મહાભારત · અધ્યાય 12.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.106.1
न निकृत्या न दम्भेन ब्रह्मन्निच्छामि जीवितुम् ।
नाधर्मयुक्तानिच्छेयमर्थान्सुमहतोऽप्यहम् ॥ १२.१०६.१ ॥
હે બ્રાહ્મણ, છળકપટથી કે દંભથી જીવવાની મારી ઇચ્છા નથી. અધર્મથી યુક્ત ધન, ભલે તે કેટલું પણ મોટું હોય, હું ઇચ્છીશ નહીં.
12.106.2
पुरस्तादेव भगवन्मयैतदपवर्जितम् ।
येन पापं न शङ्केत यद्वा कृत्स्नं हितं भवेत् ॥ १२.१०६.२ ॥
હે ભગવન્, આ મેં પહેલાં જ ત્યજી દીધું છે, જેથી પાપની શંકા ન રહે, અથવા જે સંપૂર્ણ રીતે હિતકારી હોય.
12.106.3
आनृशंस्येन धर्मेण लोके ह्यस्मिञ्जिजीविषुः ।
नाहमेतदलं कर्तुं नैतन्मय्युपपद्यते ॥ १२.१०६.३ ॥
આ લોકમાં દયા અને ધર્મથી જીવવાની મારી ઇચ્છા છે. આ કરવા હું સમર્થ નથી, અને આ મારા માટે યોગ્ય પણ નથી.
12.106.4
उपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसे ।
प्रकृत्या ह्युपपन्नोऽसि बुद्ध्या चाद्भुतदर्शनः ॥ १२.१०६.४ ॥
હે ક્ષત્રિય, તું જેમ કહે છે તેમ તું આનાથી સંપન્ન છે. સ્વભાવથી જ તું સંપન્ન છે, અને બુદ્ધિથી પણ તું અદ્ભુત દર્શનવાળો છે.
12.106.5
उभयोरेव साह्यार्थे यतिष्ये तव तस्य च ।
संश्लेषं वा करिष्यामि शाश्वतं ह्यनपायिनम् ॥ १२.१०६.५ ॥
તમારા બંનેની સહાય માટે હું પ્રયત્ન કરીશ, તારા માટે અને તેના માટે પણ. હું એક શાશ્વત અને અવિનાશી મિલન સ્થાપીશ.
12.106.6
त्वादृशं हि कुले जातभनृशंसं बहुश्रुतम् ।
अमात्यं को न कुर्वीत राज्यप्रणयकोविदम् ॥ १२.१०६.६ ॥
તારા જેવા ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા, દયાળુ, બહુશ્રુત અને રાજ્યવ્યવહારમાં નિપુણ અમાત્યને કોણ નીમશે નહીં?
12.106.7
यस्त्वं प्रव्राजितो राज्याद्व्यसनं चोत्तमं गतः ।
आनृशंस्येन वृत्तेन क्षत्रियेच्छसि जीवितुम् ॥ १२.१०६.७ ॥
રાજ્યમાંથી હાંકી કઢાઈને મહા સંકટમાં પડેલો તું, હે ક્ષત્રિય, કોમળતા અને સદાચારથી જીવવા ઇચ્છે છે?
12.106.8
आगन्ता मद्गृहं तात वैदेहः सत्यसंगरः ।
अथाहं तं नियोक्ष्यामि तत्करिष्यत्यसंशयम् ॥ १२.१०६.८ ॥
હે તાત, સત્યપ્રતિજ્ઞ વૈદેહ રાજા મારે ઘરે આવશે. પછી હું તેમને નિયુક્ત કરીશ; તેઓ નિઃસંશય તે કરશે.
12.106.9
तत आहूय वैदेहं मुनिर्वचनमब्रवीत् ।
अयं राजकुले जातो विदिताभ्यन्तरो मम ॥ १२.१०६.९ ॥
પછી મુનિએ વૈદેહ રાજાને બોલાવીને આ વચન કહ્યું: 'આ રાજકુળમાં જન્મેલો છે અને મારા અંતરંગને સારી રીતે જાણે છે.'
12.106.10
आदर्श इव शुद्धात्मा शारदश्चन्द्रमा यथा ।
नास्मिन्पश्यामि वृजिनं सर्वतो मे परीक्षितः ॥ १२.१०६.१० ॥
આ અરીસા જેવો શુદ્ધાત્મા છે, શરદના ચંદ્ર જેવો નિર્મળ છે. મેં તેની બધી રીતે કસોટી કરી છે; તેમાં મને કોઈ દોષ દેખાતો નથી.
12.106.11
तेन ते संधिरेवास्तु विश्वसास्मिन्यथा मयि ।
न राज्यमनमात्येन शक्यं शास्तुममित्रहन् ॥ १२.१०६.११ ॥
તેની સાથે તારો સંધિ થાઓ; જેમ મારા પર વિશ્વાસ રાખે છે તેમ આના પર પણ રાખ. હે શત્રુહંતા, અમાત્ય વિના રાજ્ય ચલાવવું શક્ય નથી.
12.106.12
अमात्य शुद्ध एव स्याद्बुद्धिसंपन्न एव वा ।
तस्माच्चैव भयं राज्ञः पश्य राज्यस्य योजनम् ॥ १२.१०६.१२ ॥
અમાત્ય શુદ્ધ હોય, અથવા બુદ્ધિમાન હોય. તેથી રાજાને કયો ભય છે અને રાજ્યનું સંચાલન કેવું છે તે જુઓ.
12.106.13
धर्मात्मनां क्वचिल्लोके नान्यास्ति गतिरीदृशी ।
तदा राजपुत्रोऽयं सतां मार्गमनुष्ठितः।
असंगृहीतस्त्वेवैष त्वया धर्मपुरोगमः ॥ १२.१०६.१३ ॥
ધર્માત્માઓ માટે જગતમાં ક્યાંય આવી બીજી ગતિ નથી. ત્યારે આ રાજપુત્ર સજ્જનોના માર્ગે ચાલ્યો; પરંતુ તેં તેને તારી તરફ ન લીધો. આ ધર્મને આગળ રાખનાર છે.
12.106.14
संसेव्यमानः शत्रूंस्ते गृह्णीयान्महतो गणान् ॥ १२.१०६.१४ ॥
જો તું તેની સારી રીતે સેવા કરે, તો તે તારા શત્રુઓના મોટા સમૂહોને કબજે કરી શકે.
12.106.15
यद्ययं प्रतियुद्ध्येत स्वकर्म क्षत्रियस्य तत् ।
जिगीषमाणस्त्वां युद्धे पितृपैतामहे पदे ॥ १२.१०६.१५ ॥
જો એ સામે યુદ્ધ કરે, તો તે ક્ષત્રિયનું પોતાનું કર્મ છે; કારણ કે પિતૃપિતામહના પદ માટે યુદ્ધમાં તને જીતવાની તે ઇચ્છા રાખે છે.
12.106.16
त्वं अपि प्रतियुद्ध्येथा विजिगीषुर्व्रते स्थितः ।
अयुद्ध्वैव नियोगान्मे वशे कुरु हिते स्थितः ॥ १२.१०६.१६ ॥
તું પણ જીતવાની ઇચ્છાથી, તારા વ્રતમાં સ્થિર રહીને પ્રતિયુદ્ધ કરજે. યુદ્ધ કર્યા વિના જ મારા આદેશથી તેને વશ કર; હિતકારી સ્થિતિમાં રહીને.
12.106.17
स त्वं धर्ममवेक्षस्व हित्वा लोभमसांप्रतम् ।
न च कामान्न च द्रोहात्स्वधर्मं हातुमर्हसि ॥ १२.१०६.१७ ॥
તેથી તું ધર્મને જો, અયોગ્ય લોભ છોડ. કામથી કે દ્રોહથી તારો સ્વધર્મ છોડવો તને યોગ્ય નથી.
12.106.18
नैव नित्यं जयस्तात नैव नित्यं पराजयः ।
तस्माज्जयश्च भोक्तव्यो भोक्तव्यश्च पराजयः ॥ १२.१०६.१८ ॥
હે તાત, સદા જય નથી હોતો અને સદા પરાજય પણ નથી હોતો. તેથી જયનો ઉપભોગ કરવાનો છે અને પરાજય પણ સહન કરવાનો છે.
12.106.19
आत्मन्यपि च संदृश्यावृभौ जयपराजयौ ।
निःशेषकारिणां तात निःशेषकरणाद्भयम् ॥ १२.१०६.१९ ॥
પોતાની અંદર પણ જય અને પરાજય બંનેને સારી રીતે જોઈને, હે તાત, સંપૂર્ણપણે કર્મ કરનારાઓને સંપૂર્ણ કર્મથી જ ભય થાય છે.
12.106.20
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं वचनं ब्राह्मणर्षभम् ।
प्रतिपूज्याभिसत्कृत्य पूजार्हमनुमान्य च ॥ १२.१०६.२० ॥
આમ કહેવાયેલો તે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠને આ વચન ઉત્તરમાં બોલ્યો; તેમનો આદર કરીને, સત્કાર કરીને, પૂજ્યની અનુમતિ લઈને.
12.106.21
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महाश्रुतः ।
श्रेयस्कामो यथा ब्रूयादुभयोरेव तत्क्षमम् ॥ १२.१०६.२१ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ જેમ કહેશે, મહાશ્રુત જેમ કહેશે, કલ્યાણ ઇચ્છનાર જેમ કહેશે, તે બંને માટે યોગ્ય છે.
12.106.22
यद्यद्वचनमुक्तोऽस्मि करिष्यामि च तत्तथा ।
एतद्धि परमं श्रेयो न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १२.१०६.२२ ॥
મને જે જે વચન કહેવાયું છે, હું તે તેમ જ કરીશ; આ જ પરમ કલ્યાણ છે, એમાં મારે કોઈ વિચાર નથી.
12.106.23
ततः कौसल्यमाहूय मैथिलो वाक्यमब्रवीत् ।
धर्मतो बुद्धितश्चैव बलेन च जितं मया ॥ १२.१०६.२३ ॥
પછી કૌસલ્યને બોલાવીને મૈથિલે આ વચન કહ્યું - ધર્મથી, બુદ્ધિથી અને બળથી પણ મારા વડે જીતાયું છે.
12.106.24
अहं त्वया चात्मगुणैर्जितः पार्थिवसत्तम ।
आत्मानमनवज्ञाय जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२४ ॥
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું તારા વડે અને તારા પોતાના ગુણો વડે જીતાયો છું; પોતાને તુચ્છ ન ગણીને, જીતનારની જેમ રહે.
12.106.25
नावमन्यामि ते बुद्धिं नावमन्ये च पौरुषम् ।
नावमन्ये जयामीति जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२५ ॥
હું તારી બુદ્ધિનું અપમાન કરતો નથી, અને તારા પૌરુષનું પણ અપમાન કરતો નથી. 'હું જીતીશ' એમ વિચારીને અપમાન કરતો નથી; તમે વિજેતાની જેમ વર્તો.
12.106.26
यथावत्पूजितो राजन्गृहं गन्तासि मे गृहात् ।
ततः संपूज्य तौ विप्रं विश्वस्तौ जग्मतुर्गृहान् ॥ १२.१०६.२६ ॥
હે રાજન્, મારા ઘરેથી યથોચિત સત્કાર પામીને તું તારા ઘરે જઈશ. પછી તે બ્રાહ્મણનો સારી રીતે સત્કાર કરીને તે બંને નિશ્ચિંત થઈ પોતપોતાના ઘરે ગયા.
12.106.27
वैदेहस्त्वथ कौसल्यं प्रवेश्य गृहमञ्जसा ।
प्राद्यार्ध्यमधुपर्कैस्तं पूजार्हं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१०६.२७ ॥
પછી વિદેહરાજાએ કૌસલ્યને પોતાના ઘરમાં ઝડપથી પ્રવેશ કરાવીને, પાદ્ય, અર્ઘ્ય અને મધુપર્કથી તે પૂજાને યોગ્ય અતિથિનો પ્રતિસત્કાર કર્યો.
12.106.28
ददौ दुहितरं चास्मै रत्नानि विविधानि च ।
एष राज्ञां परो धर्मः समौ जयपराजयौ ॥ १२.१०६.२८ ॥
તેણે તેને પોતાની પુત્રી અને વિવિધ રત્નો પણ આપ્યાં. રાજાઓનો આ જ પરમ ધર્મ છે — જય અને પરાજય સમાન છે.