક્ષીણ થઈ ગયું.
11.9.9
अदृष्टपूर्वा या नार्यः पुरा देवगणैरपि ।
पृथग्जनेन दृश्यन्ते तास्तदा निहतेश्वराः ॥ ११.९.९ ॥
પૂર્વે દેવગણોને પણ ન દેખાતી સ્ત્રીઓ, હવે સામાન્ય લોકોને પણ દેખાતી હતી; કારણ કે ત્યારે તેમના સ્વામીઓ હણાઈ ગયા હતા.
11.9.10
प्रकीर्य केशान्सुशुभान्भूषणान्यवमुच्य च ।
एकवस्त्रधरा नार्यः परिपेतुरनाथवत् ॥ ११.९.१० ॥
સુંદર વાળ વિખેરીને, આભૂષણો ઉતારીને, એક જ વસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રીઓ અનાથોની જેમ ભટકવા લાગી.
11.9.11
श्वतेपर्वतरूपेभ्यो गृहेभ्यस्ता निराक्रमन् ।
गुहाभ्य इव शैलानां पृषत्यो हतयूथपाः ॥ ११.९.११ ॥
શ્વેત પર્વતો જેવા ઘરોમાંથી તે સ્ત્રીઓ બહાર નીકળી; પર્વતની ગુફાઓમાંથી જેમ ચિત્તવાળી હરણીઓ નીકળે, જેમના યૂથપતિ હણાઈ ગયા હોય, તેમ.
11.9.12
तान्युदीर्णानि नारीणां तदा वृन्दान्यनेकशः ।
शोकार्तान्यद्रवन्राजन्किशोरीणामिवाङ्गणे ॥ ११.९.१२ ॥
હે રાજન, ત્યારે શોકથી પીડાયેલા સ્ત્રીઓના એ અનેક સમૂહો મોટેથી રડતા, આંગણામાં નાની છોકરીઓ દોડે તેમ દોડવા લાગ્યા.
11.9.13
प्रगृह्य बाहून्क्रोशन्त्यः पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄनपि ।
दर्शयन्ति हता हि स्म युगान्ते लोकसङ्क्षयम् ॥ ११.९.१३ ॥
હાથ ઊંચા કરીને, પુત્રો, ભાઈઓ અને પિતાઓને બોલાવીને રડતી તેઓ જાણે બતાવતી હતી કે યુગાંતે લોકનો સંહાર થાય તેમ આ હણાયા છે.
11.9.14
विलपन्त्यो रुदन्त्यश्च धावमानास्ततस्ततः ।
शोकेनोपहतज्ञाताः कर्तव्यं न प्रजज्ञिरे ॥ ११.९.१४ ॥
વિલાપ કરતી, રડતી અને આમતેમ દોડતી, શોકથી જેમની સંજ્ઞા હણાઈ ગઈ હતી, તેઓ શું કરવું તે સમજી શકી નહીં.
11.9.15
व्रीडां जग्मुः पुरा याः स्म सखीनामपि योषितः ।
ता एकवस्त्रा निर्लज्जाः श्वश्रूणां पुरतोऽभवन् ॥ ११.९.१५ ॥
પહેલાં સખીઓ સામે પણ શરમાતી એ સ્ત્રીઓ, હવે એક જ વસ્ત્રમાં, નિર્લજ્જ થઈ સાસુઓની સામે ઊભી હતી.
11.9.16
परस्परं सुसूक्ष्मेषु शोकेष्वाश्वासयन्ति याः ।
ताः शोकविह्वला राजन्नवैक्षन्त परस्परम् ॥ ११.९.१६ ॥
હે રાજન, જે સ્ત્રીઓ સૂક્ષ્મ શોકમાં એકબીજાને આશ્વાસન આપતી, તેઓ હવે શોકથી વિહ્વળ થઈ એકબીજા સામે જોવા લાગી.
11.9.17
ताभिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः ।
निर्ययौ नगराद्दीनस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ ११.९.१७ ॥
રડતી હજારો સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો દીન રાજા તરત જ નગરમાંથી યુદ્ધભૂમિ તરફ નીકળ્યો.
11.9.18
शिल्पिनो वणिजो वैश्याः सर्वे कर्मोपजीविनः ।
ते पार्थिवं पुरस्कृत्य निर्ययुर्नगराद्बहिः ॥ ११.९.१८ ॥
શિલ્પીઓ, વેપારીઓ અને વૈશ્યો, કર્મથી જીવન ચલાવનારા સૌ રાજાને આગળ રાખીને નગરની બહાર નીકળ્યા.
11.9.19
तेषां विक्रोशमानानामार्तानां कुरुसङ्क्षये ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दो व्यथयन्भुवनान्युत ॥ ११.९.१९ ॥
કુરુઓના સંહારમાં વિલાપ કરતા એ દુઃખીઓમાંથી લોકોને પણ પીડા આપે એવો મહાન અવાજ ઊઠ્યો.
11.9.20
युगान्तकाले सम्प्राप्ते भूतानां दह्यतामिव ।
अभावस्योदयः प्राप्त इति भूतानि मेनिरे ॥ ११.९.२० ॥
યુગાંતકાળ આવ્યો ત્યારે બળતા પ્રાણીઓની જેમ, અભાવનો ઉદય થયો છે એમ પ્રાણીઓ માનવા લાગ્યાં.
11.9.21
भृशमुद्विग्नमनसस्ते पौराः कुरुसङ्क्षये ।
प्राक्रोशन्त महाराज स्वनुरक्तास्तदा भृशम् ॥ ११.९.२१ ॥
કુરુઓના સંહારમાં અત્યંત વ્યાકુળ મનવાળા એ નગરજનો, હે મહારાજ, ત્યારે અત્યંત અનુરાગથી મોટેથી આક્રંદ કરવા લાગ્યા.