મહાભારત · અધ્યાય 12.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.11.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
तापसैः सह संवादं शक्रस्य भरतर्षभ ॥ १२.११.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ વિષય પર તપસ્વીઓ સાથે ઇન્દ્રના સંવાદનો પ્રાચીન ઇતિહાસ કહેવામાં આવે છે.
12.11.2
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेतेन जीवितुम् ।
केचिद्गृहान्परित्यज्य वनमभ्यागमन्द्विजाः।
अजातश्मश्रवो मन्दाः कुले जाताः प्रवव्रजुः ॥ १२.११.२ ॥
આથી વનમાં ફરી સુખપૂર્વક જીવવું શક્ય છે. કેટલાક દ્વિજો ઘર છોડીને વનમાં ગયા — દાઢીમૂછ વિનાના, મંદબુદ્ધિ, ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલા તેઓ પ્રવ્રજિત થયા.
12.11.3
धर्मोऽयमिति मन्वानाः समृद्धा धर्मचारिणः ।
त्यक्त्वा भ्रातॄन्पितॄंश्चैव तानिन्द्रोऽन्वकृपायत ॥ १२.११.३ ॥
'આ જ ધર્મ છે' એમ માનીને, સમૃદ્ધ હોવા છતાં ધર્માચારીઓ ભાઈઓ અને પિતાઓને છોડી ગયા — તેમના પર ઇન્દ્રને દયા આવી.
12.11.4
स तान्बभाषे मघवान्पक्षीभूत्वा हिरण्मयः ।
सुदुष्करं मनुष्यैस्तु यत्कृतं विघसाशिभिः ॥ १२.११.४ ॥
તે મઘવાન (ઇન્દ્ર) સોનેરી પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરીને તેમને બોલ્યો — 'વિઘસાશીઓ (બચેલું ખાનારાઓ)એ જે કર્મ કર્યું તે માણસો માટે અતિ દુષ્કર છે.'
12.11.5
पुण्यं भवति कर्मैषां प्रशस्तं चैव जीवितम् ।
सिद्धार्थास्ते गतिं मुख्यां प्राप्ताः कर्मपरायणाः ॥ १२.११.५ ॥
આમનું કર્મ પુણ્યમય છે અને જીવન પણ પ્રશંસનીય છે. કર્મપરાયણ તેઓ સિદ્ધાર્થ થઈને શ્રેષ્ઠ ગતિ પામ્યા.
12.11.6
अहो बतायं शकुनिर्विघसाशान्प्रशंसति ।
अस्मान्नूनमयं शास्ति वयं च विघसाशिनः ॥ १२.११.६ ॥
'અહો! આ પક્ષી વિઘસાશીઓની પ્રશંસા કરે છે. ચોક્કસ આ આપણને ઉપદેશ આપે છે; આપણે પણ વિઘસાશી જ છીએ.'
12.11.7
नाहं युष्मान्प्रशंसामि पङ्कदिग्धान्रजस्वलान् ।
उच्छिष्टभोजिनो मन्दानन्ये वै विघसाशिनः ॥ १२.११.७ ॥
કાદવથી લેપાયેલા, ધૂળથી ખરડાયેલા, એંઠું ખાનારા અને મૂર્ખ એવા તમારી હું પ્રશંસા કરતો નથી; બીજા પણ વધેલું ખાનારા છે.
12.11.8
इदं श्रेयः परमिति वयमेवममंस्महि ।
शकुने ब्रूहि यच्छ्रेयो वयं ते श्रद्दधामहे ॥ १२.११.८ ॥
આ જ પરમ શ્રેય છે એમ અમે માનતા હતા. હે શકુનિ, કયું શ્રેય છે તે કહે; અમે તારા પર શ્રદ્ધા રાખીએ છીએ.
12.11.9
यदि मां नाभिशङ्कध्वं विभज्यात्मानमात्मना ।
ततोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्यं हितं वचः ॥ १२.११.९ ॥
જો તમે મારા પર શંકા ન કરો અને પોતાની જાતને પોતે વિભાજિત કરીને તપાસો, તો હું તમને યથાર્થ અને હિતકારી વચન કહીશ.
