મહાભારત · અધ્યાય 12.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.127.1
ततस्तेषां समेतानामृषीणामृषिसत्तमः ।
ऋषभो नाम विप्रर्षिर्विस्मयन्निदमब्रवीत् ॥ १२.१२७.१ ॥
ત્યારે ત્યાં એકઠા થયેલા ઋષિઓમાં ઋષિશ્રેષ્ઠ ઋષભ નામે બ્રાહ્મણ ઋષિએ આશ્ચર્યથી આ કહ્યું.
12.127.2
पुराऽहं राजशार्दूल तीर्थान्यनुचरन्प्रभो ।
समासादितवान्दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥ १२.१२७.२ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, પ્રભો! પૂર્વે હું તીર્થોમાં વિચરતો નર-નારાયણના દિવ્ય આશ્રમે પહોંચ્યો હતો.
12.127.3
यत्र सा बदरी रम्या सरो वैहायसं तथा ।
यत्र चाश्वशिरा राजन्वेदान्पठति शाश्वतान् ॥ १२.१२७.३ ॥
ત્યાં રમણીય બદરી અને વૈહાયસ સરોવર છે; હે રાજન, ત્યાં અશ્વશિરા શાશ્વત વેદોનું પઠન કરે છે.
12.127.4
तस्मिन्सरसि कृत्वाऽहं विधिवत्तर्पणं पुरा ।
पितृणां देवतानां च ततोश्रममियां तदा ॥ १२.१२७.४ ॥
પૂર્વે તે સરોવરમાં મેં વિધિપૂર્વક પિતૃઓ અને દેવતાઓનું તર્પણ કરીને પછી આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
12.127.5
रमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणावृषी ।
अदूरादाश्रमात्किंचिद्वासार्थमगमं तदा ॥ १२.१२७.५ ॥
નર-નારાયણ એ બે ઋષિઓ જ્યાં નિત્ય રમે છે, ત્યાંથી થોડે દૂર આશ્રમ પાસે નિવાસ માટે ત્યારે હું ગયો.
12.127.6
अत्र चीराजिनधरं कृशमुच्चमतीव च ।
अद्राक्षमृषिमायान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥ १२.१२७.६ ॥
અહીં ચીર અને મૃગચર્મ ધારણ કરેલા, અતિ દુર્બળ અને ઊંચા, તપના ભંડાર એવા તનુ નામના ઋષિને આવતા મેં જોયા.
12.127.7
अन्यैर्नरैर्महाबाहो वपुषाऽप्रतिमं तदा ।
कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी मया ॥ १२.१२७.७ ॥
હે મહાબાહો, તે સમયે બીજા માણસોમાં તેના શરીર જેવી અજોડ કૃશતા મેં ક્યારેય જોઈ નહોતી, હે રાજર્ષિ.
12.127.8
शरीरमपि राजेन्द्र तनु कानिष्ठिकासमम् ।
ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ १२.१२७.८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તેનું શરીર પણ ટચલી આંગળી જેટલું પાતળું હતું; ગરદન, બાહુ, પગ અને વાળ પણ અદ્ભુત દેખાતા હતા.
12.127.9
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च ।
तस्य वाक्चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥ १२.१२७.९ ॥
તેનું માથું શરીરને અનુરૂપ હતું; કાન અને આંખો પણ એવાં જ હતાં; તેની વાણી અને ચેષ્ટા સામાન્ય હતી, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
12.127.10
दृष्ट्वाऽहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः ।
पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १२.१२७.१० ॥
તે દુર્બળ બ્રાહ્મણને જોઈને હું ભયભીત અને મનમાં અત્યંત વ્યથિત થયો; પછી તેના ચરણોને પ્રણામ કરી હાથ જોડીને તેની સામે ઊભો રહ્યો.
12.127.11
निवेद्य नामगोत्रे च तथा कार्यं नरर्षभ ।
प्रदिष्टे चासने तेन शनैरहमुपाविशम् ॥ १२.१२७.११ ॥
નામ અને ગોત્ર જણાવીને, અને કાર્ય પણ નિવેદન કરીને, હે નરશ્રેષ્ઠ; તેણે આસન આપ્યું ત્યારે હું ધીમેથી બેઠો.
12.127.12
ततः स कथयामास धर्मार्थसहिताः कथाः ।
ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥ १२.१२७.१२ ॥
પછી ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે ત્યાં ઋષિઓની વચ્ચે ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત કથાઓ કહેવી શરૂ કરી, હે મહારાજ.
12.127.13
त…स्तु कथयत्येव राजा राजीवलोचनः ।
उपयाज्जवनैरश्वैः सबलः सावरोधनः ॥ १२.१२७.१३ ॥
…રાજા કમળનયન કહે છે. તે વેગવાન ઘોડાઓ સાથે, સેના અને અંતઃપુર સહિત નીકળ્યો.
12.127.14
स्मरम्पुत्रमरण्ये वै नष्टं परमदुर्मनाः ।
भूविद्युम्नपिता श्रीमान्वीरद्युम्नो महायशाः ॥ १२.१२७.१४ ॥
જંગલમાં ખોવાયેલા પુત્રને યાદ કરીને તે અત્યંત દુઃખી થયો. ભૂવિદ્યુમ્નના પિતા, તેજસ્વી, મહાયશસ્વી વીરદ્યુમ્ન.
