महाभारत · अध्याय 12.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.106.1
न निकृत्या न दम्भेन ब्रह्मन्निच्छामि जीवितुम् ।
नाधर्मयुक्तानिच्छेयमर्थान्सुमहतोऽप्यहम् ॥ १२.१०६.१ ॥
हे ब्राह्मणा, फसवणुकीने किंवा ढोंगाने जगण्याची माझी इच्छा नाही. अधर्मयुक्त धन, ते कितीही मोठे असले तरी, मी इच्छिणार नाही.
12.106.2
पुरस्तादेव भगवन्मयैतदपवर्जितम् ।
येन पापं न शङ्केत यद्वा कृत्स्नं हितं भवेत् ॥ १२.१०६.२ ॥
हे भगवन्, हे मी आधीच नाकारले आहे, ज्यामुळे पापाची शंका राहू नये किंवा जे पूर्णपणे हितकारक असेल.
12.106.3
आनृशंस्येन धर्मेण लोके ह्यस्मिञ्जिजीविषुः ।
नाहमेतदलं कर्तुं नैतन्मय्युपपद्यते ॥ १२.१०६.३ ॥
या जगात करुणा आणि धर्माने जगण्याची माझी इच्छा आहे. हे करण्यास मी समर्थ नाही, आणि हे माझ्याशी जुळणारेही नाही.
12.106.4
उपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसे ।
प्रकृत्या ह्युपपन्नोऽसि बुद्ध्या चाद्भुतदर्शनः ॥ १२.१०६.४ ॥
हे क्षत्रिया, तू म्हणतोस त्याप्रमाणे तू यांनी संपन्न आहेस. स्वभावानेच तू संपन्न आहेस, आणि बुद्धीनेही तू अद्भुत रूपाचा आहेस.
12.106.5
उभयोरेव साह्यार्थे यतिष्ये तव तस्य च ।
संश्लेषं वा करिष्यामि शाश्वतं ह्यनपायिनम् ॥ १२.१०६.५ ॥
तुम्हा दोघांच्या सहाय्यासाठी मी प्रयत्न करीन, तुझ्यासाठीही आणि त्याच्यासाठीही. मी एक शाश्वत आणि अविनाशी मीलन घडवीन.
12.106.6
त्वादृशं हि कुले जातभनृशंसं बहुश्रुतम् ।
अमात्यं को न कुर्वीत राज्यप्रणयकोविदम् ॥ १२.१०६.६ ॥
तुझ्यासारख्या उत्तम कुलात जन्मलेल्या, करुणामय, बहुश्रुत आणि राज्यकारभारात निपुण अमात्याची नियुक्ती कोण करणार नाही?
12.106.7
यस्त्वं प्रव्राजितो राज्याद्व्यसनं चोत्तमं गतः ।
आनृशंस्येन वृत्तेन क्षत्रियेच्छसि जीवितुम् ॥ १२.१०६.७ ॥
राज्यातून हाकलला जाऊन मोठ्या संकटात पडलेला तू, हे क्षत्रिया, सौम्यता आणि सदाचाराने जगू इच्छितोस का?
12.106.8
आगन्ता मद्गृहं तात वैदेहः सत्यसंगरः ।
अथाहं तं नियोक्ष्यामि तत्करिष्यत्यसंशयम् ॥ १२.१०६.८ ॥
हे तात, सत्यप्रतिज्ञ वैदेह राजा माझ्या घरी येईल. मग मी त्याला नेमीन; तो निःसंशय ते करील.
12.106.9
तत आहूय वैदेहं मुनिर्वचनमब्रवीत् ।
अयं राजकुले जातो विदिताभ्यन्तरो मम ॥ १२.१०६.९ ॥
मग मुनींनी वैदेह राजाला बोलावून हे वचन सांगितले: 'हा राजकुलात जन्मला आहे आणि माझ्या अंतरंगाला चांगला ओळखतो.'
12.106.10
आदर्श इव शुद्धात्मा शारदश्चन्द्रमा यथा ।
नास्मिन्पश्यामि वृजिनं सर्वतो मे परीक्षितः ॥ १२.१०६.१० ॥
हा आरशासारखा शुद्ध आत्मा आहे, शरद ऋतूतील चंद्रासारखा निर्मळ आहे. मी याची सर्व प्रकारे परीक्षा घेतली आहे; यात मला कोणताही दोष दिसत नाही.
12.106.11
तेन ते संधिरेवास्तु विश्वसास्मिन्यथा मयि ।
न राज्यमनमात्येन शक्यं शास्तुममित्रहन् ॥ १२.१०६.११ ॥
त्याच्याशी तुझा तह होवो; जसा माझ्यावर विश्वास ठेवतोस तसाच याच्यावरही ठेव. हे शत्रुहन्त्या, अमात्याशिवाय राज्य चालवणे शक्य नाही.
12.106.12
अमात्य शुद्ध एव स्याद्बुद्धिसंपन्न एव वा ।
तस्माच्चैव भयं राज्ञः पश्य राज्यस्य योजनम् ॥ १२.१०६.१२ ॥
अमात्य शुद्ध असावा, किंवा बुद्धिमान असावा. म्हणून राजाला कोणता धोका आहे आणि राज्याचे संचालन कसे आहे ते पाहा.
12.106.13
धर्मात्मनां क्वचिल्लोके नान्यास्ति गतिरीदृशी ।
तदा राजपुत्रोऽयं सतां मार्गमनुष्ठितः।
असंगृहीतस्त्वेवैष त्वया धर्मपुरोगमः ॥ १२.१०६.१३ ॥
धर्मात्म्यांसाठी जगात कधीही अशी दुसरी गती नाही. तेव्हा हा राजपुत्र सत्पुरुषांच्या मार्गाने चालला; परंतु तू याला आपल्या बाजूला घेतले नाहीस. हा धर्माला पुढे ठेवणारा आहे.
12.106.14
संसेव्यमानः शत्रूंस्ते गृह्णीयान्महतो गणान् ॥ १२.१०६.१४ ॥
तू त्याची नीट सेवा केलीस तर तो तुझ्या शत्रूंचे मोठे समूह ताब्यात घेऊ शकेल.
12.106.15
यद्ययं प्रतियुद्ध्येत स्वकर्म क्षत्रियस्य तत् ।
जिगीषमाणस्त्वां युद्धे पितृपैतामहे पदे ॥ १२.१०६.१५ ॥
हा प्रतियुद्ध करील तर ते क्षत्रियाचेच स्वकर्म आहे; कारण पितृपितामहांच्या पदासाठी युद्धात तुला जिंकण्याची त्याची इच्छा आहे.
12.106.16
त्वं अपि प्रतियुद्ध्येथा विजिगीषुर्व्रते स्थितः ।
अयुद्ध्वैव नियोगान्मे वशे कुरु हिते स्थितः ॥ १२.१०६.१६ ॥
तूही जिंकण्याची इच्छा धरून, आपल्या व्रतात स्थिर राहून प्रतियुद्ध करावास. युद्ध न करताच माझ्या आज्ञेने त्याला वश कर; हितकारक स्थितीत राहून.
12.106.17
स त्वं धर्ममवेक्षस्व हित्वा लोभमसांप्रतम् ।
न च कामान्न च द्रोहात्स्वधर्मं हातुमर्हसि ॥ १२.१०६.१७ ॥
म्हणून तू धर्माकडे लक्ष दे, अयोग्य लोभ सोड. काम किंवा द्रोहाने आपला स्वधर्म सोडणे तुला योग्य नाही.
12.106.18
नैव नित्यं जयस्तात नैव नित्यं पराजयः ।
तस्माज्जयश्च भोक्तव्यो भोक्तव्यश्च पराजयः ॥ १२.१०६.१८ ॥
हे तात, नेहमी जय नसतो आणि नेहमी पराजयही नसतो. म्हणून जय भोगायचा असतो आणि पराजयही सोसायचा असतो.
12.106.19
आत्मन्यपि च संदृश्यावृभौ जयपराजयौ ।
निःशेषकारिणां तात निःशेषकरणाद्भयम् ॥ १२.१०६.१९ ॥
स्वतःमध्येही जय आणि पराजय दोन्ही नीट पाहून, हे तात, पूर्णपणे कर्म करणाऱ्यांना पूर्ण कर्मातूनच भय येते.
12.106.20
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं वचनं ब्राह्मणर्षभम् ।
प्रतिपूज्याभिसत्कृत्य पूजार्हमनुमान्य च ॥ १२.१०६.२० ॥
असे सांगितले गेल्यावर त्याने ब्राह्मणश्रेष्ठांना हे वचन उत्तर दिले; त्यांचा आदर करून, सत्कार करून, पूजनीय असलेल्यांची संमती घेऊन.
12.106.21
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महाश्रुतः ।
श्रेयस्कामो यथा ब्रूयादुभयोरेव तत्क्षमम् ॥ १२.१०६.२१ ॥
महाप्राज्ञ जसे बोलेल, महाश्रुत जसे बोलेल, कल्याण इच्छिणारा जसे बोलेल, तेच दोघांसाठी योग्य आहे.
12.106.22
यद्यद्वचनमुक्तोऽस्मि करिष्यामि च तत्तथा ।
एतद्धि परमं श्रेयो न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १२.१०६.२२ ॥
माझ्याला जे जे वचन सांगितले गेले आहे, ते मी तसेच करीन; हेच परम कल्याण आहे, यात माझ्या मनात कोणताही विचार नाही.
12.106.23
ततः कौसल्यमाहूय मैथिलो वाक्यमब्रवीत् ।
धर्मतो बुद्धितश्चैव बलेन च जितं मया ॥ १२.१०६.२३ ॥
मग कौसल्याला बोलावून मैथिल म्हणाला - धर्माने, बुद्धीने आणि बलानेही माझ्याकडून जिंकले गेले आहे.
12.106.24
अहं त्वया चात्मगुणैर्जितः पार्थिवसत्तम ।
आत्मानमनवज्ञाय जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२४ ॥
हे पार्थिवश्रेष्ठा, मी तुझ्याकडून आणि तुझ्या स्वतःच्या गुणांनी जिंकलो गेलो आहे; स्वतःला तुच्छ न मानता, जिंकणाऱ्यासारखा राहा.
12.106.25
नावमन्यामि ते बुद्धिं नावमन्ये च पौरुषम् ।
नावमन्ये जयामीति जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२५ ॥
मी तुझ्या बुद्धीचा अवमान करत नाही, आणि तुझ्या पौरुषाचाही अवमान करत नाही. 'मी जिंकेन' असे समजून अवमान करत नाही; तुम्ही विजयी व्यक्तीप्रमाणे वागा.
12.106.26
यथावत्पूजितो राजन्गृहं गन्तासि मे गृहात् ।
ततः संपूज्य तौ विप्रं विश्वस्तौ जग्मतुर्गृहान् ॥ १२.१०६.२६ ॥
राजा, माझ्या घरातून यथायोग्य सत्कार घेऊन तू आपल्या घरी जाशील. नंतर त्या ब्राह्मणाचा चांगला सन्मान करून ते दोघे निश्चिंतपणे आपापल्या घरी गेले.
12.106.27
वैदेहस्त्वथ कौसल्यं प्रवेश्य गृहमञ्जसा ।
प्राद्यार्ध्यमधुपर्कैस्तं पूजार्हं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१०६.२७ ॥
नंतर विदेहराजाने कौसल्याला आपल्या घरात त्वरित प्रवेश देऊन, पाद्य, अर्घ्य व मधुपर्काने त्या पूजनीय अतिथीचा प्रतिसत्कार केला.
12.106.28
ददौ दुहितरं चास्मै रत्नानि विविधानि च ।
एष राज्ञां परो धर्मः समौ जयपराजयौ ॥ १२.१०६.२८ ॥
त्याने त्याला आपली कन्या आणि विविध रत्नेही दिली. राजांचा हाच परम धर्म आहे — जय आणि पराजय समान आहेत.