12.11.10
शृणुमस्ते वचस्तात पन्थानो विदितास्तव ।
नियोगे चैव धर्मात्मन्स्थातुमिच्छाम शाधि नः ॥ १२.११.१० ॥
હે તાત, અમે તારું વચન સાંભળીએ છીએ; બધા માર્ગો તને જાણીતા છે. હે ધર્માત્મા, અમે એ જ નિયમમાં સ્થિર રહેવા ઇચ્છીએ છીએ; અમને ઉપદેશ આપ.
12.11.11
चतुष्पदां गौः प्रवरा लोहानां काञ्चनं वरम् ।
शब्दानां प्रवरो मन्त्रो ब्राह्मणो द्विपदां वरः ॥ १२.११.११ ॥
ચતુષ્પદોમાં ગાય શ્રેષ્ઠ છે; ધાતુઓમાં સોનું શ્રેષ્ઠ છે; શબ્દોમાં મંત્ર શ્રેષ્ઠ છે; દ્વિપદોમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
12.11.12
मन्त्रोऽयं जातकर्मादिर्ब्राह्मणस्य विधीयते ।
जीवतोऽपि यथाकालं श्मशाननिधनान्तकः ॥ १२.११.१२ ॥
જાતકર્મથી શરૂ કરીને આ મંત્ર બ્રાહ્મણ માટે વિહિત છે; જીવતા રહેતા પણ યથાકાળે સ્મશાનમાં મૃત્યુ સુધી.
12.11.13
कर्माणि वैदिकान्यस्य स्वर्ग्यः पन्थास्त्वनुत्तमः ।
अथ सर्वाणि कर्माणि मन्त्रसिद्धानि चक्षते।
आम्नायदृढवादीनि तथा सिद्धिरिहेष्यते ॥ १२.११.१३ ॥
એનાં વૈદિક કર્મો સ્વર્ગનો માર્ગ છે, અને તે જ સર્વોત્તમ પથ છે. બધાં કર્મો મંત્રસિદ્ધ કહેવાય છે; આમ્નાયમાં દૃઢતાથી કહેલાં કર્મોથી જ અહીં સિદ્ધિ મળે છે.
12.11.14
मासार्धमासा ऋतव आदित्यशशितारकम् ।
ग्रसन्ते कर्म भूतानि तदिदं कर्मशंसिनाम् ॥ १२.११.१४ ॥
મહિના, પખવાડિયાં અને ઋતુઓ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારા — એ પ્રાણીઓનાં કર્મોને ગળી જાય છે; કર્મની પ્રશંસા કરનારાઓનું આ કથન છે.
12.11.15
सिद्धिक्षेत्रमिदं पुण्यमयमेवाश्रमो महान् ॥ १२.११.१५ ॥
આ પવિત્ર સિદ્ધિક્ષેત્ર છે; આ જ મહાન આશ્રમ છે.
12.11.16
अथ ये कर्म निन्दन्तो मनुष्याः कापथं गताः ।
मूढानामर्थहीनानां तेषामेनस्तु विद्यते ॥ १२.११.१६ ॥
પરંતુ જે મનુષ્યો કર્મની નિંદા કરીને કુમાર્ગે ગયા છે, તે મૂઢ અને અર્થહીન લોકોમાં જ પાપ રહેલું છે.
12.11.17
देववंशान्पितृवंशान्ब्रह्मवंशांश्च शाश्चतान् ।
संत्यज्य मूढा वर्तन्ते ततो यान्त्यशुचीन्पथः ॥ १२.११.१७ ॥
દેવવંશ, પિતૃવંશ અને બ્રહ્મવંશ શાશ્વત છે; તેમને ત્યજીને મૂઢ લોકો આચરણ કરે છે, અને તેથી અશુદ્ધ માર્ગોએ જાય છે.
12.11.18
एतद्वोऽस्तु तपोयुक्तं ददामीत्यृषिचोदितम् ।
तस्मात्तदध्यावसतस्तपस्वित्वमिहोच्यते ॥ १२.११.१८ ॥
"આ તમારા માટે તપયુક્ત હો; હું આ આપું છું" એમ ઋષિએ કહ્યું હોવાથી, અહીં વસનારને તપસ્વીપણું કહેવાય છે.
