મહાભારત · અધ્યાય 12.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.110.1
क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस्तैर्भावैः पृथक्पृथक् ।
दुर्गाण्यतितरेद्येन तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.११०.१ ॥
વિવિધ અવસ્થાઓથી પ્રાણીઓ દુઃખ પામતાં હોય ત્યારે, કયા ઉપાયથી મનુષ્ય સંકટો પાર કરી શકે? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.110.2
आश्रमेषु यथोक्तेषु यथोक्तं ये द्विजातयः ।
वर्तन्ते संयतात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२ ॥
આશ્રમોમાં કહ્યા પ્રમાણે જે દ્વિજો સંયમી આત્માથી વર્તે છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.3
ये दम्भान्नाचरन्ति स्म येषां वृत्तिश्च संयता ।
विषयांश्च निगृह्णन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.३ ॥
જેઓ દંભથી આચરણ કરતા નથી, જેમની જીવનવૃત્તિ સંયમિત છે, અને જેઓ વિષયોને નિગ્રહે છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.4
प्रत्याहुर्नोच्यमाना ये न हिंसन्ति च हिंसिताः ।
प्रयच्छन्ति न याचन्ते दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.४ ॥
કઠોર બોલાતાં પણ જેઓ પ્રત્યુત્તર આપતા નથી, હિંસિત થવા છતાં હિંસા કરતા નથી, જેઓ દાન આપે છે અને યાચના કરતા નથી, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.5
वासयन्त्यतिथीन्नित्यं नित्यं ये चानसूयकाः ।
नित्यं स्वाध्यायशीलाश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.५ ॥
જેઓ સદા અતિથિઓને આશ્રય આપે છે, જેઓ સદા ઈર્ષ્યારહિત છે, અને જેઓ સદા સ્વાધ્યાયમાં તત્પર છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.6
मातापित्रोश्च ये वृत्तिं वर्तन्ते धर्मकोविदाः ।
वर्जयन्ति दिवास्वप्नं दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.६ ॥
ધર્મજ્ઞ થઈને જેઓ માતાપિતા પ્રત્યે કર્તવ્ય બજાવે છે અને દિવસની ઊંઘ ત્યજે છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.7
ये वा पापं न कुर्वन्ति कर्मणा मनसा गिरा ।
निक्षिप्तदण्डा भूतेषु दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.७ ॥
જેઓ કર્મ, મન કે વાણીથી પાપ કરતા નથી અને પ્રાણીઓ પ્રત્યે દંડ ત્યજે છે, તેઓ કઠિનાઈઓ પાર કરી જાય છે.
12.110.8
ये न लोभान्नयन्त्यर्थान्राजानो रजसाऽन्विताः ।
विषयान्परिरक्षन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.८ ॥
લોભથી ધન ન લઈ જનારા, રજોગુણથી યુક્ત છતાં પોતાના વિષયોની રક્ષા કરનારા રાજાઓ કઠિનાઈઓ પાર કરે છે.
12.110.9
स्वेषु दारेषु वर्तन्ते न्यायलब्धेष्वृतावृतौ ।
अग्निहोत्रपराः सन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.९ ॥
ન્યાયથી મળેલી પોતાની પત્નીઓ સાથે દરેક ઋતુમાં વર્તતા, અગ્નિહોત્રમાં તત્પર સજ્જનો કઠિનાઈઓ પાર કરે છે.
12.110.10
आहवेषु च ये शूरास्त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम् ।
धर्मेण जयमिच्छन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१० ॥
યુદ્ધોમાં મૃત્યુથી ઉપજતો ભય ત્યજીને ધર્મથી વિજયની ઇચ્છા રાખનારા શૂરવીરો કઠિનાઈઓ પાર કરે છે.
12.110.11
ये वदन्तीह सत्यानि प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते ।
प्रमाणभूता भूतानां दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.११ ॥
પ્રાણત્યાગનો સમય આવે તોપણ અહીં સત્ય બોલનારા અને પ્રાણીઓને પ્રમાણરૂપ રહેનારા કઠિનાઈઓ પાર કરે છે.
12.110.12
कर्माण्यकुत्सनार्थानि येषां वाचश्च सूनृताः ।
येषामर्थाश्च साध्वर्था दुर्गाण्यतितरन्ति ते। ॥ १२.११०.१२ ॥
જેમનાં કર્મો નિંદારહિત હેતુવાળાં, જેમની વાણી મધુર અને સત્ય, અને જેમના હેતુ પણ ઉત્તમ છે, તેઓ કઠિનાઈઓ પાર કરે છે.
12.110.13
अनध्यायेषु ये विप्राः स्वाध्यायं नैव कुर्वते ।
तपोनिष्ठाः सुतपसो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१३ ॥
અનધ્યાયના દિવસોમાં જે બ્રાહ્મણો સ્વાધ્યાય કરતા નથી, તપમાં નિષ્ઠ એવા ઉત્તમ તપસ્વીઓ દુર્ગોને પાર કરી જાય છે.
12.110.14
ये तपश्च तपस्यन्ति कौमारब्रह्मचारिणः ।
विद्या वेदव्रतस्नाता दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१४ ॥
જેઓ કૌમાર બ્રહ્મચર્યથી તપ કરે છે, વિદ્યા અને વેદવ્રતથી સ્નાત છે, તેઓ દુર્ગોને પાર કરે છે.
12.110.15
ये च संशान्तरजसः संशान्ततमसश्च ये ।
सत्वे स्थिता महाभागा दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१५ ॥
જેમના રજસ્ અને તમસ્ સંપૂર્ણ શાંત થયા છે, જેઓ સત્ત્વમાં સ્થિત મહાભાગ છે, તેઓ દુર્ગોને પાર કરે છે.
12.110.16
येषां न कश्चित्रसति न त्रसन्ति हि कस्यचित् ।
येषामात्मसमो लोको दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१६ ॥
કોઈ તેમનાથી ડરતું નથી, તેઓ પણ કોઈથી ડરતા નથી; જગત તેમને પોતાના સમાન છે — તેઓ દુર્ગોને પાર કરે છે.
12.110.17
परश्रिया न तप्यन्ति ये सन्तः पुरुषर्षभाः ।
ग्राम्यादन्नान्निवृत्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१७ ॥
બીજાની સમૃદ્ધિથી જે સંતાપ પામતા નથી, ગ્રામ્ય ભોગ અને અન્નથી નિવૃત્ત થયેલા સંતો પુરુષશ્રેષ્ઠો દુર્ગોને પાર કરે છે.
12.110.18
सर्वान्देवान्नमस्यन्ति सर्वधर्मांश्च शृण्वते ।
ये श्रद्दधानाः शान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१८ ॥
જેઓ સર્વ દેવોને નમે છે, સર્વ ધર્મો સાંભળે છે, શ્રદ્ધાવાન અને શાંત છે, તેઓ દુર્ગોને પાર કરે છે.
12.110.19
ये न मानित्वमिच्छन्ति मानयन्ति च ये परान् ।
मान्यमानान्नमस्यन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.१९ ॥
જેઓ માનની ઇચ્છા નથી કરતા અને બીજાઓને માન આપે છે, માન પામીને પણ નમે છે, તેઓ કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.20
ये च श्राद्धानि कुर्वन्ति तिथ्यांतिथ्यां प्रजार्थिनः ।
सुविशुद्धेन मनसा दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२० ॥
સંતાનની ઇચ્છાથી દરેક તિથિએ શ્રાદ્ધ કરનારા, અતિ શુદ્ધ મનથી કરનારા, તેઓ કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.21
ये क्रोधं संनियच्छन्ति क्रुद्धान्संशमयन्ति च ।
न च रुष्यन्ति भृत्यानां दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२१ ॥
જેઓ ક્રોધને સંપૂર્ણ રીતે રોકે છે, ક્રોધિત લોકોને શાંત કરે છે અને સેવકો પર ક્રોધ નથી કરતા, તેઓ કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.22
मधु मांसं स्त्रियो नित्यं वर्जयन्तीह मानवाः ।
जन्मप्रभृति मद्यं च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२२ ॥
જે માણસો અહીં સદા મધ, માંસ અને સ્ત્રીઓને વર્જે છે, જન્મથી જ મદ્યને પણ વર્જે છે, તેઓ કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.23
यात्रार्थं भोजनं येषां संतानार्थं च मैथुनम् ।
वाक् सत्यवचनार्थं च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२३ ॥
જેમનું ભોજન માત્ર શરીરયાત્રા માટે, સંગમ માત્ર સંતાન માટે અને વાણી માત્ર સત્ય બોલવા માટે છે, તેઓ કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.24
ईश्वरं सर्वभूतानां जगतः प्रभवाप्ययम् ।
भक्ता नारायणं देवं दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.२४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓના ઈશ્વર, જગતની ઉત્પત્તિ અને લયના કારણ એવા દેવ નારાયણના ભક્તો કષ્ટોને પાર કરી જાય છે.
