महाभारत · अध्याय 12.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.127.1
ततस्तेषां समेतानामृषीणामृषिसत्तमः ।
ऋषभो नाम विप्रर्षिर्विस्मयन्निदमब्रवीत् ॥ १२.१२७.१ ॥
तेव्हा तेथे जमलेल्या ऋषींमध्ये ऋषिश्रेष्ठ ऋषभ नावाचे ब्राह्मण ऋषी आश्चर्याने हे बोलले.
12.127.2
पुराऽहं राजशार्दूल तीर्थान्यनुचरन्प्रभो ।
समासादितवान्दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥ १२.१२७.२ ॥
हे राजशार्दूला, प्रभो! पूर्वी मी तीर्थांमधून फिरत असताना नर-नारायणांच्या दिव्य आश्रमात पोहोचलो होतो.
12.127.3
यत्र सा बदरी रम्या सरो वैहायसं तथा ।
यत्र चाश्वशिरा राजन्वेदान्पठति शाश्वतान् ॥ १२.१२७.३ ॥
तेथे रमणीय बदरी आणि वैहायस सरोवर आहे; हे राजा, तेथे अश्वशिरा शाश्वत वेदांचे पठण करतात.
12.127.4
तस्मिन्सरसि कृत्वाऽहं विधिवत्तर्पणं पुरा ।
पितृणां देवतानां च ततोश्रममियां तदा ॥ १२.१२७.४ ॥
पूर्वी त्या सरोवरात मी यथाविधी पितरांचे व देवतांचे तर्पण करून नंतर आश्रमाकडे गेलो.
12.127.5
रमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणावृषी ।
अदूरादाश्रमात्किंचिद्वासार्थमगमं तदा ॥ १२.१२७.५ ॥
नर-नारायण हे दोन ऋषी जिथे नित्य रमतात, तेथून थोड्या अंतरावर वास्तव्यासाठी तेव्हा मी गेलो.
12.127.6
अत्र चीराजिनधरं कृशमुच्चमतीव च ।
अद्राक्षमृषिमायान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥ १२.१२७.६ ॥
येथे चीर व मृगाजिन धारण केलेला, अत्यंत कृश व उंच, तपाचा निधी असलेला तनु नावाचा ऋषी येताना मी पाहिला.
12.127.7
अन्यैर्नरैर्महाबाहो वपुषाऽप्रतिमं तदा ।
कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी मया ॥ १२.१२७.७ ॥
हे महाबाहो, त्या वेळी इतर मानवांमध्ये त्याच्या शरीरासारखी अतुलनीय कृशता मी पाहिली नव्हती, हे राजर्षी.
12.127.8
शरीरमपि राजेन्द्र तनु कानिष्ठिकासमम् ।
ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ १२.१२७.८ ॥
हे राजेंद्रा, त्याचे शरीरही करंगळीएवढे बारीक होते; मान, बाहू, पाय आणि केस हेही अद्भुत दिसत होते.
12.127.9
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च ।
तस्य वाक्चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥ १२.१२७.९ ॥
त्याचे डोके शरीराला साजेसे होते; कान आणि डोळेही तसेच होते; त्याचे बोलणे आणि हालचाली सामान्य होत्या, हे राजश्रेष्ठा.
12.127.10
दृष्ट्वाऽहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः ।
पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १२.१२७.१० ॥
त्या कृश ब्राह्मणाला पाहून मी भयभीत आणि मनात अत्यंत खिन्न झालो; मग त्याच्या चरणांना वंदन करून हात जोडून त्याच्यासमोर उभा राहिलो.
12.127.11
निवेद्य नामगोत्रे च तथा कार्यं नरर्षभ ।
प्रदिष्टे चासने तेन शनैरहमुपाविशम् ॥ १२.१२७.११ ॥
नाव आणि गोत्र सांगून, आणि कार्यही निवेदन करून, हे नरश्रेष्ठा; त्याने आसन दिल्यावर मी हळूहळू बसलो.
12.127.12
ततः स कथयामास धर्मार्थसहिताः कथाः ।
ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥ १२.१२७.१२ ॥
मग धर्मधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो तेथे ऋषींच्या मध्ये धर्म आणि अर्थयुक्त कथा सांगू लागला, हे महाराजा.
12.127.13
त…स्तु कथयत्येव राजा राजीवलोचनः ।
उपयाज्जवनैरश्वैः सबलः सावरोधनः ॥ १२.१२७.१३ ॥
…राजा कमलनयन सांगतो. तो वेगवान घोड्यांसह, सेना व अंतःपुरासह निघाला.
12.127.14
स्मरम्पुत्रमरण्ये वै नष्टं परमदुर्मनाः ।
भूविद्युम्नपिता श्रीमान्वीरद्युम्नो महायशाः ॥ १२.१२७.१४ ॥
अरण्यात हरवलेल्या पुत्राचे स्मरण करून तो अत्यंत दुःखी झाला. भूविद्युम्नाचा पिता, तेजस्वी, महायशस्वी वीरद्युम्न.
12.127.15
इह द्रक्ष्यामि तं पुत्रं द्रक्ष्यामीहेति भारत ।
एवमाशाकृशो राजा चरन्वनमिदं पुरा ॥ १२.१२७.१५ ॥
'इथे मी त्या पुत्राला पाहीन, इथेच पाहीन' असे, हे भारता. अशा आशेने क्षीण झालेला राजा पूर्वी या अरण्यात फिरत होता.
12.127.16
दुर्लभः स मया द्रष्टुं भूय एव च धार्मिक ।
एकः पुत्रो महारण्ये नष्ट इत्यसकृत्तदा ॥ १२.१२७.१६ ॥
'त्याला मला पुन्हा पाहणे दुर्लभ आहे, हे धार्मिका. एकुलता एक पुत्र महाअरण्यात हरवला' असे तो तेव्हा वारंवार म्हणत असे.
12.127.17
न स शक्यो मया द्रष्टुमाशा च महती मम ।
तया परीतगात्रोऽहं मुमूर्षुर्नात्र संशयः ॥ १२.१२७.१७ ॥
'त्याला मला पाहणे शक्य नाही; माझी आशा मोठी आहे. तिने वेढलेले माझे शरीर मरण इच्छिते, यात संशय नाही.'
12.127.18
एतच्छ्रुत्वा तु भगवांस्तनुर्मुनिवरोत्तमः ।
अवाक्शिरा ध्यानपरो मुहूर्तमिव तस्थिवान् ॥ १२.१२७.१८ ॥
हे ऐकून मुनिश्रेष्ठ भगवान तनू, मान खाली घालून ध्यानात मग्न होऊन क्षणभर स्थिर उभे राहिले.
12.127.19
तमनुध्यान्तमालक्ष्य राजा परमदुर्मनाः ।
उवाच वाक्यं दीनात्मा मन्दमन्दमिवासकृत् ॥ १२.१२७.१९ ॥
त्याला ध्यानमग्न पाहून राजा अत्यंत खिन्न मनाने, दीन अंतःकरणाने हळूहळू वारंवार हे शब्द बोलला.
12.127.20
दुर्लभं किंनु देवर्षे आशायाश्चैव किं महत् ।
ब्रवीतु भगवानेतद्यदि गुह्यं न चेत्तदा ॥ १२.१२७.२० ॥
हे देवर्षे, दुर्लभ काय? आशेपेक्षा मोठे काय? हे गुह्य नसेल तर भगवंतांनी सांगावे.
12.127.21
महर्षिर्भगवांस्तेन पूर्वमासीद्विमानितः ।
बालिशां बुद्धिमास्थाय मन्दभाग्यतयाऽऽत्मनः।
अर्थयन्कुशलं राजन्काञ्चनं वल्कलानि च ॥ १२.१२७.२१ ॥
पूर्वी त्या भगवान महर्षींचा त्याने अपमान केला होता. राजा, आपल्या दुर्दैवामुळे मूर्ख बुद्धी धारण करून तो कल्याण, सोने आणि वल्कले मागत होता.
12.127.22
अवज्ञापूर्वकेनापि न संपादितवांस्ततः ।
निर्विण्णः स तु विप्रर्षिर्निराशः समपद्यत ॥ १२.१२७.२२ ॥
अवमानपूर्वक असले तरीही त्याने ते साधले नाही. तेव्हा तो विप्रर्षी खिन्न व निराश झाला.
12.127.23
एवमुक्तोऽभिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम् ।
श्रान्तोऽवसीदद्धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम ॥ १२.१२७.२३ ॥
असे सांगितल्यावर त्याने लोकपूजित त्या ऋषींना अभिवादन केले, मग श्रमून धर्मात्मा खचला, हे नरश्रेष्ठा, तुझ्यासारखा.
12.127.24
अर्ध्यं ततः समानीय पाद्यं चैव महायशाः ।
आरण्येनैव विधिना राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ १२.१२७.२४ ॥
मग महायशस्वीने अर्घ्य व पाद्य आणून, वनविधीप्रमाणे राजाला सर्व निवेदन केले.
12.127.25
ततस्तमृषयः सर्वे परिवार्य नरर्षभम् ।
उपाविशन्पुरस्कृत्य सप्तर्षय इव ध्रुवम् ॥ १२.१२७.२५ ॥
तेव्हा सर्व ऋषींनी त्या नरर्षभाला वेढले आणि ध्रुवाला पुढे ठेवून बसणाऱ्या सप्तर्षींप्रमाणे त्यांना पुढे ठेवून ते बसले.
12.127.26
अपृच्छंश्चैव तत्रैनं राजानमपराजितम् ।
प्रयोजनमिदं सर्वमाश्रमस्य प्रवेशने ॥ १२.१२७.२६ ॥
तेथे त्यांनी त्या अपराजित राजाला आश्रमात प्रवेश करण्यामागचे हे सर्व प्रयोजन काय आहे असे विचारले.