12.11.19
देववंशान्ब्रह्मवंशान्पितृवंशांश्च शाश्वतान् ।
संविभज्य गुरोश्चर्यां तद्वै दुष्करमुच्यते ॥ १२.११.१९ ॥
દેવવંશ, બ્રાહ્મણવંશ અને પિતૃવંશ—એ શાશ્વત વંશોને યથાવિધિ વહેંચીને ગુરુનું આચરણ પાળવું એ દુષ્કર કહેવાય છે.
12.11.20
देवा वै दुष्करं कृत्वा विभूतिं परमां गताः ।
तस्माद्गार्हस्थ्यमुद्वोढुं दुष्करं प्रब्रवीमि वः ॥ १२.११.२० ॥
દેવોએ દુષ્કર કર્મો કરીને પરમ વિભૂતિ પ્રાપ્ત કરી. તેથી હું તમને કહું છું કે ગૃહસ્થ ધર્મ નિભાવવો પણ દુષ્કર છે.
12.11.21
तपः श्रेष्ठं प्रजानां हि मूलमेतन्न संशयः ।
कुटुम्वविधिनाऽनेन यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.११.२१ ॥
તપ પ્રજાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; એ જ મૂળ છે, એમાં શંકા નથી. આ કુટુંબવિધિથી જ સર્વ કંઈ સ્થાપિત છે.
12.11.22
एतद्विदुस्तपो विप्रा द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
एतस्माद्वनमध्ये तु लोकेषु तप उच्यते ॥ १२.११.२२ ॥
દ્વંદ્વોથી પર અને ઈર્ષ્યારહિત બ્રાહ્મણો આને જ તપ જાણે છે. એથી જ વનની મધ્યે અને લોકોમાં આને તપ કહેવાય છે.
12.11.23
दुराधर्षं पदं चैव गच्छन्ति विघसाशिनः ।
सायंप्रातर्विभज्यान्नं स्वकुटुम्बे यथाविधि ॥ १२.११.२३ ॥
વિઘસાશીઓ અજેય પદ પામે છે; સાંજે અને સવારે પોતાના કુટુંબમાં યથાવિધિ અન્ન વહેંચીને.
12.11.24
दत्त्वाऽतिथिभ्यो देवेभ्यः पितृभ्यः स्वजनाय च ।
अवशिष्टानि येऽश्नन्ति तानाहुर्विघसाशिनः ॥ १२.११.२४ ॥
અતિથિઓ, દેવો, પિતૃઓ અને સ્વજનોને આપીને જે બાકી રહ્યું તે ખાય છે, તેમને વિઘસાશી કહે છે.
12.11.25
तस्मात्स्वधर्ममास्थाय सुव्रताः सत्यवादिनः ।
लोकस्य गुरवो भूत्वा ते भवन्त्यनुपस्कृताः ॥ १२.११.२५ ॥
તેથી સ્વધર્મનું આચરણ કરી, સારા વ્રતવાળા અને સત્યવાદી થઈને તેઓ જગતના ગુરુ બને છે અને નિષ્કલંક રહે છે.
12.11.26
त्रिदिवं प्राप्य शक्रस्य स्वर्गलोके विमत्सराः ।
वसन्ति शाश्वतान्वर्षाञ्जना दुष्करकारिणः ॥ १२.११.२६ ॥
ઇન્દ્રનું ત્રિદિવ પામીને, ઈર્ષ્યારહિત થઈને, દુષ્કર કર્મ કરનારા લોકો સ્વર્ગલોકમાં શાશ્વત વર્ષો સુધી વસે છે.
12.11.27
ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् ।
उत्सृज्य नास्तिकमतिं गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रिताः ॥ १२.११.२७ ॥
પછી તેઓએ ધર્મ અને અર્થ સહિતનું તે હિતવચન સાંભળીને, નાસ્તિક મતિ ત્યજી, ગૃહસ્થધર્મનો આશ્રય લીધો.
12.11.28
तस्मात्त्वमपि सर्वज्ञ धैर्यमालम्ब्य शाश्वतम् ।
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां हतामित्रां नरोत्तम ॥ १२.११.२८ ॥
તેથી હે સર્વજ્ઞ, તું પણ શાશ્વત ધૈર્ય ધારણ કરીને, શત્રુઓ હણાયેલી સમગ્ર પૃથ્વી પર શાસન કર, હે નરોત્તમ.