12.110.25
य एष पझरक्ताक्षः पीतवासा महाभुजः ।
सुहृद्धाता च मित्रं च संबन्धी च तवाच्युत ॥ १२.११०.२५ ॥
કમળ જેવી રાતી આંખોવાળા, પીળાં વસ્ત્ર ધારણ કરનારા, વિશાળ ભુજાવાળા આ જ તમારા સુહૃદ, ભાઈ, મિત્ર અને સંબંધી અચ્યુત છે.
12.110.26
य इमान्सकलाँल्लोकांश्चर्मवत्परिवेष्टयेत् ।
इच्छन्प्रभुरचिन्त्यात्मा गोविन्दः पुरुषोत्तमः ॥ १२.११०.२६ ॥
જે આ સર્વ લોકોને ચામડાની જેમ લપેટી શકે, ઇચ્છામાત્રથી સમર્થ પ્રભુ, અચિંત્ય આત્મા ધરાવનાર, તે પુરુષોત્તમ ગોવિંદ છે.
12.110.27
स्थितः प्रियहिते नित्यं स एष पुरुषोत्तमः ।
राजंस्तव यदुश्रेष्ठो वैकुण्ठः पुरुषर्षभः ॥ १२.११०.२७ ॥
જે સદા પ્રિયજનોના હિતમાં સ્થિર રહે છે, એ જ આ પુરુષોત્તમ છે. હે રાજન, તમારો યદુશ્રેષ્ઠ વૈકુંઠ છે, પુરુષોમાં વૃષભ છે.
12.110.28
य एनं संश्रयन्तीह भक्त्या नारायणं हरिम् ।
ते तरन्तीह दुर्गाणि न चात्रास्ति विचारणा ॥ १२.११०.२८ ॥
જેઓ અહીં ભક્તિથી આ નારાયણ હરિનો આશ્રય લે છે, તેઓ અહીં જ સંકટો પાર કરી જાય છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
12.110.29
अस्मिन्नर्पितकर्माणः सर्वभावेन भारत ।
कृष्णे कमलपत्राक्षे दुर्गाण्यतितरन्ति ते। ॥ १२.११०.२९ ॥
હે ભારત, જેઓ સર્વભાવથી પોતાનાં કર્મો આ કમળપત્રાક્ષ કૃષ્ણને અર્પણ કરે છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.30
लोकरक्षार्थमुत्पन्नमदित्यां कश्यपात्मजम् ।
देवमिन्द्रं नमस्यन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.३० ॥
લોકરક્ષા માટે અદિતિથી કશ્યપના પુત્ર તરીકે જન્મેલા દેવ ઇન્દ્રને જે નમસ્કાર કરે છે, તેઓ સંકટો પાર કરી જાય છે.
12.110.31
ब्रह्माणं लोककर्तारं ये नमस्यन्ति सत्पतिम् ।
यष्टव्यं क्रतुभिर्देवं दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.३१ ॥
જેઓ લોકોના સર્જક, સત્પુરુષોના સ્વામી બ્રહ્માને નમે છે, અને યજ્ઞોથી પૂજનીય દેવને નમે છે, તેઓ કષ્ટો પાર કરી જાય છે.
12.110.32
यं विष्णुरिन्द्रः शंभुश्च ब्रह्मा लोकपितामहः ।
स्तुवन्ति विविधैः स्तोत्रैर्देवदेवं महेश्वरम्।
समर्चयन्ति ये शश्वद्दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.३२ ॥
વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર, શંભુ અને લોકપિતામહ બ્રહ્મા જે દેવોના દેવ મહેશ્વરની વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરે છે, તેમની જેઓ સદા સારી રીતે પૂજા કરે છે, તેઓ કષ્ટો પાર કરી જાય છે.
12.110.33
दुर्गातितरणं ये च पठन्ति श्रावयन्ति च ।
कथयन्ति च विप्रेभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १२.११०.३३ ॥
જેઓ કષ્ટોમાંથી પાર ઊતરવાનું પઠન કરે છે, બીજાને સંભળાવે છે અને બ્રાહ્મણોને કહે છે, તેઓ કષ્ટો પાર કરી જાય છે.
12.110.34
इति कृत्यसमुद्देशः कीर्तितस्ते मयाऽनघ ।
तरते येन दुर्गाणि परत्रेह च मानवः ॥ १२.११०.३४ ॥
હે નિષ્પાપ, આ રીતે મેં તને કૃત્યનો સાર કહી સંભળાવ્યો; જેનાથી મનુષ્ય આ લોકમાં અને પરલોકમાં કષ્ટો પાર કરે છે.