महाभारत · अध्याय 11.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.9.1
गते व्यासे तु धर्मात्मा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
विदुरस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा तु पुरुषर्षभः ।
युज्यतां यानमित्युक्त्वा पुनर्वचनमव्रवीत् ॥ ११.९.१ ॥
व्यास निघून गेल्यावर धर्मात्मा राजा धृतराष्ट्राने काय केले? हे विप्रर्षी, ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात. विदुराचे ते वचन ऐकून त्या पुरुषश्रेष्ठाने 'रथ जुंपा' असे म्हणून पुन्हा हे वचन सांगितले.
11.9.2
एतच्छ्रुत्वा नरश्रेष्ठश्चिरं ध्यात्वा त्वचेतनः ।
सञ्जयं योजयेत्युक्त्वा विदुरं प्रत्यभाषत
शीघ्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
वधूं कुन्तीमुपादाय याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ ११.९.२ ॥
हे ऐकून नरश्रेष्ठाने दीर्घकाळ विचार करून, जणू भान हरपल्यासारखे होऊन, 'सञ्जया, रथ जुंप' असे म्हणून विदुराशी असे बोलले: 'लवकर गांधारीला, भरतकुळातील सर्व स्त्रियांना, सून कुंतीला आणि तेथील इतर स्त्रियांनाही घेऊन ये.'
11.9.3
क्षिप्रमानय गान्धारीं सर्वाश्च भरतस्त्रियः ।
कुन्तीं चैव तथा क्षत्तः समानय ममाऽन्तिकम् ॥ ११.९.३ ॥
हे विदुरा, गांधारी, भरतकुळातील सर्व स्त्रिया आणि कुंतीलाही लवकर माझ्याकडे घेऊन ये.
11.9.4
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा विदुरं धर्मवित्तमम् ।
शोकविप्रहतज्ञानो यानमेवान्वरोहत ॥ ११.९.४ ॥
असे बोलून तो धर्मात्मा, धर्म सर्वात जाणणाऱ्या विदुरासह, शोकाने बुद्धी हरवलेला होऊन, रथावर चढला.
11.9.5
गान्धारी पुत्रशोकार्ता भर्तुर्वचननोदिता ।
सह कुन्त्या यतो राजा सह स्त्रीभिरुपाद्रवत् ॥ ११.९.५ ॥
पुत्रशोकाने पीडित गांधारी, पतीच्या वचनाने प्रेरित होऊन, कुंतीसह, जिथे राजा होता तिथे स्त्रियांसह धावत गेली.
11.9.6
ताः समासाद्य राजानं भृशं शोकसमन्विताः ।
आमन्त्र्यान्योन्यमायस्ता भृशमुच्चुक्रुशुस्ततः ॥ ११.९.६ ॥
शोकाने भरलेल्या त्या स्त्रिया राजाजवळ जाऊन, एकमेकींना हाका मारून, थकून मोठ्याने आक्रोश करू लागल्या.
11.9.7
ताः समाश्वासयत्क्षत्ता ताभ्यश्चार्ततरः स्वयम् ।
अश्रुकण्ठीः समारोप्य ततोऽसौ निर्ययौ पुरात् ॥ ११.९.७ ॥
क्षत्त्याने त्यांचे सांत्वन केले; तो स्वतः त्यांच्यापेक्षाही अधिक व्यथित होता. अश्रूंनी दाटलेल्या कंठाच्या त्या स्त्रियांना (रथात) बसवून तो नगराबाहेर पडला.
11.9.8
ततः प्रणादः सञ्जज्ञे सर्वेषु कुरुवेश्मसु ।
आकुमारं पुरं सर्वमभवच्छोककर्शितम् ॥ ११.९.८ ॥
मग्गर कुरुवंशाच्या घरांमध्ये मोठा आक्रोश उठला; लहान मुलांपर्यंत सारे नगर शोकाने क्षीण झाले.
11.9.9
अदृष्टपूर्वा या नार्यः पुरा देवगणैरपि ।
पृथग्जनेन दृश्यन्ते तास्तदा निहतेश्वराः ॥ ११.९.९ ॥
पूर्वी देवगणांनाही न दिसणाऱ्या त्या स्त्रिया आता सामान्य लोकांनाही दिसत होत्या; कारण त्या वेळी त्यांचे स्वामी मारले गेले होते.
11.9.10
प्रकीर्य केशान्सुशुभान्भूषणान्यवमुच्य च ।
एकवस्त्रधरा नार्यः परिपेतुरनाथवत् ॥ ११.९.१० ॥
सुंदर केस विखरून, अलंकार उतरवून, एकच वस्त्र नेसलेल्या स्त्रिया अनाथांप्रमाणे इकडे-तिकडे भटकू लागल्या.
11.9.11
श्वतेपर्वतरूपेभ्यो गृहेभ्यस्ता निराक्रमन् ।
गुहाभ्य इव शैलानां पृषत्यो हतयूथपाः ॥ ११.९.११ ॥
श्वेत पर्वतांसारख्या घरांतून त्या स्त्रिया बाहेर पडल्या; पर्वतगुहांमधून ज्या ठिपकेदार हरिणी बाहेर येतात, ज्यांचे यूथपती मारले गेले आहेत, तशा.
11.9.12
तान्युदीर्णानि नारीणां तदा वृन्दान्यनेकशः ।
शोकार्तान्यद्रवन्राजन्किशोरीणामिवाङ्गणे ॥ ११.९.१२ ॥
हे राजा, तेव्हा शोकाने व्याकुळ झालेले स्त्रियांचे ते अनेक समूह मोठ्याने रडत, अंगणात लहान मुली धावाव्यात तसे धावू लागले.
11.9.13
प्रगृह्य बाहून्क्रोशन्त्यः पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄनपि ।
दर्शयन्ति हता हि स्म युगान्ते लोकसङ्क्षयम् ॥ ११.९.१३ ॥
हात वर पसरून, पुत्र, बंधू आणि पित्यांना हाका मारत रडत त्या जणू दाखवत होत्या की युगान्ती लोकसंहार व्हावा तसे हे मारले गेले आहेत.
11.9.14
विलपन्त्यो रुदन्त्यश्च धावमानास्ततस्ततः ।
शोकेनोपहतज्ञाताः कर्तव्यं न प्रजज्ञिरे ॥ ११.९.१४ ॥
विलाप करीत, रडत इकडे-तिकडे धावत असता, शोकाने ज्यांची जाणीव आहत झाली होती, त्यांना काय करावे हे कळेना.
11.9.15
व्रीडां जग्मुः पुरा याः स्म सखीनामपि योषितः ।
ता एकवस्त्रा निर्लज्जाः श्वश्रूणां पुरतोऽभवन् ॥ ११.९.१५ ॥
पूर्वी सखींसमोरही लाज वाटणाऱ्या त्या स्त्रिया, आता एकाच वस्त्रात, निर्लज्जपणे सासवांसमोर उभ्या होत्या.
11.9.16
परस्परं सुसूक्ष्मेषु शोकेष्वाश्वासयन्ति याः ।
ताः शोकविह्वला राजन्नवैक्षन्त परस्परम् ॥ ११.९.१६ ॥
हे राजा, जी स्त्रिया सूक्ष्म शोकांत एकमेकींना धीर देत, त्या आता शोकाने विव्हळ होऊन एकमेकींकडे पाहू लागल्या.
11.9.17
ताभिः परिवृतो राजा रुदतीभिः सहस्रशः ।
निर्ययौ नगराद्दीनस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥ ११.९.१७ ॥
रडणाऱ्या हजारो स्त्रियांनी वेढलेला दीन राजा लगेच नगरातून युद्धभूमीकडे निघाला.
11.9.18
शिल्पिनो वणिजो वैश्याः सर्वे कर्मोपजीविनः ।
ते पार्थिवं पुरस्कृत्य निर्ययुर्नगराद्बहिः ॥ ११.९.१८ ॥
शिल्पकार, व्यापारी आणि वैश्य, कर्मावर उपजीविका करणारे सर्वजण राजाला पुढे करून नगराबाहेर पडले.
11.9.19
तेषां विक्रोशमानानामार्तानां कुरुसङ्क्षये ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दो व्यथयन्भुवनान्युत ॥ ११.९.१९ ॥
कुरूंच्या संहारात आक्रोश करणाऱ्या त्या पीडितांमधून जगांनाही व्यथित करणारा मोठा आवाज उठला.
11.9.20
युगान्तकाले सम्प्राप्ते भूतानां दह्यतामिव ।
अभावस्योदयः प्राप्त इति भूतानि मेनिरे ॥ ११.९.२० ॥
युगांत काळ आला तेव्हा जळणाऱ्या प्राण्यांप्रमाणे, अभावाचा उदय झाला असे प्राण्यांना वाटले.
11.9.21
भृशमुद्विग्नमनसस्ते पौराः कुरुसङ्क्षये ।
प्राक्रोशन्त महाराज स्वनुरक्तास्तदा भृशम् ॥ ११.९.२१ ॥
कुरूंच्या संहारात अत्यंत विचलित मनाचे ते नागरिक, हे महाराज, तेव्हा अत्यंत अनुरक्त होऊन मोठ्याने आक्रोश करू लागले.