મહાભારત · અધ્યાય 12.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.10.1
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥ १२.१०.१ ॥
હે રાજન, તારી આ બુદ્ધિ માત્ર પાઠથી બગડેલા, મંદ અને અવિપશ્ચિત શ્રોત્રિય જેવી છે; આ તત્ત્વાર્થ જોનારી બુદ્ધિ નથી.
12.10.2
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः ।
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ ॥ १२.१०.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આળસમાં મન લગાવી રાજધર્મની નિંદા કરનાર તને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના વિનાશમાં શું ફળ?
12.10.3
क्षमाऽनुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं न विद्यते ।
क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे ॥ १२.१०.३ ॥
ક્ષમા, અનુકંપા, કરુણા અને અનૃશંસતા તારામાં નથી; ક્ષાત્રમાર્ગ આચરનારમાં સ્વજનો પ્રત્યે પણ આ હોતાં નથી.
12.10.4
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयमीदृशीम् ।
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कंचन ॥ १२.१०.४ ॥
તારી આવી બુદ્ધિ જો અમે જાણતા હોત, તો અમે શસ્ત્ર ન ઉપાડત અને કોઈનો વધ ન કરત.
12.10.5
भैक्षमेवाचरिष्याम शरीरस्याविमोक्षणात् ।
न चेदं दारुणं युद्धमभविष्यन्महीक्षिताम् ॥ १२.१०.५ ॥
શરીર ટકાવવા માટે અમે માત્ર ભિક્ષા માગીને જીવતા; પૃથ્વીના રાજાઓ વચ્ચે આ ભયાનક યુદ્ધ ન થાત.
12.10.6
प्राणस्यान्नमिदं सर्वमिति वै कवयो विदुः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥ १२.१०.६ ॥
આ બધું પ્રાણનો ખોરાક છે, એમ જ્ઞાનીઓ જાણે છે; સ્થાવર અને જંગમ સર્વ પ્રાણનું ભોજન છે.
12.10.7
आददानस्य चेद्राज्यं ये केचित्परिपन्थिनः ।
हन्तव्यास्त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः ॥ १२.१०.७ ॥
રાજ્ય મેળવનારના માર્ગમાં જે કોઈ વિરોધી હોય, તેમને મારવા જોઈએ એમ ક્ષત્રધર્મના જાણકાર જ્ઞાનીઓ જાણે છે.
12.10.8
ते सदोषा हताऽस्माभिरन्नस्य परिपन्थिनः ।
तान्हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीमिमाम् ॥ १२.१०.८ ॥
તેઓ દોષી હતા; અન્નના માર્ગના વિરોધીઓને અમે માર્યા. યુધિષ્ઠિર, તેમને મારીને ધર્મથી આ પૃથ્વી ભોગવ.
12.10.9
यथा हि पुरुषः खात्वा कूपमप्राप्य चोदकम् ।
पङ्कदिग्धो निवर्तेत् कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.९ ॥
જેમ કોઈ પુરુષ કૂવો ખોદીને પાણી ન મેળવીને કાદવથી ખરડાઈને પાછો ફરે, તેમ આપણું આ કર્મ પણ તેવી ઉપમા છે.
12.10.10
यथाऽऽरुह्य महावृक्षमपहृत्य ततो मधु ।
अप्राश्य निधनं गच्छेत्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१० ॥
જેમ કોઈ પુરુષ મોટા વૃક્ષ પર ચઢીને મધ કાઢે પણ તેને ખાધા વિના મૃત્યુ પામે, તેમ આપણું આ કર્મ પણ તેવી ઉપમા છે.
12.10.11
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुषः पतन् ।
स निराशो निवर्तेत कर्मैतन्नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.११ ॥
જેમ કોઈ પુરુષ લાંબા માર્ગે આશાથી ચાલતાં પડી નિરાશ થઈને પાછો ફરે, તેમ આપણું આ કર્મ પણ તેવી ઉપમા છે.
12.10.12
यथा शत्रून्घातयित्वा पुरुषः कुरुनन्दन ।
आत्मानं घातयेत्पश्चात्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१२ ॥
હે કુરુનંદન, જેમ કોઈ પુરુષ શત્રુઓને મરાવીને પછી પોતે પણ મરાવે, તેમ આપણું આ કર્મ પણ તેવી ઉપમા છે.
12.10.13
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीयाद्यदृच्छया ।
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१३ ॥
ભૂખ્યો માણસ અચાનક મળેલું અન્ન ન ખાય, અને કામી પુરુષ મળેલી કામિનીનો ઉપભોગ ન કરે, તેવું જ આ આપણું કર્મ છે.
12.10.14
वयमेवात्र गर्ह्या हि यद्वयं मन्दचेतसम् ।
त्वां राजन्ननुगच्छामो ज्येष्ठोऽयमिति भारत ॥ १२.१०.१४ ॥
અહીં આપણે જ નિંદાને પાત્ર છીએ, કારણ કે મંદબુદ્ધિવાળાની પાછળ આપણે ચાલીએ છીએ — હે રાજન, હે ભારત, કેવળ આ જ્યેષ્ઠ છે એટલા માટે.
12.10.15
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ।
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस्तथा ॥ १२.१०.१५ ॥
અમે બાહુબલી, વિદ્યાસંપન્ન અને મનસ્વી છીએ. તોપણ નપુંસકના વચનમાં રહીને અસમર્થોની જેમ ઊભા છીએ.
12.10.16
अगतीकगतीनस्मान्नष्टार्थनर्थसिद्धये ।
कथं वै नानुपश्येयुर्जनाः पश्यत यादृशम् ॥ १२.१०.१६ ॥
ઉપાય વિનાના, નષ્ટ થયેલા પ્રયોજન અને વ્યર્થ કર્મ માટે તૈયાર થયેલા આપણને લોકો કેવી રીતે ન જુએ? જુઓ, આ કેવી દશા છે.
12.10.17
आपत्काले हि संन्यासः कर्तव्य इति शिष्यते ।
जरयाऽभिपरीतेन शत्रुभिर्व्यंसितेन वा ॥ १२.१०.१७ ॥
આપત્તિકાળમાં સંન્યાસ લેવો જોઈએ એવું કહેવાયું છે — ઘડપણથી ઘેરાયેલા કે શત્રુઓથી પીડિત માટે.
12.10.18
तस्मादिह कृतप्रज्ञास्त्यागं न परिचक्षते ।
धर्मव्यतिक्रमं चैव मन्यन्ते सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.१०.१८ ॥
તેથી અહીં પ્રજ્ઞાવાન લોકો ત્યાગને (આપત્તિમાં છોડી દેવા તરીકે) યોગ્ય કહેતા નથી; સૂક્ષ્મદર્શીઓ તેને ધર્મનું ઉલ્લંઘન માને છે.
12.10.19
कथं तस्मात्समुत्पन्नास्तन्निष्ठास्तदुपाश्रयाः ।
तदेव निन्दां भाषेयुर्धाता तत्र न गर्ह्यते ॥ १२.१०.१९ ॥
તેનાથી ઉત્પન્ન થયેલા, તેમાં નિષ્ઠ રહેલા અને તેનો જ આશ્રય લેનારા તેની જ નિંદા કેવી રીતે કરે? ત્યાં સર્જનહારની નિંદા થતી નથી.
12.10.20
श्रिया विहीनैरधनैर्नास्तिकैः संप्रवर्तितम् ।
वेदवादस्य विज्ञानं सत्याभासमिवानृत् ॥ १२.१०.२० ॥
શ્રી વિનાના, ધન વિનાના નાસ્તિકો દ્વારા પ્રવર્તિત વેદવાદનું જ્ઞાન સત્યના આભાસ જેવું અસત્ય છે.
12.10.21
शक्यं तु मौनमास्थाय बिभ्रताऽऽत्मानमात्मना ।
धर्मच्छझ समास्थाय च्यवितुं न तु जीवितुम्। ॥ १२.१०.२१ ॥
મૌન ધારણ કરીને પોતાને પોતાની રીતે ટકાવી રાખવું શક્ય છે; પણ ધર્મના બહાનાનો આશ્રય લેતાં માત્ર પતન થાય, જીવન નહીં.
12.10.22
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम् ।
अबिभ्रता पुत्रपौत्रान्देवर्षीनतिथीन्पितॄन् ॥ १२.१०.२२ ॥
જંગલોમાં એકલા સુખપૂર્વક જીવવું શક્ય છે; પણ પુત્ર-પૌત્રો, દેવર્ષિઓ, અતિથિઓ અને પિતૃઓનું પાલન ન કરીને.
12.10.23
नेमे मृगाः स्वर्गजितो न वराहा न पक्षिणः ।
अथान्येन प्रकारेण पुण्यमाहुर्न ते जनाः ॥ १२.१०.२३ ॥
આ હરણો સ્વર્ગ જીતનારા નથી, ભૂંડો પણ નથી, પક્ષીઓ પણ નથી; બીજી રીતે પણ એ લોકો તેમને પુણ્ય કહેતા નથી.
12.10.24
यदि संन्यासतः सिद्धिं राजा कश्चिदवाप्नुयात् ।
पर्वताश्च दुमाश्चैव क्षिप्तं सिद्धिमवाप्नुयुः ॥ १२.१०.२४ ॥
જો સંન્યાસથી કોઈ રાજા સિદ્ધિ મેળવી શકે, તો પર્વતો અને વૃક્ષો પણ જલદી સિદ્ધિ મેળવી લેત.
12.10.25
एते हि नित्यसंन्यासा दृश्यन्ते निरुपद्रवाः ।
अपरिग्रहवन्तश्च सततं ब्रह्मचारिणः ॥ १२.१०.२५ ॥
આ જ નિત્ય સંન્યાસીઓ દેખાય છે; ઉપદ્રવરહિત, પરિગ્રહ વિનાના અને સદા બ્રહ્મચારી.
12.10.26
अथ चेदात्मभाग्येषु नान्येषां सिद्धिमश्र्नुते ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२६ ॥
જો કોઈ પોતાના જ ભાગ્યથી સિદ્ધિ મેળવે છે, બીજાઓના નહીં, તો તેથી કર્મ જ કરવું જોઈએ; કર્મ ન કરનારને સિદ્ધિ નથી.
12.10.27
औदकाः सृष्टयश्चैव जन्तवः सिद्धिमाप्नुयुः ।
तेषामात्मैव भर्तव्यो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १२.१०.२७ ॥
જળજન્ય પ્રાણીઓ અને બીજા જીવો પણ સિદ્ધિ મેળવે છે; તેમનો પોતાનો આત્મા જ પોષવાનો છે, બીજું કોઈ નથી.
12.10.28
अवेक्षस्व यथा स्वैः कर्मभिर्व्यापृतं जगत् ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं न्प्रस्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२८ ॥
જુઓ, જગત પોતાનાં કર્મોમાં કેવી રીતે રોકાયેલું છે; તેથી કર્મ જ કરવું જોઈએ; કર્મ ન કરનારને સિદ્ધિ નથી.