12.127.15
इह द्रक्ष्यामि तं पुत्रं द्रक्ष्यामीहेति भारत ।
एवमाशाकृशो राजा चरन्वनमिदं पुरा ॥ १२.१२७.१५ ॥
'અહીં હું તે પુત્રને જોઈશ, અહીં જ જોઈશ' એમ, હે ભારત. આશાથી કૃશ થયેલો રાજા પૂર્વે આ વનમાં ભટકતો હતો.
12.127.16
दुर्लभः स मया द्रष्टुं भूय एव च धार्मिक ।
एकः पुत्रो महारण्ये नष्ट इत्यसकृत्तदा ॥ १२.१२७.१६ ॥
'તેને મારા માટે ફરીથી જોવો દુર્લભ છે, હે ધાર્મિક. એકમાત્ર પુત્ર મહાઅરણ્યમાં ખોવાયો' એમ તે ત્યારે વારંવાર કહેતો.
12.127.17
न स शक्यो मया द्रष्टुमाशा च महती मम ।
तया परीतगात्रोऽहं मुमूर्षुर्नात्र संशयः ॥ १२.१२७.१७ ॥
'તેને મારા માટે જોવું શક્ય નથી; મારી આશા મોટી છે. તેનાથી ઘેરાયેલું મારું શરીર મૃત્યુ ઈચ્છે છે, એમાં સંશય નથી.'
12.127.18
एतच्छ्रुत्वा तु भगवांस्तनुर्मुनिवरोत्तमः ।
अवाक्शिरा ध्यानपरो मुहूर्तमिव तस्थिवान् ॥ १२.१२७.१८ ॥
આ સાંભળીને મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ ભગવાન તનુ, માથું નમાવીને ધ્યાનમાં લીન થઈ ક્ષણભર સ્થિર ઊભા રહ્યા.
12.127.19
तमनुध्यान्तमालक्ष्य राजा परमदुर्मनाः ।
उवाच वाक्यं दीनात्मा मन्दमन्दमिवासकृत् ॥ १२.१२७.१९ ॥
તેમને ધ્યાનમગ્ન જોઈને રાજા અત્યંત ખિન્ન મનથી, દીન હૃદયે ધીમે ધીમે વારંવાર આ વચનો બોલ્યા.
12.127.20
दुर्लभं किंनु देवर्षे आशायाश्चैव किं महत् ।
ब्रवीतु भगवानेतद्यदि गुह्यं न चेत्तदा ॥ १२.१२७.२० ॥
હે દેવર્ષિ, દુર્લભ શું છે? આશા કરતાં મોટું શું છે? જો આ ગુહ્ય ન હોય તો ભગવાન તે કહે.
12.127.21
महर्षिर्भगवांस्तेन पूर्वमासीद्विमानितः ।
बालिशां बुद्धिमास्थाय मन्दभाग्यतयाऽऽत्मनः।
अर्थयन्कुशलं राजन्काञ्चनं वल्कलानि च ॥ १२.१२७.२१ ॥
પહેલાં એ ભગવાન મહર્ષિનું તેણે અપમાન કર્યું હતું. હે રાજન, પોતાના મંદભાગ્યને કારણે મૂર્ખ બુદ્ધિ અપનાવીને તે કલ્યાણ, સોનું અને વલ્કલ વસ્ત્રો માગી રહ્યો હતો.
12.127.22
अवज्ञापूर्वकेनापि न संपादितवांस्ततः ।
निर्विण्णः स तु विप्रर्षिर्निराशः समपद्यत ॥ १२.१२७.२२ ॥
અવજ્ઞા સાથે પણ તેણે તે સિદ્ધ ન કર્યું. ત્યારે તે વિપ્રર્ષિ ખિન્ન અને નિરાશ થયા.
12.127.23
एवमुक्तोऽभिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम् ।
श्रान्तोऽवसीदद्धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम ॥ १२.१२७.२३ ॥
આમ કહેવાયેલા તેમણે લોકપૂજિત તે ઋષિને અભિવાદન કર્યું, પછી થાકીને ધર્માત્મા શિથિલ થયા, હે નરશ્રેષ્ઠ, તમારી જેમ.
12.127.24
अर्ध्यं ततः समानीय पाद्यं चैव महायशाः ।
आरण्येनैव विधिना राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ १२.१२७.२४ ॥
પછી મહાયશસ્વીએ અર્ઘ્ય અને પાદ્ય લાવીને, આરણ્ય વિધિ પ્રમાણે રાજાને બધું નિવેદન કર્યું.
12.127.25
ततस्तमृषयः सर्वे परिवार्य नरर्षभम् ।
उपाविशन्पुरस्कृत्य सप्तर्षय इव ध्रुवम् ॥ १२.१२७.२५ ॥
ત્યારે બધા ઋષિઓએ તે નરર્ષભને ઘેરી લીધા અને ધ્રુવને આગળ રાખીને બેસતા સપ્તર્ષિઓની જેમ તેમને આગળ રાખીને બેઠા.
12.127.26
अपृच्छंश्चैव तत्रैनं राजानमपराजितम् ।
प्रयोजनमिदं सर्वमाश्रमस्य प्रवेशने ॥ १२.१२७.२६ ॥
ત્યાં તેમણે તે અપરાજિત રાજાને આશ્રમમાં પ્રવેશવાનું આ સમગ્ર પ્રયોજન શું છે એમ પૂછ્યું.