ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.127.1
ततस्तेषां समेतानामृषीणामृषिसत्तमः ।
ऋषभो नाम विप्रर्षिर्विस्मयन्निदमब्रवीत् ॥ १२.१२७.१ ॥
ਤਦ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਭ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲੇ।
12.127.2
पुराऽहं राजशार्दूल तीर्थान्यनुचरन्प्रभो ।
समासादितवान्दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥ १२.१२७.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਪ੍ਰਭੂ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
12.127.3
यत्र सा बदरी रम्या सरो वैहायसं तथा ।
यत्र चाश्वशिरा राजन्वेदान्पठति शाश्वतान् ॥ १२.१२७.३ ॥
ਉੱਥੇ ਰਮਣੀਕ ਬਦਰੀ ਅਤੇ ਵੈਹਾਯਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਸਦੀਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.127.4
तस्मिन्सरसि कृत्वाऽहं विधिवत्तर्पणं पुरा ।
पितृणां देवतानां च ततोश्रममियां तदा ॥ १२.१२७.४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ।
12.127.5
रमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणावृषी ।
अदूरादाश्रमात्किंचिद्वासार्थमगमं तदा ॥ १२.१२७.५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਮੈਂ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਗਿਆ।
12.127.6
अत्र चीराजिनधरं कृशमुच्चमतीव च ।
अद्राक्षमृषिमायान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥ १२.१२७.६ ॥
ਇੱਥੇ ਚੀਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ, ਤਪ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤਨੂ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ।
12.127.7
अन्यैर्नरैर्महाबाहो वपुषाऽप्रतिमं तदा ।
कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी मया ॥ १२.१२७.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਰਗੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ।
12.127.8
शरीरमपि राजेन्द्र तनु कानिष्ठिकासमम् ।
ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ १२.१२७.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਕਨਿੱਠੀ ਉਂਗਲੀ ਜਿੰਨਾ ਪਤਲਾ ਸੀ; ਗਰਦਨ, ਬਾਹਾਂ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਵਾਲ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
12.127.9
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च ।
तस्य वाक्चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥ १२.१२७.९ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ; ਕੰਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਹਰਕਤਾਂ ਆਮ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.127.10
दृष्ट्वाऽहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः ।
पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिरग्रतः ॥ १२.१२७.१० ॥
ਉਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
12.127.11
निवेद्य नामगोत्रे च तथा कार्यं नरर्षभ ।
प्रदिष्टे चासने तेन शनैरहमुपाविशम् ॥ १२.१२७.११ ॥
ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਬੈਠ ਗਿਆ।
12.127.12
ततः स कथयामास धर्मार्थसहिताः कथाः ।
ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥ १२.१२७.१२ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮ ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ।
12.127.13
त…स्तु कथयत्येव राजा राजीवलोचनः ।
उपयाज्जवनैरश्वैः सबलः सावरोधनः ॥ १२.१२७.१३ ॥
…ਰਾਜਾ ਕਮਲਨੈਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
12.127.14
स्मरम्पुत्रमरण्ये वै नष्टं परमदुर्मनाः ।
भूविद्युम्नपिता श्रीमान्वीरद्युम्नो महायशाः ॥ १२.१२७.१४ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਭੂਵਿਦਿਅੰਮਨ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਵੀਰਦਿਅੰਮਨ।
12.127.15
इह द्रक्ष्यामि तं पुत्रं द्रक्ष्यामीहेति भारत ।
एवमाशाकृशो राजा चरन्वनमिदं पुरा ॥ १२.१२७.१५ ॥
'ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੇਖਾਂਗਾ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਆਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਸੀ।
12.127.16
दुर्लभः स मया द्रष्टुं भूय एव च धार्मिक ।
एकः पुत्रो महारण्ये नष्ट इत्यसकृत्तदा ॥ १२.१२७.१६ ॥
'ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁੜ ਵੇਖਣਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਹੇ ਧਾਰਮਿਕ। ਇੱਕੋ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਿਆ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਦੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।
12.127.17
न स शक्यो मया द्रष्टुमाशा च महती मम ।
तया परीतगात्रोऽहं मुमूर्षुर्नात्र संशयः ॥ १२.१२७.१७ ॥
'ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੇਖਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਆਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
12.127.18
एतच्छ्रुत्वा तु भगवांस्तनुर्मुनिवरोत्तमः ।
अवाक्शिरा ध्यानपरो मुहूर्तमिव तस्थिवान् ॥ १२.१२७.१८ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਤਨੂ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
12.127.19
तमनुध्यान्तमालक्ष्य राजा परमदुर्मनाः ।
उवाच वाक्यं दीनात्मा मन्दमन्दमिवासकृत् ॥ १२.१२७.१९ ॥
ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੜੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੀਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
12.127.20
दुर्लभं किंनु देवर्षे आशायाश्चैव किं महत् ।
ब्रवीतु भगवानेतद्यदि गुह्यं न चेत्तदा ॥ १२.१२७.२० ॥
ਹੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ, ਦੁਰਲੱਭ ਕੀ ਹੈ? ਆਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਇਹ ਦੱਸਣ।
12.127.21
महर्षिर्भगवांस्तेन पूर्वमासीद्विमानितः ।
बालिशां बुद्धिमास्थाय मन्दभाग्यतयाऽऽत्मनः।
अर्थयन्कुशलं राजन्काञ्चनं वल्कलानि च ॥ १२.१२७.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੀ ਮੰਦਭਾਗਤਾ ਕਾਰਨ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਹ ਭਲਾਈ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
12.127.22
अवज्ञापूर्वकेनापि न संपादितवांस्ततः ।
निर्विण्णः स तु विप्रर्षिर्निराशः समपद्यत ॥ १२.१२७.२२ ॥
ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
12.127.23
एवमुक्तोऽभिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम् ।
श्रान्तोऽवसीदद्धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम ॥ १२.१२७.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕ-ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਥੱਕ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
12.127.24
अर्ध्यं ततः समानीय पाद्यं चैव महायशाः ।
आरण्येनैव विधिना राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ १२.१२७.२४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ ਅਰਘ ਅਤੇ ਪਾਦ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਵਣ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
12.127.25
ततस्तमृषयः सर्वे परिवार्य नरर्षभम् ।
उपाविशन्पुरस्कृत्य सप्तर्षय इव ध्रुवम् ॥ १२.१२७.२५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਰਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
12.127.26
अपृच्छंश्चैव तत्रैनं राजानमपराजितम् ।
प्रयोजनमिदं सर्वमाश्रमस्य प्रवेशने ॥ १२.१२७.२६ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਪਰਾਜਿਤ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਕੀ ਹੈ।