ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.106.1
न निकृत्या न दम्भेन ब्रह्मन्निच्छामि जीवितुम् ।
नाधर्मयुक्तानिच्छेयमर्थान्सुमहतोऽप्यहम् ॥ १२.१०६.१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧੋਖੇ ਜਾਂ ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਧਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹਾਂਗਾ।
12.106.2
पुरस्तादेव भगवन्मयैतदपवर्जितम् ।
येन पापं न शङ्केत यद्वा कृत्स्नं हितं भवेत् ॥ १२.१०६.२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
12.106.3
आनृशंस्येन धर्मेण लोके ह्यस्मिञ्जिजीविषुः ।
नाहमेतदलं कर्तुं नैतन्मय्युपपद्यते ॥ १२.१०६.३ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.106.4
उपपन्नस्त्वमेतेन यथा क्षत्रिय भाषसे ।
प्रकृत्या ह्युपपन्नोऽसि बुद्ध्या चाद्भुतदर्शनः ॥ १२.१०६.४ ॥
ਹੇ ਖੱਤਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ। ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ; ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.106.5
उभयोरेव साह्यार्थे यतिष्ये तव तस्य च ।
संश्लेषं वा करिष्यामि शाश्वतं ह्यनपायिनम् ॥ १२.१०६.५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਜਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਵੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੇਲ ਕਰਾਂਗਾ।
12.106.6
त्वादृशं हि कुले जातभनृशंसं बहुश्रुतम् ।
अमात्यं को न कुर्वीत राज्यप्रणयकोविदम् ॥ १२.१०६.६ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਦਇਆਵਾਨ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਰਾਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਮਾਤਯ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
12.106.7
यस्त्वं प्रव्राजितो राज्याद्व्यसनं चोत्तमं गतः ।
आनृशंस्येन वृत्तेन क्षत्रियेच्छसि जीवितुम् ॥ १२.१०६.७ ॥
ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਤੂੰ, ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਕੀ ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
12.106.8
आगन्ता मद्गृहं तात वैदेहः सत्यसंगरः ।
अथाहं तं नियोक्ष्यामि तत्करिष्यत्यसंशयम् ॥ १२.१०६.८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਵੈਦੇਹ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਹ ਕਰੇਗਾ।
12.106.9
तत आहूय वैदेहं मुनिर्वचनमब्रवीत् ।
अयं राजकुले जातो विदिताभ्यन्तरो मम ॥ १२.१०६.९ ॥
ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਰਾਜਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰੰਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।'
12.106.10
आदर्श इव शुद्धात्मा शारदश्चन्द्रमा यथा ।
नास्मिन्पश्यामि वृजिनं सर्वतो मे परीक्षितः ॥ १२.१०६.१० ॥
ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
12.106.11
तेन ते संधिरेवास्तु विश्वसास्मिन्यथा मयि ।
न राज्यमनमात्येन शक्यं शास्तुममित्रहन् ॥ १२.१०६.११ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੰਧੀ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਰ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਅਮਾਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
12.106.12
अमात्य शुद्ध एव स्याद्बुद्धिसंपन्न एव वा ।
तस्माच्चैव भयं राज्ञः पश्य राज्यस्य योजनम् ॥ १२.१०६.१२ ॥
ਅਮਾਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਖ।
12.106.13
धर्मात्मनां क्वचिल्लोके नान्यास्ति गतिरीदृशी ।
तदा राजपुत्रोऽयं सतां मार्गमनुष्ठितः।
असंगृहीतस्त्वेवैष त्वया धर्मपुरोगमः ॥ १२.१०६.१३ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਰ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਦ ਇਹ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਿਆ; ਪਰ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਇਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.106.14
संसेव्यमानः शत्रूंस्ते गृह्णीयान्महतो गणान् ॥ १२.१०६.१४ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.106.15
यद्ययं प्रतियुद्ध्येत स्वकर्म क्षत्रियस्य तत् ।
जिगीषमाणस्त्वां युद्धे पितृपैतामहे पदे ॥ १२.१०६.१५ ॥
ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਜਵਾਬੀ ਯੁੱਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.106.16
त्वं अपि प्रतियुद्ध्येथा विजिगीषुर्व्रते स्थितः ।
अयुद्ध्वैव नियोगान्मे वशे कुरु हिते स्थितः ॥ १२.१०६.१६ ॥
ਤੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਜਵਾਬੀ ਯੁੱਧ ਕਰ। ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਸ ਕਰ; ਹਿਤਕਾਰੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ।
12.106.17
स त्वं धर्ममवेक्षस्व हित्वा लोभमसांप्रतम् ।
न च कामान्न च द्रोहात्स्वधर्मं हातुमर्हसि ॥ १२.१०६.१७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ, ਅਯੋਗ ਲੋਭ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਾਮ ਜਾਂ ਦ੍ਰੋਹ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਛੱਡਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.106.18
नैव नित्यं जयस्तात नैव नित्यं पराजयः ।
तस्माज्जयश्च भोक्तव्यो भोक्तव्यश्च पराजयः ॥ १२.१०६.१८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਣਾ ਹੈ।
12.106.19
आत्मन्यपि च संदृश्यावृभौ जयपराजयौ ।
निःशेषकारिणां तात निःशेषकरणाद्भयम् ॥ १२.१०६.१९ ॥
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.106.20
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं वचनं ब्राह्मणर्षभम् ।
प्रतिपूज्याभिसत्कृत्य पूजार्हमनुमान्य च ॥ १२.१०६.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਨੀਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ।
12.106.21
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महाश्रुतः ।
श्रेयस्कामो यथा ब्रूयादुभयोरेव तत्क्षमम् ॥ १२.१०६.२१ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਜਿਵੇਂ ਕਹੇਗਾ, ਮਹਾਸ਼੍ਰੁਤ ਜਿਵੇਂ ਕਹੇਗਾ, ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕਹੇਗਾ, ਉਹੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।
12.106.22
यद्यद्वचनमुक्तोऽस्मि करिष्यामि च तत्तथा ।
एतद्धि परमं श्रेयो न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १२.१०६.२२ ॥
ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਪਰਮ ਭਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।
12.106.23
ततः कौसल्यमाहूय मैथिलो वाक्यमब्रवीत् ।
धर्मतो बुद्धितश्चैव बलेन च जितं मया ॥ १२.१०६.२३ ॥
ਫਿਰ ਕੌਸਲ੍ਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੈਥਿਲ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ - ਧਰਮ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
12.106.24
अहं त्वया चात्मगुणैर्जितः पार्थिवसत्तम ।
आत्मानमनवज्ञाय जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਰਹਿ।
12.106.25
नावमन्यामि ते बुद्धिं नावमन्ये च पौरुषम् ।
नावमन्ये जयामीति जितवद्वर्ततां भवान् ॥ १२.१०६.२५ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੌਰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 'ਮੈਂ ਜਿੱਤਾਂਗਾ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰੋ।
12.106.26
यथावत्पूजितो राजन्गृहं गन्तासि मे गृहात् ।
ततः संपूज्य तौ विप्रं विश्वस्तौ जग्मतुर्गृहान् ॥ १२.१०६.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਯੋਗ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਚਲੇ ਗਏ।
12.106.27
वैदेहस्त्वथ कौसल्यं प्रवेश्य गृहमञ्जसा ।
प्राद्यार्ध्यमधुपर्कैस्तं पूजार्हं प्रत्यपूजयत् ॥ १२.१०६.२७ ॥
ਫਿਰ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਦ, ਅਰਘ ਅਤੇ ਮਧੂਪਰਕ ਨਾਲ ਉਸ ਸਤਿਕਾਰ-ਯੋਗ ਦਾ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
12.106.28
ददौ दुहितरं चास्मै रत्नानि विविधानि च ।
एष राज्ञां परो धर्मः समौ जयपराजयौ ॥ १२.१०६.२८ ॥
ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ — ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।