ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.10.1
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥ १२.१०.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਮੰਦ ਅਤੇ ਅਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ ਹਰੀਯ ਵਰਗੀ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਤੱਤਵਾਰਥ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ।
12.10.2
आलस्ये कृतचित्तस्य राजधर्मानसूयतः ।
विनाशे धार्तराष्ट्राणां किं फलं भरतर्षभ ॥ १२.१०.२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਲਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
12.10.3
क्षमाऽनुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं न विद्यते ।
क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे ॥ १२.१०.३ ॥
ਖਿਮਾ, ਅਨੁਕੰਪਾ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਸ਼ੰਸਤਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.10.4
यदीमां भवतो बुद्धिं विद्याम वयमीदृशीम् ।
शस्त्रं नैव ग्रहीष्यामो न वधिष्याम कंचन ॥ १२.१०.४ ॥
ਜੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾ ਚੁੱਕਦੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਦੇ।
12.10.5
भैक्षमेवाचरिष्याम शरीरस्याविमोक्षणात् ।
न चेदं दारुणं युद्धमभविष्यन्महीक्षिताम् ॥ १२.१०.५ ॥
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਂਦੇ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
12.10.6
प्राणस्यान्नमिदं सर्वमिति वै कवयो विदुः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥ १२.१०.६ ॥
ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਅੰਨ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ।
12.10.7
आददानस्य चेद्राज्यं ये केचित्परिपन्थिनः ।
हन्तव्यास्त इति प्राज्ञाः क्षत्रधर्मविदो विदुः ॥ १२.१०.७ ॥
ਰਾਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.10.8
ते सदोषा हताऽस्माभिरन्नस्य परिपन्थिनः ।
तान्हत्वा भुङ्क्ष्व धर्मेण युधिष्ठिर महीमिमाम् ॥ १२.१०.८ ॥
ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ; ਅੰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ।
12.10.9
यथा हि पुरुषः खात्वा कूपमप्राप्य चोदकम् ।
पङ्कदिग्धो निवर्तेत् कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੂਹ ਪੁੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜਿਆ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ।
12.10.10
यथाऽऽरुह्य महावृक्षमपहृत्य ततो मधु ।
अप्राश्य निधनं गच्छेत्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१० ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਕੱਢੇ ਪਰ ਖਾਏ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ।
12.10.11
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुषः पतन् ।
स निराशो निवर्तेत कर्मैतन्नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਆਸ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ।
12.10.12
यथा शत्रून्घातयित्वा पुरुषः कुरुनन्दन ।
आत्मानं घातयेत्पश्चात्कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਮਰਵਾ ਲਵੇ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਉਪਮਾ ਹੈ।
12.10.13
यथान्नं क्षुधितो लब्ध्वा न भुञ्जीयाद्यदृच्छया ।
कामी च कामिनीं लब्ध्वा कर्मेदं नस्तथोपमम् ॥ १२.१०.१३ ॥
ਭੁੱਖਾ ਮਨੁੱਖ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਕਾਮੀ ਪੁਰਸ਼ ਮਿਲੀ ਕਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਕਰਮ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
12.10.14
वयमेवात्र गर्ह्या हि यद्वयं मन्दचेतसम् ।
त्वां राजन्ननुगच्छामो ज्येष्ठोऽयमिति भारत ॥ १२.१०.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ।
12.10.15
वयं हि बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ।
क्लीबस्य वाक्ये तिष्ठामो यथैवाशक्तयस्तथा ॥ १२.१०.१५ ॥
ਅਸੀਂ ਬਾਹੂਬਲੀ, ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਨਪੁੰਸਕ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸਮਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ।
12.10.16
अगतीकगतीनस्मान्नष्टार्थनर्थसिद्धये ।
कथं वै नानुपश्येयुर्जनाः पश्यत यादृशम् ॥ १२.१०.१६ ॥
ਬੇਵਸ, ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਾਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਵੇਖਣਗੇ? ਵੇਖੋ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਹੈ।
12.10.17
आपत्काले हि संन्यासः कर्तव्य इति शिष्यते ।
जरयाऽभिपरीतेन शत्रुभिर्व्यंसितेन वा ॥ १२.१०.१७ ॥
ਆਪਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ — ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲਈ।
12.10.18
तस्मादिह कृतप्रज्ञास्त्यागं न परिचक्षते ।
धर्मव्यतिक्रमं चैव मन्यन्ते सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.१०.१८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਿਆਵਾਨ ਤਿਆਗ ਨੂੰ (ਆਪਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਕਹਿ ਕੇ) ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ; ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਇਸਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
12.10.19
कथं तस्मात्समुत्पन्नास्तन्निष्ठास्तदुपाश्रयाः ।
तदेव निन्दां भाषेयुर्धाता तत्र न गर्ह्यते ॥ १२.१०.१९ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਉੱਥੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.10.20
श्रिया विहीनैरधनैर्नास्तिकैः संप्रवर्तितम् ।
वेदवादस्य विज्ञानं सत्याभासमिवानृत् ॥ १२.१०.२० ॥
ਧਨ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਵੇਦਵਾਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੱਚ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਝੂਠ ਹੈ।
12.10.21
शक्यं तु मौनमास्थाय बिभ्रताऽऽत्मानमात्मना ।
धर्मच्छझ समास्थाय च्यवितुं न तु जीवितुम्। ॥ १२.१०.२१ ॥
ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਡਿੱਗਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ।
12.10.22
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेकेन जीवितुम् ।
अबिभ्रता पुत्रपौत्रान्देवर्षीनतिथीन्पितॄन् ॥ १२.१०.२२ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।
12.10.23
नेमे मृगाः स्वर्गजितो न वराहा न पक्षिणः ।
अथान्येन प्रकारेण पुण्यमाहुर्न ते जनाः ॥ १२.१०.२३ ॥
ਇਹ ਹਿਰਨ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸੂਰ, ਨਾ ਪੰਛੀ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ।
12.10.24
यदि संन्यासतः सिद्धिं राजा कश्चिदवाप्नुयात् ।
पर्वताश्च दुमाश्चैव क्षिप्तं सिद्धिमवाप्नुयुः ॥ १२.१०.२४ ॥
ਜੇ ਸੰਨਿਆਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ।
12.10.25
एते हि नित्यसंन्यासा दृश्यन्ते निरुपद्रवाः ।
अपरिग्रहवन्तश्च सततं ब्रह्मचारिणः ॥ १२.१०.२५ ॥
ਇਹੀ ਨਿੱਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।
12.10.26
अथ चेदात्मभाग्येषु नान्येषां सिद्धिमश्र्नुते ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं नास्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२६ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਾਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ।
12.10.27
औदकाः सृष्टयश्चैव जन्तवः सिद्धिमाप्नुयुः ।
तेषामात्मैव भर्तव्यो नान्यः कश्चन विद्यते ॥ १२.१०.२७ ॥
ਜਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
12.10.28
अवेक्षस्व यथा स्वैः कर्मभिर्व्यापृतं जगत् ।
तस्मात्कर्मैव कर्तव्यं न्प्रस्ति सिद्धिरकर्मणः ॥ १२.१०.२८ ॥
ਵੇਖੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ।