มหาภารตะ · อัธยายะ 12.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.10.1
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥ १२.१०.१ ॥
ท่านผู้เป็นกษัตริย์ ปัญญาของท่านเหมือนปัญญาของพราหมณ์ผู้เรียนรู้ที่โง่เขลาและไร้ความรู้ ซึ่งถูกทำลายด้วยการท่องจำเพียงอย่างเดียว ปัญญานี้ไม่ใช่ปัญญาที่มองเห็นความหมายอันแท้จริงของสรรพสิ่ง
12.10.2
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः ।
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ ॥ १२.१०.२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งภรตวงศ์ ท่านจิตใจมุ่งอยู่กับความเกียจคร้าน และดูหมิ่นธรรมของกษัตริย์ เมื่อโอรสของท้าวธฤตราษฎร์กำลังถูกทำลาย ท่านจะได้ผลอะไรเล่า
12.10.3
क्षमाऽनुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं न विद्यते ।
क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे ॥ १२.१०.३ ॥
ความอดทน ความสงสาร ความเมตตากรุณา และความอ่อนโยน ไม่มีอยู่ในตัวท่าน แม้แต่ต่อญาติพี่น้อง ทั้งที่ท่านกำลังดำเนินตามวิถีของกษัตริย์นักรบ
12.10.4
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयमीदृशीम् ।
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कंचन ॥ १२.१०.४ ॥
หากพวกเรารู้ว่าท่านมีความคิดเช่นนี้ พวกเราคงไม่จับอาวุธ และคงไม่ฆ่าใครเลย
12.10.5
भैक्षमेवाचरिष्याम शरीरस्याविमोक्षणात् ।
न चेदं दारुणं युद्धमभविष्यन्महीक्षिताम् ॥ १२.१०.५ ॥
พวกเราคงดำรงชีวิตด้วยการขออาหารเพื่อประทังร่างกายไว้ และการรบอันน่าสะพรึงกลัวนี้คงไม่เกิดขึ้นในหมู่กษัตริย์ของแผ่นดิน
12.10.6
प्राणस्यान्नमिदं सर्वमिति वै कवयो विदुः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥ १२.१०.६ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายรู้กันว่า สิ่งทั้งปวงนี้เป็นอาหารของชีวิต ทั้งสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่และสิ่งที่เคลื่อนที่ ล้วนเป็นอาหารเลี้ยงชีวิต
12.10.7
आददानस्य चेद्राज्यं ये केचित्परिपन्थिनः ।
हन्तव्यास्त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः ॥ १२.१०.७ ॥
หากผู้ใดกำลังยึดอาณาจักรไว้ ผู้ใดก็ตามที่ขวางทางเขาต้องถูกฆ่า ผู้มีปัญญาซึ่งรู้หน้าที่ของกษัตริย์นักรบย่อมเข้าใจเช่นนี้
12.10.8
ते सदोषा हताऽस्माभिरन्नस्य परिपन्थिनः ।
तान्हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीमिमाम् ॥ १२.१०.८ ॥
พวกเขาเป็นผู้มีความผิด และพวกเราได้ฆ่าศัตรูผู้ขวางทางอาหาร เมื่อฆ่าพวกเขาแล้ว ข้าแต่ยุธิษฐิระ จงปกครองแผ่นดินนี้โดยชอบธรรมเถิด
12.10.9
यथा हि पुरुषः खात्वा कूपमप्राप्य चोदकम् ।
पङ्कदिग्धो निवर्तेत् कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.९ ॥
เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งขุดบ่อ แต่ยังไม่ถึงน้ำ ก็กลับมาพร้อมตัวที่เปื้อนโคลน การกระทำของพวกเรานี้ก็เป็นเช่นนั้น เป็นอุปมาเช่นนั้น
12.10.10
यथाऽऽरुह्य महावृक्षमपहृत्य ततो मधु ।
अप्राश्य निधनं गच्छेत्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१० ॥
เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งปีนขึ้นต้นไม้ใหญ่ เก็บน้ำผึ้งจากที่นั้น แล้วตายไปโดยยังไม่ได้ลิ้มชิม การกระทำของพวกเรานี้ก็เป็นเช่นนั้น เป็นอุปมาเช่นนั้น
12.10.11
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुषः पतन् ।
स निराशो निवर्तेत कर्मैतन्नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.११ ॥
เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งเดินไปตามทางไกลด้วยความหวัง แล้วล้มลงและหันกลับไปด้วยความสิ้นหวัง การกระทำของพวกเรานี้ก็เป็นเช่นนั้น เป็นอุปมาเช่นนั้น
12.10.12
यथा शत्रून्घातयित्वा पुरुषः कुरुनन्दन ।
आत्मानं घातयेत्पश्चात्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१२ ॥
เปรียบเหมือนชายคนหนึ่งให้คนฆ่าศัตรูเสียแล้ว ภายหลังกลับฆ่าตนเอง ข้าแต่ผู้เป็นความยินดีของชาวกุรุ การกระทำของพวกเรานี้ก็เป็นเช่นนั้น เป็นอุปมาเช่นนั้น
12.10.13
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीयाद्यदृच्छया ।
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१३ ॥
เปรียบเหมือนคนหิวได้อาหารโดยบังเอิญ แต่กลับไม่กิน และเหมือนคนที่มีกามได้หญิงที่ปรารถนา แต่กลับไม่เสพสุข การกระทำของพวกเรานี้ก็เป็นเช่นนั้น
12.10.14
वयमेवात्र गर्ह्या हि यद्वयं मन्दचेतसम् ।
त्वां राजन्ननुगच्छामो ज्येष्ठोऽयमिति भारत ॥ १२.१०.१४ ॥
ในเรื่องนี้ พวกเราเท่านั้นที่ควรถูกตำหนิ เพราะพวกเรายอมตามท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นกษัตริย์ ข้าแต่ผู้เป็นภรต ผู้มีจิตใจโง่เขลา เพียงเพราะท่านเป็นพี่ใหญ่
12.10.15
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ।
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस्तथा ॥ १२.१०.१५ ॥
พวกเราเป็นผู้มีแขนที่เข้มแข็ง ได้ศึกษาวิชาแล้ว และมีจิตใจสูงส่ง แต่กลับยอมทำตามคำของคนขลาด ราวกับว่าพวกเราไร้กำลังเช่นนั้น
12.10.16
अगतीकगतीनस्मान्नष्टार्थनर्थसिद्धये ।
कथं वै नानुपश्येयुर्जनाः पश्यत यादृशम् ॥ १२.१०.१६ ॥
พวกเราไม่มีทางออก และมุ่งหมายความสำเร็จอันไร้ประโยชน์ที่สูญเสียไปแล้ว ประชาชนจะไม่เห็นพวกเราได้อย่างไรเล่า จงดูเถิดว่าพวกเราอยู่ในสภาพเช่นไร
12.10.17
आपत्काले हि संन्यासः कर्तव्य इति शिष्यते ।
जरयाऽभिपरीतेन शत्रुभिर्व्यंसितेन वा ॥ १२.१०.१७ ॥
เพราะในยามวิบัติ การสละออกจากโลกย่อมถูกสอนให้เป็นทางที่ควรปฏิบัติ สำหรับผู้ที่ถูกความแก่ครอบงำ หรือถูกศัตรูทำให้ทุกข์ยาก
12.10.18
तस्मादिह कृतप्रज्ञास्त्यागं न परिचक्षते ।
धर्मव्यतिक्रमं चैव मन्यन्ते सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.१०.१८ ॥
ฉะนั้น ผู้มีปัญญาในที่นี้จึงไม่กล่าวว่าการสละเป็นทางที่ควรเลือก และผู้มีสายตาอันละเอียดย่อมเห็นว่าเป็นการละเมิดธรรม
12.10.19
कथं तस्मात्समुत्पन्नास्तन्निष्ठास्तदुपाश्रयाः ।
तदेव निन्दां भाषेयुर्धाता तत्र न गर्ह्यते ॥ १२.१०.१९ ॥
เกิดจากสิ่งนั้น ยึดมั่นในสิ่งนั้น และพึ่งพาสิ่งนั้น แล้วจะกล่าวตำหนิสิ่งนั้นเองได้อย่างไร ในที่นั้นพระผู้สร้างก็ไม่ถูกตำหนิ
12.10.20
श्रिया विहीनैरधनैर्नास्तिकैः संप्रवर्तितम् ।
वेदवादस्य विज्ञानं सत्याभासमिवानृत् ॥ १२.१०.२० ॥
ความรู้ในคำสอนของพระเวท ซึ่งถูกเผยแพร่โดยพวกนอกรีตที่ปราศจากความเจริญและทรัพย์สมบัติ เป็นความไม่จริง เหมือนเพียงภาพลวงของความจริง
12.10.21
शक्यं तु मौनमास्थाय बिभ्रताऽऽत्मानमात्मना ।
धर्मच्छझ समास्थाय च्यवितुं न तु जीवितुम्। ॥ १२.१०.२१ ॥
การอยู่อย่างเงียบงันและค้ำจุนตนด้วยตนเองนั้นเป็นไปได้ แต่หากอ้างธรรมเป็นข้ออ้างแล้ว ก็ได้แต่ตกต่ำลงไป ไม่อาจดำรงชีวิตอยู่ได้
12.10.22
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम् ।
अबिभ्रता पुत्रपौत्रान्देवर्षीनतिथीन्पितॄन् ॥ १२.१०.२२ ॥
การอยู่คนเดียวอย่างมีความสุขในป่านั้นเป็นไปได้อีกครั้ง โดยไม่ต้องเลี้ยงดูบุตรและหลาน เทพและฤๅษี แขกผู้มาเยือน และบรรพบุรุษ
12.10.23
नेमे मृगाः स्वर्गजितो न वराहा न पक्षिणः ।
अथान्येन प्रकारेण पुण्यमाहुर्न ते जनाः ॥ १२.१०.२३ ॥
กวางเหล่านี้มิใช่ผู้พิชิตสวรรค์ หมูป่าก็มิใช่ นกก็มิใช่ และผู้คนก็มิได้เรียกสัตว์เหล่านี้ว่ามีบุญด้วยวิธีอื่นใด
12.10.24
यदि संन्यासतः सिद्धिं राजा कश्चिदवाप्नुयात् ।
पर्वताश्च दुमाश्चैव क्षिप्तं सिद्धिमवाप्नुयुः ॥ १२.१०.२४ ॥
หากกษัตริย์องค์ใดพึงบรรลุความสำเร็จได้ด้วยการสละทางโลก ภูเขาและต้นไม้ก็จะบรรลุความสำเร็จได้โดยเร็วเช่นกัน
12.10.25
एते हि नित्यसंन्यासा दृश्यन्ते निरुपद्रवाः ।
अपरिग्रहवन्तश्च सततं ब्रह्मचारिणः ॥ १२.१०.२५ ॥
ผู้ที่สละทางโลกอยู่เป็นนิตย์ ปราศจากภัยเบียดเบียน ไม่มีสิ่งสะสม และถือพรหมจรรย์อยู่ตลอดเวลา ก็เห็นได้ชัดว่าเป็นเช่นนี้
12.10.26
अथ चेदात्मभाग्येषु नान्येषां सिद्धिमश्र्नुते ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२६ ॥
แต่หากความสำเร็จเกิดจากโชคชะตาของตนเอง มิใช่ของผู้อื่น ก็ต้องกระทำการเท่านั้น เพราะผู้ที่ไม่กระทำการย่อมไม่มีความสำเร็จ
12.10.27
औदकाः सृष्टयश्चैव जन्तवः सिद्धिमाप्नुयुः ।
तेषामात्मैव भर्तव्यो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १२.१०.२७ ॥
สิ่งมีชีวิตที่เกิดจากน้ำและสัตว์อื่นๆ ก็อาจบรรลุความสำเร็จได้ สำหรับสัตว์เหล่านั้น มีเพียงตนของตนเองที่ต้องค้ำจุน ไม่มีผู้ใดอื่นเลย
12.10.28
अवेक्षस्व यथा स्वैः कर्मभिर्व्यापृतं जगत् ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं न्प्रस्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२८ ॥
จงพิจารณาดูว่าโลกนี้ดำเนินไปด้วยการกระทำของตนเองอย่างไร ฉะนั้นจึงต้องกระทำการเท่านั้น เพราะผู้ที่ไม่กระทำการย่อมไม่มีความสำเร็จ