ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.11.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
तापसैः सह संवादं शक्रस्य भरतर्षभ ॥ १२.११.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸੇ ਬਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.11.2
शक्यं पुनररण्येषु सुखमेतेन जीवितुम् ।
केचिद्गृहान्परित्यज्य वनमभ्यागमन्द्विजाः।
अजातश्मश्रवो मन्दाः कुले जाताः प्रवव्रजुः ॥ १२.११.२ ॥
ਇਸ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਕੁਝ ਦ੍ਵਿਜ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ — ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਰਹਿਤ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।
12.11.3
धर्मोऽयमिति मन्वानाः समृद्धा धर्मचारिणः ।
त्यक्त्वा भ्रातॄन्पितॄंश्चैव तानिन्द्रोऽन्वकृपायत ॥ १२.११.३ ॥
'ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ' ਐਸਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਧਰਮਚਾਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਗਏ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤਰਸ ਆਇਆ।
12.11.4
स तान्बभाषे मघवान्पक्षीभूत्वा हिरण्मयः ।
सुदुष्करं मनुष्यैस्तु यत्कृतं विघसाशिभिः ॥ १२.११.४ ॥
ਉਹ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ — 'ਵਿਘਸਾਸ਼ੀਆਂ (ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ) ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ।'
12.11.5
पुण्यं भवति कर्मैषां प्रशस्तं चैव जीवितम् ।
सिद्धार्थास्ते गतिं मुख्यां प्राप्ताः कर्मपरायणाः ॥ १२.११.५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ। ਕਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਉਹ ਸਿੱਧਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪਾ ਗਏ।
12.11.6
अहो बतायं शकुनिर्विघसाशान्प्रशंसति ।
अस्मान्नूनमयं शास्ति वयं च विघसाशिनः ॥ १२.११.६ ॥
'ਅਹੋ! ਇਹ ਪੰਛੀ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਹੀ ਹਾਂ।'
12.11.7
नाहं युष्मान्प्रशंसामि पङ्कदिग्धान्रजस्वलान् ।
उच्छिष्टभोजिनो मन्दानन्ये वै विघसाशिनः ॥ १२.११.७ ॥
ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੜੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਜੂਠ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਤੁਹਾਡੀ ਮੈਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਹੋਰ ਵੀ ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
12.11.8
इदं श्रेयः परमिति वयमेवममंस्महि ।
शकुने ब्रूहि यच्छ्रेयो वयं ते श्रद्दधामहे ॥ १२.११.८ ॥
ਇਹੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
12.11.9
यदि मां नाभिशङ्कध्वं विभज्यात्मानमात्मना ।
ततोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्यं हितं वचः ॥ १२.११.९ ॥
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਪਰਖੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.11.10
शृणुमस्ते वचस्तात पन्थानो विदितास्तव ।
नियोगे चैव धर्मात्मन्स्थातुमिच्छाम शाधि नः ॥ १२.११.१० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ।
12.11.11
चतुष्पदां गौः प्रवरा लोहानां काञ्चनं वरम् ।
शब्दानां प्रवरो मन्त्रो ब्राह्मणो द्विपदां वरः ॥ १२.११.११ ॥
ਚੌਪਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.11.12
मन्त्रोऽयं जातकर्मादिर्ब्राह्मणस्य विधीयते ।
जीवतोऽपि यथाकालं श्मशाननिधनान्तकः ॥ १२.११.१२ ॥
ਜਾਤਕਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਯਥਾਸਮੇਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੱਕ।
12.11.13
कर्माणि वैदिकान्यस्य स्वर्ग्यः पन्थास्त्वनुत्तमः ।
अथ सर्वाणि कर्माणि मन्त्रसिद्धानि चक्षते।
आम्नायदृढवादीनि तथा सिद्धिरिहेष्यते ॥ १२.११.१३ ॥
ਇਸ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੰਥ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਮਨਾਇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਕਰਮ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.11.14
मासार्धमासा ऋतव आदित्यशशितारकम् ।
ग्रसन्ते कर्म भूतानि तदिदं कर्मशंसिनाम् ॥ १२.११.१४ ॥
ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰੇ — ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ।
12.11.15
सिद्धिक्षेत्रमिदं पुण्यमयमेवाश्रमो महान् ॥ १२.११.१५ ॥
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਧੀ-ਖੇਤਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
12.11.16
अथ ये कर्म निन्दन्तो मनुष्याः कापथं गताः ।
मूढानामर्थहीनानां तेषामेनस्तु विद्यते ॥ १२.११.१६ ॥
ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਕੁਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਪ ਹੈ।
12.11.17
देववंशान्पितृवंशान्ब्रह्मवंशांश्च शाश्चतान् ।
संत्यज्य मूढा वर्तन्ते ततो यान्त्यशुचीन्पथः ॥ १२.११.१७ ॥
ਦੇਵ-ਵੰਸ਼, ਪਿਤਰ-ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵੰਸ਼ ਸਦੀਵੀ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੂਰਖ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.11.18
एतद्वोऽस्तु तपोयुक्तं ददामीत्यृषिचोदितम् ।
तस्मात्तदध्यावसतस्तपस्वित्वमिहोच्यते ॥ १२.११.१८ ॥
"ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ" ਐਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀਪਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.11.19
देववंशान्ब्रह्मवंशान्पितृवंशांश्च शाश्वतान् ।
संविभज्य गुरोश्चर्यां तद्वै दुष्करमुच्यते ॥ १२.११.१९ ॥
ਦੇਵ-ਵੰਸ਼, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਵੰਸ਼—ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.11.20
देवा वै दुष्करं कृत्वा विभूतिं परमां गताः ।
तस्माद्गार्हस्थ्यमुद्वोढुं दुष्करं प्रब्रवीमि वः ॥ १२.११.२० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਵਿਭੂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣਾ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।
12.11.21
तपः श्रेष्ठं प्रजानां हि मूलमेतन्न संशयः ।
कुटुम्वविधिनाऽनेन यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.११.२१ ॥
ਤਪ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.11.22
एतद्विदुस्तपो विप्रा द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
एतस्माद्वनमध्ये तु लोकेषु तप उच्यते ॥ १२.११.२२ ॥
ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸੇ ਨੂੰ ਤਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.11.23
दुराधर्षं पदं चैव गच्छन्ति विघसाशिनः ।
सायंप्रातर्विभज्यान्नं स्वकुटुम्बे यथाविधि ॥ १२.११.२३ ॥
ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਅਜੇਤੂ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਵੰਡ ਕੇ।
12.11.24
दत्त्वाऽतिथिभ्यो देवेभ्यः पितृभ्यः स्वजनाय च ।
अवशिष्टानि येऽश्नन्ति तानाहुर्विघसाशिनः ॥ १२.११.२४ ॥
ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਬਚਿਆ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.11.25
तस्मात्स्वधर्ममास्थाय सुव्रताः सत्यवादिनः ।
लोकस्य गुरवो भूत्वा ते भवन्त्यनुपस्कृताः ॥ १२.११.२५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਵੈ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਦਾਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.11.26
त्रिदिवं प्राप्य शक्रस्य स्वर्गलोके विमत्सराः ।
वसन्ति शाश्वतान्वर्षाञ्जना दुष्करकारिणः ॥ १२.११.२६ ॥
ਇੰਦਰ ਦਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਔਖੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਸਦੇ ਹਨ।
12.11.27
ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् ।
उत्सृज्य नास्तिकमतिं गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रिताः ॥ १२.११.२७ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਉਸ ਹਿਤ ਵਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਸਤਿਕ ਮਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
12.11.28
तस्मात्त्वमपि सर्वज्ञ धैर्यमालम्ब्य शाश्वतम् ।
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां हतामित्रां नरोत्तम ॥ १२.११.२८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸਰਬਗਿਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਧੀਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ।