ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.9.1
गते व्यासे तु धर्मात्मा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
विदुरस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा तु पुरुषर्षभः ।
युज्यतां यानमित्युक्त्वा पुनर्वचनमव्रवीत् ॥ ११.९.१ ॥
ਵਿਆਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ 'ਰਥ ਜੋੜੋ' ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
11.9.2
एतच्छ्रुत्वा नरश्रेष्ठश्चिरं ध्यात्वा त्वचेतनः ।
सञ्जयं योजयेत्युक्त्वा विदुरं प्रत्यभाषत
शीघ्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
वधूं कुन्तीमुपादाय याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ ११.९.२ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, 'ਸੰਜਯ, ਰਥ ਜੋੜ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਛੇਤੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਨੂੰਹ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।'
11.9.3
क्षिप्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
कुन्तीं चैव तथा क्षत्तः समानय ममाऽन्तिकम् ॥ ११.९.३ ॥
ਹੇ ਵਿਦੁਰ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆ।
11.9.4
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा विदुरं धर्मवित्तमम् ।
शोकविप्रहतज्ञानो यानमेवान्वरोहत ॥ ११.९.४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ ਨਾਲ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਹਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।
11.9.5
गान्धारी पुत्रशोकार्ता भर्तुर्वचननोदिता ।
सह कुन्त्या यतो राजा सह स्त्रीभिरुपाद्रवत् ॥ ११.९.५ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੌੜ ਪਈ।
11.9.6
ताः समासाद्य राजानं भृशं शोकसमन्विताः ।
आमन्त्र्यान्योन्यमायस्ता भृशमुच्चुक्रुशुस्ततः ॥ ११.९.६ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਕੇ, ਥੱਕ ਕੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।
11.9.7
ताः समाश्वासयत्क्षत्ता ताभ्यश्चार्ततरः स्वयम् ।
अश्रुकण्ठीः समारोप्य ततोऽसौ निर्ययौ पुरात् ॥ ११.९.७ ॥
ਕਸ਼ੱਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਧੇ ਗਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
11.9.8
ततः प्रणादः सञ्जज्ञे सर्वेषु कुरुवेश्मसु ।
आकुमारं पुरं सर्वमभवच्छोककर्शितम् ॥ ११.९.८ ॥
ਫਿਰ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਵਿਲਾਪ ਉੱਠਿਆ; ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਨਗਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ।
11.9.9
अदृष्टपूर्वा या नार्यः पुरा देवगणैरपि ।
पृथग्जनेन दृश्यन्ते तास्तदा निहतेश्वराः ॥ ११.९.९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਹੁਣ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
11.9.10
प्रकीर्य केशान्सुशुभान्भूषणान्यवमुच्य च ।
एकवस्त्रधरा नार्यः परिपेतुरनाथवत् ॥ ११.९.१० ॥
ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ ਖਿਲਾਰ ਕੇ, ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਇੱਕੋ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਣ ਲੱਗੀਆਂ।
11.9.11
श्वतेपर्वतरूपेभ्यो गृहेभ्यस्ता निराक्रमन् ।
गुहाभ्य इव शैलानां पृषत्यो हतयूथपाः ॥ ११.९.११ ॥
ਚਿੱਟੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿਤਕਬਰੀਆਂ ਹਿਰਨੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਆਗੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ।
11.9.12
तान्युदीर्णानि नारीणां तदा वृन्दान्यनेकशः ।
शोकार्तान्यद्रवन्राजन्किशोरीणामिवाङ्गणे ॥ ११.९.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਝੁੰਡ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਪਏ।
11.9.13
प्रगृह्य बाहून्क्रोशन्त्यः पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄनपि ।
दर्शयन्ति हता हि स्म युगान्ते लोकसङ्क्षयम् ॥ ११.९.१३ ॥
ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਸੰਹਾਰ ਵਾਂਗ ਇਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
11.9.14
विलपन्त्यो रुदन्त्यश्च धावमानास्ततस्ततः ।
शोकेनोपहतज्ञाताः कर्तव्यं न प्रजज्ञिरे ॥ ११.९.१४ ॥
ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਰੋਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਦੀਆਂ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀਆਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
11.9.15
व्रीडां जग्मुः पुरा याः स्म सखीनामपि योषितः ।
ता एकवस्त्रा निर्लज्जाः श्वश्रूणां पुरतोऽभवन् ॥ ११.९.१५ ॥
ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ।
11.9.16
परस्परं सुसूक्ष्मेषु शोकेष्वाश्वासयन्ति याः ।
ताः शोकविह्वला राजन्नवैक्षन्त परस्परम् ॥ ११.९.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ।
11.9.17
ताभिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः ।
निर्ययौ नगराद्दीनस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ ११.९.१७ ॥
ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਨਗਰ ਤੋਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
11.9.18
शिल्पिनो वणिजो वैश्याः सर्वे कर्मोपजीविनः ।
ते पार्थिवं पुरस्कृत्य निर्ययुर्नगराद्बहिः ॥ ११.९.१८ ॥
ਕਾਰੀਗਰ, ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਏ।
11.9.19
तेषां विक्रोशमानानामार्तानां कुरुसङ्क्षये ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दो व्यथयन्भुवनान्युत ॥ ११.९.१९ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ।
11.9.20
युगान्तकाले सम्प्राप्ते भूतानां दह्यतामिव ।
अभावस्योदयः प्राप्त इति भूतानि मेनिरे ॥ ११.९.२० ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਸੜ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਅਭਾਵ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
11.9.21
भृशमुद्विग्नमनसस्ते पौराः कुरुसङ्क्षये ।
प्राक्रोशन्त महाराज स्वनुरक्तास्तदा भृशम् ॥ ११.९.२१ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਨਗਰਵਾਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਮੋਹ ਨਾਲ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।