มหาภารตะ · อัธยายะ 12.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.127.1
ततस्तेषां समेतानामृषीणामृषिसत्तमः ।
ऋषभो नाम विप्रर्षिर्विस्मयन्निदमब्रवीत् ॥ १२.१२७.१ ॥
ครั้งนั้น ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีทั้งหลายที่มาประชุมกัน ชื่อฤษภะ ซึ่งเป็นพราหมณ์ฤๅษี ได้กล่าวคำนี้ด้วยความอัศจรรย์ใจ
12.127.2
पुराऽहं राजशार्दूल तीर्थान्यनुचरन्प्रभो ।
समासादितवान्दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥ १२.१२७.२ ॥
ในกาลก่อน ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ ขณะที่ข้าเที่ยวไปตามท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ ข้าได้มาถึงอาศรมอันทิพย์ของนรและนารายณะ
12.127.3
यत्र सा बदरी रम्या सरो वैहायसं तथा ।
यत्र चाश्वशिरा राजन्वेदान्पठति शाश्वतान् ॥ १२.१२७.३ ॥
ที่นั่นมีป่าพทรีอันงดงาม และทะเลสาบไวหายสะ และที่นั่น ข้าแต่พระราชา พระอัศวศิรสวดพระเวททั้งหลายอันนิรันดร์
12.127.4
तस्मिन्सरसि कृत्वाऽहं विधिवत्तर्पणं पुरा ।
पितृणां देवतानां च ततोश्रममियां तदा ॥ १२.१२७.४ ॥
ในกาลก่อน ข้าได้ทำการถวายน้ำตรรปณะแก่บรรพบุรุษและเทวดาในทะเลสาบนั้นตามพิธีอย่างถูกต้อง แล้วข้าจึงเข้าไปยังอาศรมในกาลนั้น
12.127.5
रमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणावृषी ।
अदूरादाश्रमात्किंचिद्वासार्थमगमं तदा ॥ १२.१२७.५ ॥
ไม่ไกลจากอาศรมที่ฤๅษีนรและนารายณะทั้งสองอยู่เป็นนิตย์และยินดีอยู่ ในกาลนั้น ข้าได้เดินออกไปห่างจากอาศรมเล็กน้อยเพื่อพักอาศัย
12.127.6
अत्र चीराजिनधरं कृशमुच्चमतीव च ।
अद्राक्षमृषिमायान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥ १२.१२७.६ ॥
ที่นี่ ข้าได้เห็นฤๅษีผู้หนึ่งกำลังเดินมา นุ่งห่มเปลือกไม้และหนังกวาง ผอมบางและสูงมาก ชื่อตนุ เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะ
12.127.7
अन्यैर्नरैर्महाबाहो वपुषाऽप्रतिमं तदा ।
कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी मया ॥ १२.१२७.७ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ในกาลนั้น ข้าไม่เคยเห็นความผอมบางของร่างกายที่หาใดเปรียบได้เช่นนั้นในมนุษย์คนอื่น ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นราชา
12.127.8
शरीरमपि राजेन्द्र तनु कानिष्ठिकासमम् ।
ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ १२.१२७.८ ॥
ข้าแต่จอมแห่งกษัตริย์ แม้ร่างกายของท่านก็ผอมบางเท่านิ้วก้อย คอ แขน และเท้า รวมทั้งผมของท่านล้วนน่าอัศจรรย์เมื่อได้เห็น
12.127.9
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च ।
तस्य वाक्चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥ १२.१२७.९ ॥
ศีรษะเหมาะสมกับร่าง และหูกับดวงตาก็เช่นกัน คำพูดและอากัปกิริยาของท่านเป็นธรรมดาสามัญ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
12.127.10
दृष्ट्वाऽहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः ।
पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १२.१२७.१० ॥
เมื่อเห็นพราหมณ์ผู้ผอมบางนั้น ข้าก็หวาดกลัวและใจเป็นทุกข์อย่างยิ่ง ข้าจึงกราบเท้าของท่านด้วยความเคารพ แล้วยืนประนมมืออยู่เบื้องหน้า
12.127.11
निवेद्य नामगोत्रे च तथा कार्यं नरर्षभ ।
प्रदिष्टे चासने तेन शनैरहमुपाविशम् ॥ १२.१२७.११ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ ข้าได้แจ้งนามและโคตรของข้า และแจ้งกิจธุระของข้าด้วย เมื่อท่านให้ที่นั่ง ข้าจึงค่อยๆ นั่งลง
12.127.12
ततः स कथयामास धर्मार्थसहिताः कथाः ।
ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥ १२.१२७.१२ ॥
ครั้นนั้น ท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ได้เริ่มเล่าเรื่องราวที่เต็มไปด้วยธรรมและทรัพย์ท่ามกลางฤๅษีทั้งหลายที่นั่น ข้าแต่มหาราช
12.127.13
त…स्तु कथयत्येव राजा राजीवलोचनः ।
उपयाज्जवनैरश्वैः सबलः सावरोधनः ॥ १२.१२७.१३ ॥
…ขณะที่ท่านเล่าอยู่นั้น พระราชาผู้มีดวงตาดุจดอกบัวได้เสด็จไป ด้วยม้าที่วิ่งเร็ว พร้อมด้วยกองทัพและฝ่ายในของพระองค์
12.127.14
स्मरम्पुत्रमरण्ये वै नष्टं परमदुर्मनाः ।
भूविद्युम्नपिता श्रीमान्वीरद्युम्नो महायशाः ॥ १२.१२७.१४ ॥
พระองค์ทรงระลึกถึงพระโอรสที่สูญหายในป่า ทรงมีพระทัยโศกเศร้าอย่างยิ่ง พระองค์คือวีรทยุมนะ บิดาของภูวิทยุมนะ ผู้รุ่งเรืองและมีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่
12.127.15
इह द्रक्ष्यामि तं पुत्रं द्रक्ष्यामीहेति भारत ।
एवमाशाकृशो राजा चरन्वनमिदं पुरा ॥ १२.१२७.१५ ॥
"ที่นี่ เราจะได้พบโอรสนั้น เราจะได้พบเขาที่นี่" ข้าแต่ภารตะ พระราชาผู้ซูบผอมด้วยความหวังเช่นนี้ได้เที่ยวไปในป่านี้ในกาลก่อน
12.127.16
दुर्लभः स मया द्रष्टुं भूय एव च धार्मिक ।
एकः पुत्रो महारण्ये नष्ट इत्यसकृत्तदा ॥ १२.१२७.१६ ॥
"เราจะได้พบเขาอีกนั้นยากนัก ข้าแต่ผู้ทรงธรรม โอรสเพียงคนเดียวของเราสูญหายไปในมหาวนนั้น" พระองค์ทรงตรัสเช่นนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในกาลนั้น
12.127.17
न स शक्यो मया द्रष्टुमाशा च महती मम ।
तया परीतगात्रोऽहं मुमूर्षुर्नात्र संशयः ॥ १२.१२७.१७ ॥
"เราไม่อาจได้พบเขา และความหวังของเรายิ่งใหญ่ ร่างกายของเราถูกความหวังนั้นครอบงำ ปรารถนาจะตาย ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้"
12.127.18
एतच्छ्रुत्वा तु भगवांस्तनुर्मुनिवरोत्तमः ।
अवाक्शिरा ध्यानपरो मुहूर्तमिव तस्थिवान् ॥ १२.१२७.१८ ॥
ครั้นได้ฟังดังนี้แล้ว พระตนุผู้ทรงพระภคธรรม ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มุนีผู้วิเศษ ก้มศีรษะ มีใจแน่วแน่ในฌาน ยืนนิ่งอยู่ชั่วขณะหนึ่ง
12.127.19
तमनुध्यान्तमालक्ष्य राजा परमदुर्मनाः ।
उवाच वाक्यं दीनात्मा मन्दमन्दमिवासकृत् ॥ १२.१२७.१९ ॥
พระราชาเห็นท่านจมอยู่ในความคิด จึงมีพระทัยโศกเศร้าอย่างยิ่ง ด้วยจิตใจที่ห่อเหี่ยว ตรัสถ้อยคำเหล่านี้อย่างช้าๆ และซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.127.20
दुर्लभं किंनु देवर्षे आशायाश्चैव किं महत् ।
ब्रवीतु भगवानेतद्यदि गुह्यं न चेत्तदा ॥ १२.१२७.२० ॥
ข้าแต่เทวฤๅษี สิ่งใดเล่าที่ได้มายาก และสิ่งใดเล่าที่ยิ่งใหญ่กว่าความหวัง ขอท่านผู้ทรงพระภคธรรมจงตรัสเรื่องนี้ ถ้าไม่ใช่ความลับ
12.127.21
महर्षिर्भगवांस्तेन पूर्वमासीद्विमानितः ।
बालिशां बुद्धिमास्थाय मन्दभाग्यतयाऽऽत्मनः।
अर्थयन्कुशलं राजन्काञ्चनं वल्कलानि च ॥ १२.१२७.२१ ॥
พระมหาฤๅษีผู้ทรงอานุภาพนั้น ก่อนหน้านี้ได้ถูกท่านดูหมิ่นมาแล้ว ข้าแต่พระราชา เพราะโชคชะตาอันน้อยของตน ท่านจึงตกอยู่ในปัญญาที่โง่เขลา แสวงหาความเจริญ ทองคำ และผ้าเปลือกไม้
12.127.22
अवज्ञापूर्वकेनापि न संपादितवांस्ततः ।
निर्विण्णः स तु विप्रर्षिर्निराशः समपद्यत ॥ १२.१२७.२२ ॥
แม้จะกระทำด้วยการดูหมิ่น ท่านก็มิอาจสำเร็จได้ ครั้นนั้น พระวิปรฤษีผู้นั้นก็เบื่อหน่ายและหมดหวัง
12.127.23
एवमुक्तोऽभिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम् ।
श्रान्तोऽवसीदद्धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम ॥ १२.१२७.२३ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้นแล้ว ท่านก็ถวายการคารวะแด่พระฤๅษีผู้เป็นที่บูชาของโลกทั้งหลาย จากนั้นผู้มีจิตใจในธรรมนั้น ก็เหนื่อยล้าและทรุดลง ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ดุจดังท่านในบัดนี้
12.127.24
अर्ध्यं ततः समानीय पाद्यं चैव महायशाः ।
आरण्येनैव विधिना राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ १२.१२७.२४ ॥
ครั้นนั้น ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ได้นำอรรฆ์และน้ำล้างพระบาทมา แล้วกราบทูลเรื่องทั้งหมดแด่พระราชา ตามพิธีกรรมแห่งป่า
12.127.25
ततस्तमृषयः सर्वे परिवार्य नरर्षभम् ।
उपाविशन्पुरस्कृत्य सप्तर्षय इव ध्रुवम् ॥ १२.१२७.२५ ॥
ครั้นนั้น บรรดาฤๅษีทั้งปวงได้ล้อมรอบพระราชาผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์นั้น แล้วนั่งลง โดยให้พระองค์นั่งอยู่เบื้องหน้า ดุจดังพระสัปตฤษีที่นั่งล้อมรอบดาวเหนืออันตรึงมั่นอยู่
12.127.26
अपृच्छंश्चैव तत्रैनं राजानमपराजितम् ।
प्रयोजनमिदं सर्वमाश्रमस्य प्रवेशने ॥ १२.१२७.२६ ॥
ที่นั่น พวกเขาได้ถามพระราชาผู้ไม่เคยพ่ายแพ้พระองค์นั้น ถึงเหตุผลทั้งหมดที่พระองค์เสด็จเข้ามาในอาศรมนี้