ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.10.1
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥ १२.१०.१ ॥
ହେ ରାଜନ, ତୁମର ଏହି ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ପାଠରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ମନ୍ଦ ଓ ଅବିପଶ୍ଚିତ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ପରି; ଏହା ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଦେଖୁଥିବା ବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ।
12.10.2
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः ।
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ ॥ १२.१०.२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଳସ୍ୟରେ ମନ ଦେଇ ରାଜଧର୍ମର ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ କ'ଣ ଫଳ?
12.10.3
क्षमाऽनुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं न विद्यते ।
क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे ॥ १२.१०.३ ॥
କ୍ଷମା, ଅନୁକମ୍ପା, କରୁଣା ଓ ଅନୃଶଂସତା ତୁମଠାରେ ନାହିଁ; କ୍ଷାତ୍ରମାର୍ଗ ଆଚରଣକାରୀଙ୍କଠାରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ ନାହିଁ।
12.10.4
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयमीदृशीम् ।
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कंचन ॥ १२.१०.४ ॥
ତୁମର ଏପରି ବୁଦ୍ଧି ଯଦି ଆମେ ଜାଣିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନ ଥାନ୍ତୁ ଓ କାହାକୁ ବଧ ନ କରନ୍ତୁ।
12.10.5
भैक्षमेवाचरिष्याम शरीरस्याविमोक्षणात् ।
न चेदं दारुणं युद्धमभविष्यन्महीक्षिताम् ॥ १२.१०.५ ॥
ଶରୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ କେବଳ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତୁ; ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ ନଥାନ୍ତା।
12.10.6
प्राणस्यान्नमिदं सर्वमिति वै कवयो विदुः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥ १२.१०.६ ॥
ଏସବ ପ୍ରାଣର ଅନ୍ନ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ପ୍ରାଣର ଭୋଜନ।
12.10.7
आददानस्य चेद्राज्यं ये केचित्परिपन्थिनः ।
हन्तव्यास्त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः ॥ १२.१०.७ ॥
ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ପଥରେ ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.10.8
ते सदोषा हताऽस्माभिरन्नस्य परिपन्थिनः ।
तान्हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीमिमाम् ॥ १२.१०.८ ॥
ସେମାନେ ଦୋଷୀ ଥିଲେ; ଅନ୍ନ ପଥର ବାଧକମାନଙ୍କୁ ଆମେ ବଧ କଲୁ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଧର୍ମରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କର।
12.10.9
यथा हि पुरुषः खात्वा कूपमप्राप्य चोदकम् ।
पङ्कदिग्धो निवर्तेत् कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.९ ॥
ଯେମିତି କୌଣସି ପୁରୁଷ କୂଅ ଖୋଳି ଜଳ ନ ପାଇ କାଦୁଅରେ ମାଖି ଫେରେ, ଆମର ଏହି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଉପମା।
12.10.10
यथाऽऽरुह्य महावृक्षमपहृत्य ततो मधु ।
अप्राश्य निधनं गच्छेत्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१० ॥
ଯେମିତି କୌଣସି ପୁରୁଷ ବଡ଼ ଗଛରେ ଚଢ଼ି ମହୁ ନେଇ ତାକୁ ନ ଖାଇ ମରେ, ଆମର ଏହି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଉପମା।
12.10.11
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुषः पतन् ।
स निराशो निवर्तेत कर्मैतन्नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.११ ॥
ଯେମିତି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ଆଶାରେ ଚାଲି ପଡ଼ି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରେ, ଆମର ଏହି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଉପମା।
12.10.12
यथा शत्रून्घातयित्वा पुरुषः कुरुनन्दन ।
आत्मानं घातयेत्पश्चात्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१२ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଯେମିତି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରାଇ ପରେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରାଏ, ଆମର ଏହି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଉପମା।
12.10.13
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीयाद्यदृच्छया ।
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१३ ॥
ଭୋକିଲା ଲୋକ ଅଚାନକ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କାମୀ ଲୋକ ମିଳିଥିବା ପ୍ରିୟା ନାରୀକୁ ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ; ଆମର ଏହି କର୍ମ ସେହିପରି।
12.10.14
वयमेवात्र गर्ह्या हि यद्वयं मन्दचेतसम् ।
त्वां राजन्ननुगच्छामो ज्येष्ठोऽयमिति भारत ॥ १२.१०.१४ ॥
ଏଠାରେ ଆମେ ହିଁ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ଆମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଜଣକର ପଛେ ଚାଲୁଛୁ — ହେ ରାଜନ, ହେ ଭାରତ, କେବଳ ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବୋଲି।
12.10.15
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ।
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस्तथा ॥ १२.१०.१५ ॥
ଆମେ ବାହୁବଳୀ, ବିଦ୍ୟାବାନ ଓ ମନସ୍ବୀ। ତଥାପି କ୍ଲୀବର ବାକ୍ୟରେ ରହି ଅସମର୍ଥ ପରି ଠିଆ ହେଉଛୁ।
12.10.16
अगतीकगतीनस्मान्नष्टार्थनर्थसिद्धये ।
कथं वै नानुपश्येयुर्जनाः पश्यत यादृशम् ॥ १२.१०.१६ ॥
ଉପାୟହୀନ, ନଷ୍ଟ ପ୍ରୟୋଜନ ଓ ବ୍ୟର୍ଥ କର୍ମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆମକୁ ଲୋକେ କିପରି ନ ଦେଖିବେ? ଦେଖ, ଏହା କିପରି ଅବସ୍ଥା।
12.10.17
आपत्काले हि संन्यासः कर्तव्य इति शिष्यते ।
जरयाऽभिपरीतेन शत्रुभिर्व्यंसितेन वा ॥ १२.१०.१७ ॥
ଆପଦ କାଳରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ — ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ଘେରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପାଇଁ।
12.10.18
तस्मादिह कृतप्रज्ञास्त्यागं न परिचक्षते ।
धर्मव्यतिक्रमं चैव मन्यन्ते सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.१०.१८ ॥
ତେଣୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗକୁ (ଆପଦରେ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଭାବରେ) ଠିକ୍ କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶୀମାନେ ଏହାକୁ ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନ ମନେ କରନ୍ତି।
12.10.19
कथं तस्मात्समुत्पन्नास्तन्निष्ठास्तदुपाश्रयाः ।
तदेव निन्दां भाषेयुर्धाता तत्र न गर्ह्यते ॥ १२.१०.१९ ॥
ତା'ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଏବଂ ତାହାରି ଆଶ୍ରିତ ଲୋକେ କିପରି ତାହାରି ନିନ୍ଦା କରିପାରନ୍ତି? ସେଠାରେ ବିଧାତା ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.10.20
श्रिया विहीनैरधनैर्नास्तिकैः संप्रवर्तितम् ।
वेदवादस्य विज्ञानं सत्याभासमिवानृत् ॥ १२.१०.२० ॥
ଶ୍ରୀ ଓ ଧନ ବିହୀନ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ବେଦବାଦର ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟର ଆଭାସ ପରି ମିଥ୍ୟା।
12.10.21
शक्यं तु मौनमास्थाय बिभ्रताऽऽत्मानमात्मना ।
धर्मच्छझ समास्थाय च्यवितुं न तु जीवितुम्। ॥ १२.१०.२१ ॥
ମୌନ ଧାରଣ କରି ନିଜକୁ ନିଜେ ଧରି ରହିବା ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ଛଳନା ଆଶ୍ରୟ କଲେ କେବଳ ପତନ ହୁଏ, ଜୀବନ ଧାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.10.22
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम् ।
अबिभ्रता पुत्रपौत्रान्देवर्षीनतिथीन्पितॄन् ॥ १२.१०.२२ ॥
ବନରେ ଏକାକୀ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଧାରଣ ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ର, ଦେବର୍ଷି, ଅତିଥି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ନ କରି।
12.10.23
नेमे मृगाः स्वर्गजितो न वराहा न पक्षिणः ।
अथान्येन प्रकारेण पुण्यमाहुर्न ते जनाः ॥ १२.१०.२३ ॥
ଏହି ହରିଣମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତୁଥିବା ନୁହଁନ୍ତି, ଶୂକରମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ନୁହଁନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
12.10.24
यदि संन्यासतः सिद्धिं राजा कश्चिदवाप्नुयात् ।
पर्वताश्च दुमाश्चैव क्षिप्तं सिद्धिमवाप्नुयुः ॥ १२.१०.२४ ॥
ଯଦି ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ରାଜା ସିଦ୍ଧି ପାଇପାରନ୍ତେ, ତେବେ ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ପାଇଯାଆନ୍ତେ।
12.10.25
एते हि नित्यसंन्यासा दृश्यन्ते निरुपद्रवाः ।
अपरिग्रहवन्तश्च सततं ब्रह्मचारिणः ॥ १२.१०.२५ ॥
ଏମାନେ ହିଁ ନିତ୍ୟ ସଂନ୍ୟାସୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନନ୍ତି; ଉପଦ୍ରବରହିତ, ପରିଗ୍ରହହୀନ ଏବଂ ସର୍ବଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।
12.10.26
अथ चेदात्मभाग्येषु नान्येषां सिद्धिमश्र्नुते ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२६ ॥
ଯଦି କେହି ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଅନ୍ୟର ନୁହେଁ, ତେବେ ଅତଏବ କର୍ମ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ; କର୍ମହୀନ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ।
12.10.27
औदकाः सृष्टयश्चैव जन्तवः सिद्धिमाप्नुयुः ।
तेषामात्मैव भर्तव्यो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १२.१०.२७ ॥
ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା ହିଁ ପୋଷଣୀୟ, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
12.10.28
अवेक्षस्व यथा स्वैः कर्मभिर्व्यापृतं जगत् ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं न्प्रस्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२८ ॥
ଦେଖ, ଜଗତ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ କିପରି ବ୍ୟାପୃତ ଅଛି; ଅତଏବ କର୍ମ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ; କର୍ମହୀନ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ।